Okrągły stół dla ochrony zdrowia w Sejmie: diagnoza zgodna, recepty różne, Koalicja Obywatelska nieobecna

Trzy godziny, dwudziestu kilku mówców, jedna diagnoza: polska ochrona zdrowia choruje od dekad, a afera w Szpitalu Południowym tylko obnażyła to, co środowisko medyczne powtarza od lat. W sejmowej sali przy okrągłym stole — symbolicznie, bo stół nie był okrągły — zasiedli politycy z niemal wszystkich ugrupowań, lekarze, samorządy zawodowe, eksperci i pacjenci. Przez całe spotkanie mówili o tym samym, że system ochrony zdrowia wymaga radykalnej operacji, a nie kolejnego malowania ścian. W jednej kwestii dyskutanci różnili się zasadniczo — kto ma być chirurgiem.

Spotkanie odbyło się z inicjatywy Polski 2025, a przewodniczyły mu minister ds. funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz oraz posłanka, wiceprzewodnicząca Komisji Zdrowia Wioletta Tomczak. Formuła była przemyślana: nie konferencja prasowa, nie debata polityczna, lecz próba zebrania przy jednym stole ludzi o różnych poglądach i skłonienia ich do rozmowy o wyjściu z kryzysu.

Kluczowe zastrzeżenie padło od razu: spotkanie ma służyć szukaniu rozwiązań, nie kolejnemu wyliczaniu problemów. Minister zaznaczyła, że sama diagnoza podniesiona niekonkluzywnie pozostawia nas w przekonaniu, że jest źle, ale nie wyznacza nam drogi do przodu. Wnioski i rekomendacje mają trafić do rozmów koalicyjnych, a od września zaplanowano prace w grupach roboczych nad konkretnymi propozycjami legislacyjnymi.

Moderująca spotkanie posłanka WiolettaTomczak dodała, że traktuje całe przedsięwzięcie jako profilaktykę:

Wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski przedstawił obecny kurs Ministerstwa Zdrowia kierowanego przez Jolantę Sobierańską-Grendę i był w tym uczciwie ostrożny. Nie zapowiadał rewolucji, lecz opisywał porządkowanie: zbieranie danych o wynagrodzeniach i czasie pracy personelu medycznego, jawność konkursów na świadczenia, benchmarki dla szpitali różnych poziomów referencyjnych, wzmocnienie aparatu kontrolnego NFZ i przygotowanie map potrzeb zdrowotnych pod nową perspektywę unijną.

Wiceminister wskazał na kluczową zmianę systemową: przesunięcie opieki poza szpital, podkreślając również wyzwanie demograficzne.

Prof. Piotr Czauderna, doradca Prezydenta RP i przewodniczący Prezydenckiej Rady Zdrowia, był uprzejmy, ale nieustępliwy w jednej kwestii.

Jego obawa dotyczyła również możliwych, odwrotnych do zamierzonych, skutków opóźnienia o rok płatności za nadwykonania i ograniczenia łączenia etatów. Zwrócił również uwagę na błąd metodoligiczny w podejmowanych decyzjach.

Mimo zastrzeżeń profesor zaznaczył, że Kancelaria Prezydenta pozostaje otwarta na konstruktywną współpracę. Podkreślił, że jego zdaniem jesteśmy w momencie dziejowym, który pozwoliłby na wprowadzenie głębszych zmian, a społeczeństwo byłoby w stanie zaakceptować nawet te idące dalej. Warto taki moment dobrze wykorzystać, bo może się długo nie powtórzyć.

Senator Stanisław Karczewski, praktykujący kardiolog i polityk z wieloletnim stażem w parlamentarnych komisjach zdrowia, nie przebierał w słowach. Jako priorytet wskazał profilaktykę i tu padła liczba, która powinna być tytułem osobnego raportu:

Karczewski zakwestionował też powszechny mit o SOR-ach jako wąskim gardle systemu. Według jego opinii SORy funkcjonują dobrze. Natomiast źle funkcjonuje Podstawowa Opieka Zdrowotna, bo tam nie można skonsultować pacjenta kardiologicznie, diabetologicznie, neurologicznie na miejscu.

