Wypalenie zawodowe medyków. Gdzie szukać pomocy?

Prawie 90% osób w Polsce uważa, że zdrowie psychiczne jest równie ważne jak zdrowie fizyczne. Ponad 1/3 Polek i Polaków boi się o swoje zdrowie psychiczne. Cierpimy na niedostatek terapeutów, którzy mogliby nam pomóc podreperować zdrowie psychiczne. Jeden psychoterapeuta przypada na 2,7 tys. Polaków, a jeden psychiatra na 7,5 tys. Polaków. Rozwiązaniem mogą być platformy, specjalizujące się w pomocy psychologicznej online.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) do 2030 roku depresja będzie najczęściej diagnozowaną jednostką chorobową. Obecnie szacuje się, że choruje na nią 350 milionów osób na całym świecie, z czego blisko 4 mln Polek i Polaków. W roku 2023 lekarze w Polsce wystawili 251,6 tys. zaświadczeń lekarskich z powodu epizodu depresyjnego na łącznie 5,14 mln dni zwolnienia. Swoje zdrowie psychiczne Polki oceniają gorzej niż Polacy, one też częściej szukają wsparcia specjalistów i decydują się na proces diagnostyczny, dlatego statystycznie więcej kobiet choruje na depresję.

W pracy zawodowej spędzamy jedną trzecią życia, czasem nawet więcej. Dlatego ten obszar bardzo mocno wpływa na nasze poczucie sensu życia. Wielu z nas daje mnóstwo satysfakcji, ale jest też powodem wypalenia i rzutuje na zdrowie psychiczne. Z danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych  wynika, że blisko 11 proc. dni absencji chorobowych jest związanych z zaburzeniami psychicznymi. Według Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk kobiety dwukrotnie częściej biorą chorobowe związane z zaburzeniami psychicznymi (64 proc. ogółu) niż mężczyźni. Według pracowników, głównymi przyczynami problemów psychicznych w miejscu pracy są: nadmiar stresu (59 proc.), presja czasu (51 proc.), nadmiar zadań (48 proc.). Połowa pracowników deklaruje, że często lub bardzo często doświadcza przewlekłego stresu.

Wypalenie zawodowe to syndrom zawodowy, powstający w wyniku przewlekłego stresu w miejscu pracy, z którym nie udało się skutecznie poradzić. Charakteryzują go trzy wymiary, nazywane również kolejnymi etapami jego rozwoju: wyczerpanie, poczucie negatywizmu lub cynizmu oraz zmniejszona skuteczność zawodowa. Badania nad syndromem wypalenia zawodowego trwają już ponad 50 lat. Jego definicja znalazła się nawet w najnowszej wersji dokumentu nazywanego Międzynarodową Klasyfikacją Chorób (ICD-11). Definicja opisuje objawy, jednak wypalenie zawodowe nie jest uznane za jednostkę chorobową. Nie można wprost na wypalenie dostać zwolnienia lekarskiego, jest to zespół objawów. Warto w tym przypadku skorzystać np. z pomocy psychologa, psychoterapeuty, a nawet psychiatry. Mamy dziś dużą wiedzę, jak skutecznie przeciwdziałać wypaleniu stosując odpowiednią profilaktykę, zanim zostanie zdiagnozowane.

Aleksandra Tokarewicz z platformy i aplikacji Helping Hand, pomagającej dbać o dobrostan i zdrowie psychiczne wskazuje, że wypalenie zawodowe może mieć wiele przyczyn.

-  Słabą kondycję psychiczną możemy wiązać z miejscem pracy i rodzajem wykonywanego zajęcia. W pracy spędzamy przecież około 1/4 doby. Trudności związane z pracą mogą być przyczyną słabej kondycji psychicznej, jednak czynników wpływających negatywnie na zdrowie psychiczne może być więcej.  - zaznacza specjalistka. - Temat wypalenia zawodowego wziął się z tego, że w latach 60. zauważono wśród medyków coś takiego, jak poczucie braku wpływu i przeciążenie pracą. Te zjawiska powodowały wypalenie zawodowe. Medycy, farmaceuci i budżetówka to branże, w których wypalenia zawodowego jest dużo, bo poczucie wpływu w tych branżach jest mniejsze. Wśród medyków i np. pracowników fundacji poczucie wpływu nie zawsze jest powiązane z rezultatami. Popatrzmy na lekarzy. Nie zawsze na wszystko mają wpływ, a to rodzi frustrację. Bardzo zagrożoną wypaleniem grupą zawodową są lekarze weterynarii. Są oni narażeni na ogromny stres, często pozostają bezsilni wobec wyzwań, stawianych przed nimi. Są bardzo zagrożeni tendencjami  samobójczymi. Z jednej strony mogą wszystko zrobić, ale z drugiej - niewiele od nich zależy. U farmaceutów źródłem frustracji jest najczęściej kontakt z trudnym klientem – dodaje Aleksandra Tokarewicz.

