51 proc. Polaków wraca z urlopu zmęczonych. Dlaczego coraz trudniej naprawdę odpocząć?

Dlaczego nawet po dwóch tygodniach urlopu wielu z nas wraca do pracy bez energii? Najnowszy raport „Spojrzenie Polaków na długowieczność. Między deklaracjami a codziennością” pokazuje, że aż 51 proc. rodaków mimo odpoczynku nadal często odczuwa zmęczenie. Problem nie dotyczy wyłącznie wakacji – eksperci wskazują, że coraz trudniej o prawdziwą regenerację, ponieważ organizm przez cały rok funkcjonuje pod wpływem przewlekłego stresu, niedoboru snu i nadmiaru obowiązków. To właśnie codzienne nawyki, a nie długość urlopu, mogą decydować zarówno o naszym samopoczuciu, jak i zdrowiu oraz długowieczności.

Jeszcze kilkanaście lat temu urlop był postrzegany jako skuteczny sposób na odzyskanie energii po wielu miesiącach pracy. Dziś coraz częściej okazuje się, że nawet po dwóch lub trzech tygodniach wolnego wiele osób wraca do swoich obowiązków z poczuciem niewyspania, przeciążenia i braku sił.

Potwierdzają to wyniki raportu „Spojrzenie Polaków na długowieczność. Między deklaracjami a codziennością” zrealizowanego na zlecenie Gedeon Richter Polska, przygotowanego na reprezentatywnej próbie 1018 dorosłych Polaków.

Z badania wynika, że 51 proc. respondentów mimo odpoczynku nadal często odczuwa zmęczenie. Jednocześnie 39 proc. badanych deklaruje, że nie potrafi naprawdę się zrelaksować, nawet gdy ma na to przestrzeń, a dokładnie taki sam odsetek przyznaje, że w codziennym życiu zwyczajnie brakuje miejsca na odpoczynek. Co więcej, niemal co trzeci respondent uważa, że warunki, w których żyje, nie sprzyjają regeneracji.

Oznacza to, że zmęczenie przestaje być wyłącznie skutkiem intensywnego tygodnia pracy. Coraz częściej staje się stanem przewlekłym, który utrzymuje się nawet wtedy, gdy teoretycznie pojawia się możliwość odpoczynku.

Na problem zwracają uwagę również dane Eurostatu przywoływane w materiale. Wynika z nich, że Polacy należą do narodów pracujących dłużej niż wynosi średnia unijna, co dodatkowo utrudnia skuteczną regenerację organizmu.

Autorka raportu, dr Zofia Małkowicz, socjolożka, podkreśla, że przewlekłego zmęczenia nie można sprowadzać do braku dyscypliny czy niechęci do prowadzenia zdrowego stylu życia. Jej zdaniem codzienne obowiązki sprawiają, że dla wielu osób nawet działania służące zdrowiu stają się kolejnym obciążeniem.

Jak wyjaśnia dr Zofia Małkowicz:

Komentarz ekspertki pokazuje, że regeneracja nie jest jedynie kwestią silnej woli. Jeśli organizm przez wiele miesięcy funkcjonuje pod presją obowiązków zawodowych, rodzinnych i finansowych, kilka dni urlopu nie zawsze wystarcza, by odbudować zasoby psychiczne i fizyczne.

Jednym z najciekawszych wniosków raportu jest rozbieżność między tym, jak Polacy najczęściej spędzają wolny czas, a tym, co rzeczywiście pomaga im odzyskać siły.

Najczęściej wybieraną formą odpoczynku jest oglądanie seriali i filmów (44 proc.). Na drugim miejscu znalazło się przeglądanie internetu i mediów społecznościowych (39 proc.), a na trzecim sen lub drzemka (38 proc.). Dopiero później respondenci wskazywali spędzanie czasu z bliskimi (36 proc.) oraz spacery i przebywanie na świeżym powietrzu (30 proc.).

Jednak odpowiedzi wyglądały zupełnie inaczej, gdy ankietowanych zapytano nie o to, jak odpoczywają, lecz co rzeczywiście pozwala im się zregenerować.

Najwięcej osób wskazało sen (56 proc.), następnie odpoczynek w ciszy i spokoju (54 proc.), robienie rzeczy sprawiających przyjemność (44 proc.), kontakt z naturą (41 proc.) oraz spacer lub lekką aktywność fizyczną (36 proc.).

Oznacza to, że większość Polaków doskonale wie, co sprzyja regeneracji organizmu, ale w praktyce znacznie częściej wybiera bierne formy spędzania wolnego czasu.