Dwa postulaty polityczne wyartykułował wprost: ujednolicenie organów założycielskich szpitali oraz wyraźne oddzielenie publicznej od prywatnej służby zdrowia. W tym miejscu głos zabrał również poseł Czesław Hoc, który doprecyzował, że plan finansowy NFZ na 2027 rok zawiera dziurę budżetową szacowaną przez ekspertów na 20 miliardów złotych, nie ma podpisu ministra finansów, a ambulatoryjna opieka specjalistyczna, zamiast być wzmacniana, ma być w przyszłym roku finansowana na obniżonym poziomie. Pojawiło się pytanie o to jak prowadzić profilaktykę, jeśli ograniczane są podstawowe badania, takie jak gastroskopia, kolonoskopia czy badania obrazowe.

Prof. Urszula Demkow z Instytutu Strategie 2050 zamiast kolejnego przemówienia przyniosła dwa zdjęcia: dom popadający w ruinę i skomplikowany mechanizm zegarka.

Profesor skorygowała też liczbę, którą podał Karczewski. Wskazała, że nakłady NFZ na profilaktykę to nie 2%, lecz poniżej 1%  i w przeważającej mierze idą na szczepienia. To poniżej 2 miliardów z budżetu 220 miliardów. Priorytetem programu Polski 2050 jest koordynacja ścieżki pacjenta.

Poseł Norbert Pietrykowski z Klubu Parlamentarnego Centrum wyartykułował to, co wisiało w powietrzu przez pierwsze godziny spotkania:

Pytanie o zgody izb na reformę ministerstwa wróciło zresztą w drugiej części spotkania — i, jak się okazało, odpowiedzi na nie były bardziej złożone, niż poseł mógł się spodziewać.

Poseł Jarosław Sachajko z Koła Parlamentarnego Demokracja Bezpośrednia zwrócił uwagę na nieobecność Koalicji Obywatelskiej, „która tak naprawdę o wszystkim decyduje”. Skrytykował zawyżone statystyki OECD dotyczące liczby lekarzy oraz emigrację kadr: 20 tys. lekarzy i 40 tys. pielęgniarek wyjechało za granicę. Podał konkretne stawki z ustawy o minimalnym wynagrodzeniu: 78 zł/h dla lekarza, ok. 68 zł/h dla pielęgniarki. Wskazał na niedofinansowanie systemu (niecałe 6% PKB wobec blisko 11% w Niemczech) i postulował przekazanie tworzenia map potrzeb szpitalnych wojewodom zamiast samorządom.

Głos partii Razem zabrał Jerzy Przystajko, farmaceuta z wykształcenia i współautor programu zdrowotnego ugrupowania. Zaczął od pytania, które zabrzmiało jak wyzwanie rzucone całej sali:

Postulował mierzalne cele reformy (długość życia w zdrowiu, realną dostępność świadczeń), stabilne finansowanie szpitali w ustawie budżetowej, siatkę płac dla wszystkich zawodów medycznych, zatrzymanie prywatyzacji szpitali przez zagraniczne fundusze oraz centralizację ich własności na poziomie wojewodów. Opowiedział się też za twardym rozdziałem praktyki prywatnej i publicznej, jak w Niemczech czy Francji.

Ważną częścią dzisiejszych rozmów było oddanie głosu instytucjom i ugrupowaniom zawodowym. Wiceprezes NFZ Miłosz Anczakowski rozpoczął od przypomnienia, że Fundusz jest jedynie agencją wykonawczą, realizującą zadania wyznaczone przez ustawodawcę i tylko w takim zakresie, na jaki pozwalają środki. A tych brakuje ok. 14 mld zł do zbilansowania tegorocznego planu finansowego. Wskazał na dramatyczne niedobory kadrowe w kontroli (115 dyplomowanych kontrolerów na kilkadziesiąt tysięcy umów) i zaapelował o liberalizację przepisów ograniczających łączenie pracy w NFZ z praktyką prywatną. Przedstawił też konkretne działanie oszczędnościowe. NFZ wytypował listę 2000 lekarzy POZ przepisujących leki drogie zamiast dostępnych tańszych odpowiedników generycznych o tej samej substancji czynnej, i wysyła do nich pisma z sugestią zmiany.