Mimo tylu zmian na lepsze, nie ma poprawy w obszarze zdrowia psychicznego pracowników i nie zmniejsza się ilość wypalenia zawodowego.

- Temat wypalenia zawodowego to temat rzeka, bo trudno stwierdzić, co je powoduje. Czynników wpływających na wypalenie zawodowe może być wiele. To może być np. sytuacja osobista danej osoby i predyspozycje personalne. Na pewno bardziej narażone są osoby mające duże ambicje, lękowe, które nadmiarowo się starają. Na wypalenie w korporacji może wpływać np. liczba  wypełnianych procedur, systemów, w których się pracuje, tego, że się zawieszają, jakichś kart dostępu, że trzeba złożyć wniosek w danym  systemie, a tylko kilka osób ma do tego dostęp, ale są na urlopie, nie ma kogo zapytać o coś ważnego dla pracy itd. To jest milion drobnych rzeczy, które powodują, że dana osoba się spala. Jednym z powodów wypalenia są wartości moje kontra wartości firmy. Jeśli pracuje się w firmie, której wartości nie są zgodne z moimi, to będzie zwiększało ryzyko wypalenia. Może na to wpływać konieczność współpracy z osobami, które zachowują się toksycznie, nie mówię już o mobbingu. Ważne są też warunki życiowe, czyli to, co robi się po pracy, jak dbamy o siebie po niej, czy mamy czas na sport, relacje, czy dbamy o higienę psychiczną – mówi Aleksandra Tokarewicz.

Zgodnie z danymi zebranymi przez Fundację Nie Widać Po Mnie ponad 50 proc. przedstawicieli zawodów medycznych cierpi na syndrom wypalenia zawodowego. W niektórych grupach wielu myśli o zmianie profesji. Jednocześnie medycy sięgają po fachową pomoc najrzadziej i najpóźniej. Dlaczego? Najczęstszymi przyczynami jest niedostatek czasu i to, że „ktoś się dowie”, że korzystają z pomocy psychoterapeuty, co może odbić się na postrzeganiu ich jako profesjonalistów. Dla nich dobrym rozwiązaniem jest korzystanie z pomocy terapeutycznej online.

- Dla lekarzy świadczymy usługę interwencji kryzysowej. Oni często walczą o życie pacjenta i nie zawsze kończy się to sukcesem. Rokowania są dobre, wyniki są dobre, a jednak pacjent umiera. To jest ogromne obciążenie. Interwencja kryzysowa zawsze jest wykonywana ad hoc i indywidualnie. Musi nastąpić maksymalnie w ciągu 48 godzin. To jest specjalna usługa i do tego są przeszkoleni interwenci kryzysowi, którzy mają pomóc w pierwszych momentach. To są różne sytuacje związane np. z wypadkiem, śmiercią bliskiego współpracownika czy członka rodziny – mówi Aleksandra Tokarewicz.

Aleksandra Tokarewicz podpowiada, że aby nie doszło do kryzysu związanego z wypaleniem zawodowym, ważna jest profilaktyka zdrowia psychicznego.

- To są proste wskazówki, które słyszymy wszędzie. Problem w tym, że się do nich nie stosujemy. Mamy nieodpowiednią dietę, nie dbamy o higienę snu, korzystamy z substancji psychoreaktywnych, np. alkoholu, nie ruszamy się, nie spędzamy czasu na powietrzu. To wszystko skutkuje gorszą kondycją psychiczną. I wtedy gorzej radzimy sobie ze stresem, nie potrafimy właściwie ustawiać priorytetów. Do wypalenia zawodowego prowadzi właśnie długotrwały stres – przypomina Tokarewicz.

Dbanie o higienę psychiczną, odkładanie telefonu i budowanie relacji z innymi ludźmi, to najprostsze wskazówki , jak zachować równowagę między życiem zawodowym a prywatnym. W utrzymaniu dobrej kondycji psychicznej mogą też pomagać medytacje, ćwiczenia fizyczne i mentalne.

- Chodzi o to, byśmy mogli regulować swoje emocje, nie alkoholem czy innymi używkami, ale właśnie np. ćwiczeniami relaksacyjnymi. Aby mieć dobrą kondycję psychiczną, trzeba zachować balans między pracą a życiem po pracy. Z różnych badań wiemy, że dobre relacje są jednym z czynników, wydłużających nasze życie. A my idziemy w inną stronę. Przerzucamy się na telefony, media społecznościowe, przeciążamy układ nerwowy tysiącem informacji i niestety zaczynamy się izolować. A gdy się izolujemy, nasza kondycja psychiczna jest coraz słabsza – przestrzega Aleksandra Tokarewicz.