Ustawa o działalności leczniczej: co reguluje?

Ustawa o działalności leczniczej reguluje m.in. gospodarkę finansową i mienie SPZOZ. Sprawdź, co dokładnie zawiera tekst jednolity z 2026 r.

Ustawa o działalności leczniczej z 15 kwietnia 2011 r. to jeden z fundamentów, na których opiera się funkcjonowanie publicznych szpitali i przychodni w Polsce. Jej przepisy określają nie tylko zasady prowadzenia działalności leczniczej, ale też szczegółowe reguły finansowe i majątkowe dla samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, czyli placówek znanych szerzej jako SP ZOZ.

Najważniejsze:

• Ustawa nakłada na SPZOZ obowiązek samodzielnego pokrywania kosztów działalności z własnych środków i przychodów, na podstawie planu finansowego ustalanego przez kierownika placówki
• Kierownik musi corocznie publikować w Biuletynie Informacji Publicznej raport o sytuacji ekonomiczno-finansowej zakładu, na podstawie którego ocenę wystawia podmiot tworzący (np. samorząd)
• Sprzedaż, wynajem czy oddanie w użytkowanie majątku szpitala może nastąpić wyłącznie na zasadach określonych przez podmiot tworzący

Zgodnie z tekstem jednolitym opublikowanym w Dzienniku Ustaw, ustawa o działalności leczniczej opisuje zasady funkcjonowania różnych typów podmiotów leczniczych. Rozdział dotyczący podmiotów leczniczych niebędących przedsiębiorcami, poświęcony jest samodzielnym publicznym zakładom opieki zdrowotnej, czyli publicznym szpitalom i przychodniom działającym jako odrębne osoby prawne, a nie spółki prawa handlowego.

Jak wynika z przepisów cytowanych przez serwis lexlege.pl, samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzi gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie i musi pokrywać koszty działalności oraz regulować zobowiązania z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów. Podstawą tej gospodarki jest plan finansowy, który ustala kierownik placówki.

Do tego dochodzi obowiązek sprawozdawczy, który ma dawać organom nadzorującym szpital wczesny sygnał ostrzegawczy o problemach finansowych. Kierownik SP ZOZ musi co roku sporządzić i opublikować w Biuletynie Informacji Publicznej raport o sytuacji ekonomiczno-finansowej zakładu, w terminie 45 dni od upływu terminu na sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego. Raport ten opiera się na sprawozdaniu finansowym za poprzedni rok obrotowy i zawiera w szczególności analizę sytuacji ekonomiczno-finansowej za poprzedni rok obrotowy, prognozę sytuacji ekonomiczno-finansowej na kolejne trzy lata obrotowe wraz z opisem przyjętych założeń oraz informację o istotnych zdarzeniach mających wpływ na sytuację ekonomiczno-finansową zakładu. Na podstawie tego dokumentu podmiot tworzący, czyli zazwyczaj samorząd lub uczelnia medyczna, dokonuje oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej zakładu. Wskaźniki, według których liczona jest ta ocena, określa w rozporządzeniu minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem finansów.

Drugim filarem regulacji dotyczących SPZOZ jest gospodarowanie mieniem. Ustawa zastrzega, że zbycie aktywów trwałych, oddanie ich w dzierżawę, najem, użytkowanie czy użyczenie może nastąpić wyłącznie na zasadach określonych przez podmiot tworzący placówkę. W praktyce oznacza to najczęściej wymóg uzyskania zgody organu nadzorującego na takie transakcje.

Te regulacje mają bezpośredni związek z dostępnością świadczeń. Ograniczenia w swobodnym zbywaniu majątku szpitala i zakaz przekazywania go do prywatnych spółek mają chronić infrastrukturę publicznej ochrony zdrowia przed niekontrolowanym rozdrobnieniem czy przekazywaniem podmiotom nastawionym wyłącznie na zysk. Obowiązek publikowania raportu ekonomiczno-finansowego w BIP daje z kolei organom założycielskim, ale też mieszkańcom i dziennikarzom, narzędzie do monitorowania kondycji szpitala, zanim problemy finansowe przełożą się na ograniczenie dostępu do świadczeń.

Aktualny, jednolity tekst ustawy o działalności leczniczej został opublikowany w Dzienniku Ustaw pod pozycją 156. Pełną treść aktu prawnego, wraz z historią zmian, można znaleźć pod linkiem: https://monitorpolski.gov.pl/DU/2026/156.

Co reguluje ustawa o działalności leczniczej w części dotyczącej SP ZOZ?

Przepisy dotyczące samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej określają zasady prowadzenia gospodarki finansowej, obowiązek sporządzania planu finansowego i corocznego raportu ekonomiczno-finansowego oraz zasady gospodarowania majątkiem placówki.

Kto ocenia sytuację finansową publicznego szpitala?

Kierownik SPZOZ sporządza i publikuje w Biuletynie Informacji Publicznej raport o sytuacji ekonomiczno-finansowej zakładu, a podmiot tworzący, czyli organ nadzorujący placówkę, dokonuje na tej podstawie oceny jej kondycji.

Czy szpital publiczny może swobodnie sprzedać swój majątek?

Nie. Zbycie aktywów trwałych, ich wydzierżawienie czy oddanie w użytkowanie może nastąpić wyłącznie na zasadach określonych przez podmiot tworzący, co w praktyce zwykle oznacza konieczność uzyskania jego zgody.

Gdzie znaleźć oficjalny, aktualny tekst ustawy o działalności leczniczej?

Tekst jednolity opublikowany w Dzienniku Ustaw pod pozycją 156 dostępny jest na oficjalnej stronie Dziennika Ustaw prowadzonej przez Rządowe Centrum Legislacji: https://monitorpolski.gov.pl/DU/2026/156.