Autorka raportu zwraca uwagę, że wyniki te są zgodne z przywoływanymi w opracowaniu badaniami naukowymi. Pokazują one, że skuteczna regeneracja nie polega na jednej czynności. Powinna łączyć kilka elementów jednocześnie: oderwanie od obowiązków, relaks, aktywność sprawiającą przyjemność, poczucie sprawczości oraz kontakt z otoczeniem i naturą. Sam wolny czas nie gwarantuje jeszcze odpoczynku, jeśli zostaje wypełniony kolejnymi bodźcami.

Raport pokazuje, że współczesny odpoczynek coraz częściej przypomina jedynie zmianę rodzaju aktywności. Zamiast pracy zawodowej pojawiają się media społecznościowe, seriale czy nieustanne korzystanie ze smartfona. Organizm nie przestaje odbierać bodźców, a mózg nadal pozostaje w stanie wysokiej aktywności.

To może tłumaczyć, dlaczego nawet osoby, które regularnie korzystają z urlopów, po powrocie nadal odczuwają zmęczenie.

Wnioski raportu prowadzą do jeszcze jednego ważnego spostrzeżenia. Odpoczynek przestaje być jedynie przyjemnym dodatkiem do codzienności. Coraz wyraźniej staje się jednym z podstawowych elementów profilaktyki zdrowotnej i warunkiem zachowania dobrej kondycji w kolejnych dekadach życia.

Jednym z najbardziej zaskakujących wniosków płynących z raportu jest to, że z przewlekłym zmęczeniem najczęściej zmagają się młodzi dorośli. W grupie osób w wieku od 18 do 29 lat około 70 proc. deklaruje, że mimo odpoczynku nadal czuje się zmęczona. Ponad połowa ma trudności z prawdziwym relaksem, a podobny odsetek przyznaje, że na co dzień brakuje im czasu na odpoczynek. W kolejnych grupach wiekowych wskaźniki te systematycznie maleją, a po 60. roku życia problem dotyczy już około jednej piątej badanych.

Raport pokazuje również, że możliwość regeneracji zależy nie tylko od indywidualnych nawyków, ale także od warunków życia. Wśród osób żyjących w bardzo skromnych warunkach 66 proc. deklaruje zmęczenie mimo odpoczynku. W grupie najlepiej sytuowanych odsetek ten wynosi 37 proc. Podobne różnice dotyczą możliwości relaksu i oceny miejsca zamieszkania jako przestrzeni sprzyjającej wyciszeniu.

Dr Zofia Małkowicz zwraca uwagę, że skuteczna regeneracja nie zależy wyłącznie od naszych decyzji.

Socjolożka podkreśla, że warto zmienić sposób myślenia o odpoczynku. Zamiast pytać wyłącznie, dlaczego nie potrafimy się regenerować, należy zastanowić się, kto rzeczywiście ma ku temu odpowiednie warunki.

Wyniki raportu pokazują, że Polacy coraz lepiej rozumieją znaczenie codziennych nawyków dla zdrowia i długowieczności. Aż 74 proc. badanych uważa, że o długości życia w największym stopniu decyduje styl życia, obejmujący zdrowe odżywianie, aktywność fizyczną i odpowiednią długość snu. 69 proc. wskazuje na znaczenie genetyki, a 44 proc. na dostęp do opieki medycznej i jakość leczenia. Istotne znaczenie przypisywane jest także warunkom życia (38 proc.) oraz nastawieniu psychicznemu (37 proc.).

Autorzy raportu przypominają, że współczesna nauka również wskazuje na ogromne znaczenie codziennych nawyków. Choć medycyna intensywnie rozwija terapie mogące w przyszłości wpływać na proces starzenia, obecnie najskuteczniejszym sposobem wspierania długowieczności pozostają odpowiednia regeneracja, zdrowy styl życia, dobre relacje społeczne oraz profilaktyka zdrowotna.

Raport pokazuje również, że dla wielu Polaków odpoczynek stał się jednym z najważniejszych elementów dobrego życia – ważniejszym nawet niż bezpieczeństwo finansowe czy profilaktyka zdrowotna. Jednocześnie wyniki badania dowodzą, że świadomość znaczenia regeneracji nie zawsze przekłada się na codzienną praktykę.

Najważniejszy wniosek płynący z raportu jest jednoznaczny – urlop nie zastąpi codziennego odpoczynku. Jeśli organizm przez wiele miesięcy funkcjonuje w warunkach przewlekłego stresu, niedoboru snu i nadmiaru obowiązków, nawet kilkanaście dni wakacji nie wystarczy, by całkowicie odzyskać siły. Regeneracja okazuje się procesem, który buduje się każdego dnia, a nie tylko podczas letniego wyjazdu.