Dr Andrzej Kot członek prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej argumentował, że źródłem „kominów płacowych” są zaniżone i nierówne wyceny procedur medycznych, nie chciwość lekarzy a odpowiedzialność za wysokie kontrakty ponoszą dyrektorzy szpitali, którzy je podpisują.

Naczelna Rada Lekarska proponuje trzy średnie krajowe wynagrodzenia dla lekarzy na etacie oraz maksymalny czas pracy na poziomie 78 godzin tygodniowo, zgodny z Kodeksem pracy i zasadami minimalnego 11-godzinnego odpoczynku między dyżurami.

Prezes NIPiP Mariola Łodzińska zauważyła, że mimo najliczniejszej reprezentacji w systemie, pielęgniarki wciąż nie odbyły spotkania z minister Sobierańską-Grendą. Wskazała na niewykorzystany potencjał zaawansowanej praktyki pielęgniarskiej. Kompetencje do ordynowania leków i wypisywania recept kontynuacyjnych są blokowane, głównie przez prywatnych właścicieli placówek POZ oraz opór środowiska lekarskiego (co dr Kot pośrednio przyznał).

Wiceprezes izby Andrzej Tytuła dodał apel o jak najszybsze przyjęcie i podpisanie przez prezydenta ustawy o zawodach pielęgniarek i położnych, która ugruntuje zaawansowaną praktykę pielęgniarską:

Najbardziej emocjonalne wystąpienie dnia należało do prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej dr. Marka Tomkowa, który przez kilkanaście minut wyliczał konkretne, policzalne straty systemu.

„Reprezentuję grupę 40 tysięcy ludzi, którzy nadzorują rynek wart 70 miliardów złotych” zaczął, przypominając, że wszystkie apteki w Polsce są prywatnymi przedsiębiorstwami, które przez 30 lat dyżurowały praktycznie za darmo. Punktował: 700 ton leków rocznie trafia do utylizacji tylko z 3 tysięcy z 12 tysięcy polskich aptek — w dużej części leków wciąż ważnych, bo pacjenci dostają roczne recepty przy 120-dniowym okresie wydawania, co przy kilku lekach oznacza nawet 100 opakowań na zapas. Brak recepty kontynuowanej i przegląd programu 65+ to, jego zdaniem, jedne z prostszych do naprawienia źródeł strat.

„Dzisiaj wszystkie partie będą mówiły o tym, w jaki sposób dokładać pieniądze. My mówimy o tym, żeby nie marnować tych, które już są” podsumował, apelując o wprowadzenie przeglądów lekowych (standard w innych krajach, w Polsce nieobecny od 30 lat mimo licznych zapowiedzi) oraz o dopuszczenie farmaceutów klinicznych na oddziały szpitalne.

Prezes Krajowej Rady Fizjoterapeutów dr Agnieszka Stępień reprezentowała trzecią co do wielkości grupę zawodów medycznych w Polsce: 85 tysięcy osób. Jej przekaz był najbardziej „ekonomiczny" spośród wszystkich samorządów: fizjoterapia to nie koszt, tylko inwestycja z policzalnym zwrotem.

Mówiła, przywołując też dane, że bezpośredni dostęp do fizjoterapeuty (bez skierowania od lekarza POZ, ortopedy czy neurologa) redukuje liczbę przepisywanych leków o 43% i znacząco zmniejsza liczbę zlecanych badań diagnostycznych. Postulat samorządu to ustawowo zapisany bezpośredni dostęp do fizjoterapeuty, rozwiązanie funkcjonujące w Australii i USA od ponad 50 lat, a w krajach europejskich od ponad 20 oraz prawo do wystawiania krótkich recept na leki do fizykoterapii i krótkich zwolnień lekarskich.

Podobny głos wybrzmiał ze strony prezes Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych dr n. med. Monika Pintal-Ślimak, która przedstawiła postula— jak podkreśliła — zgłaszany przez środowisko od lat bez rezultatu: wprowadzenie do systemu prawnego laboratoryjnej porady diagnostycznej.

Po głosach polityków, NFZ i samorządów zawodowych organizatorzy oddali głos ekspertom śledzącym system ochrony zdrowia od lat oraz przedstawicielom organizacji pacjenckich, z zastrzeżeniem, że to właśnie ci ostatni mają najmniej powodów, by patrzeć na system przez pryzmat partykularnych interesów.

Prof. Małgorzata Gałązka-Sobotka, dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego, zaznaczyła, że największym problemem jest niekontynuowanie rozpoczętych procesów, czego przykładem jest niezrealizowanie większości zadań ze strategii „Zdrowa Przyszłość”. Jej zdaniem system wymaga gruntownej przebudowy, a nie doraźnych korekt, ponieważ obecnie „próbujemy delikatnie korygować technologicznie nieaktualny silnik zamiast go wymienić”. Postulowała ona również, aby zdrowie przestało być domeną wyłącznie jednego resortu i stało się fundamentem polityk podatkowych, mieszkaniowych czy transportowych.

Kolejny głos w dyskusji należał do dr Marii Libury, która zwróciła uwagę na strukturalną niewydolność obecnego modelu, przypominając o tzw. zawodności rynku w obszarze zdrowia. Ekspertka wskazała na brak odpowiedzialności za los konkretnego chorego w obecnym systemie, zauważając z goryczą:

Według niej konieczna jest zmiana ładu instytucjonalnego i przejście na opiekę koordynowaną, jednak na przeszkodzie stoi głównie brak woli politycznej, by usprawnić system publiczny,.

W kwestii finansowania Wojciech Wiśniewski z Federacji Pracodawców Polskich uznał za absolutny priorytet przywrócenie stabilności NFZ, co w krótkim terminie wymaga dotacji budżetowych. Zaapelował on do polityków o stworzenie konkretnych planów zamiast rzucania haseł i uwzględnienie realiów kalendarza wyborczego, sugerując, że najbardziej odważne zmiany będą możliwe w latach 2027–2028. Zauważył przy tym, że mimo pozornych sporów, w wielu kluczowych kwestiach, takich jak relacja rynku prywatnego z publicznym, różnice między opcjami politycznymi nie są tak duże, jak mogłoby się wydawać.

Z perspektywy pacjenta głos zabrała Dorota Korycińska, prezes Ogólnopolskiej Federacji Onkologicznej, która kategorycznie domagała się uznania jakości opieki za podstawowe i egzekwowalne prawo. Podkreśliła, że chorzy potrzebują dostępu do wiarygodnych danych o placówkach, aby nie musieli wybierać miejsca leczenia na podstawie opinii z mediów społecznościowych. Korycińska wezwała do stworzenia wieloletniej, ponadpartyjnej strategii wyjścia z kryzysu, podsumowując debatę mocnym stwierdzeniem: „Mamy dosyć kłótni polityków, z których nic nie wynika. Wina nie leczy. Oczekujemy rozwiązania problemu, a nie przedstawienia winnych”.

Spotkanie, zaplanowane na trzy godziny, przeciągnęło się o kolejne pół godziny. Dyskusja objęła jeszcze m.in. zdrowie mężczyzn (poruszone przez posła Marcina Józefiaka), sposób ustalania siatki płac w oparciu o próg ubóstwa oraz apel prof. Gałązki-Sobotki o sięganie po już sprawdzone w Polsce dobre praktyki i technologie telemedyczne, zanim zacznie się projektować kolejne zmiany od zera. Na koniec głos zabrał ponownie poseł Jarosław Sachajko, przypominając, że politykom zostało niecałe półtora roku do końca kadencji — i że tym razem potrzebne są odważne decyzje, a nie kolejna zapowiedź dziesięcioletniej reformy.

Prowadzące zapowiedziały, że wszystkie propozycje zostaną spisane i przekazane Ministerstwu Zdrowia oraz uczestnikom rozmów koalicyjnych. Do końca lipca uczestnicy mogą przesyłać dodatkowe, bardziej rozwinięte propozycje na adres klubu parlamentarnego Polska 2050. Czy okrągły stół, przy którym zabrakło rządzącej koalicji, realnie przełoży się na zmiany legislacyjne, pokaże jesień. Jedno jest pewne: diagnozę tego dnia postawiono właściwie jednogłośnie. Na receptę trzeba będzie poczekać dłużej.