POZ: jak działa podstawowa opieka zdrowotna?

POZ to dla pacjenta pierwszy kontakt z systemem ochrony zdrowia. Wyjaśniamy, kto wchodzi w skład zespołu POZ i czym jest opieka koordynowana.

Podstawowa opieka zdrowotna to miejsce, do którego trafia każdy pacjent, zanim trafi gdziekolwiek indziej w systemie ochrony zdrowia. Lekarz rodzinny, pielęgniarka i położna środowiskowa tworzą zespół, który ma nie tylko leczyć przeziębienia, ale koordynować całą ścieżkę pacjenta przez system, od profilaktyki po skierowania do specjalistów.

Najważniejsze:

• POZ to pierwszy kontakt pacjenta z systemem ochrony zdrowia
• Zespół POZ tworzą lekarz, pielęgniarka i położna, każde z określonymi zadaniami wobec pacjenta
• Opieka koordynowana pozwala lekarzowi rodzinnemu zlecać badania i konsultacje wcześniej zarezerwowane dla specjalistów
• Nie każda placówka oferuje opiekę koordynowaną

POZ stanowi miejsce pierwszego kontaktu pacjenta z systemem ochrony zdrowia.

Przepisy wskazują cele POZ:

• opiekę nad pacjentem i jego rodziną,
• koordynację leczenia w systemie,
• ocenę potrzeb zdrowotnych populacji,
• rozpoznawanie i ograniczanie zagrożeń zdrowia fizycznego i psychicznego,
• profilaktykę dostosowaną do różnych grup społecznych
• oraz edukację zdrowotną pacjentów.

To znacznie szerszy zakres niż samo wypisywanie recept czy zwolnień, choć w praktyce dla wielu pacjentów POZ kojarzy się właśnie z tym.

Jak wyjaśnia portal pacjent.gov.pl, w POZ pacjenta dorosłego przyjmuje lekarz specjalista medycyny rodzinnej lub internista, a dzieci są pod opieką specjalisty medycyny rodzinnej lub pediatry.

Obok lekarza działają pielęgniarka POZ i położna POZ. Pielęgniarka może w ograniczonym zakresie samodzielnie diagnozować i leczyć. Pielęgniarka i położna rozpoznają potrzeby zdrowotne pacjenta, planują opiekę pielęgniarską i kontynuują leczenie zlecone przez innego świadczeniodawcę, w ramach swoich kompetencji zawodowych.

Położna środowiskowa zapewnia opiekę kobietom w każdym wieku oraz noworodkom do drugiego miesiąca życia.

Na wizytę do lekarza POZ można zapisać się osobiście, telefonicznie, przez osobę trzecią, a w placówkach z odpowiednim oprogramowaniem także elektronicznie. Świadczenia POZ pacjent otrzymuje w przychodni, a w uzasadnionych medycznie przypadkach, także w domu, w tym w domu pomocy społecznej.

Wybór lekarza, pielęgniarki i położnej POZ należy do pacjenta objętego ubezpieczeniem zdrowotnym. Świadczeniodawcę można też zmienić. Osobom, które ze względu na stan zdrowia nie mogą skorzystać z transportu publicznego, a wymagają natychmiastowego leczenia w innej placówce, przysługuje bezpłatny transport sanitarny. Dzieci w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych obejmuje dodatkowo profilaktyczną opieką pielęgniarka lub higienistka szkolna.

Od pewnego czasu w wybranych przychodniach funkcjonuje tak zwana opieka koordynowana w POZ. Jak wyjaśnia Narodowy Fundusz Zdrowia, lekarz rodzinny może w jej ramach zlecić pacjentowi badania diagnostyczne, które wcześniej wymagały skierowania do specjalisty, Leczenie opiera się na Indywidualnym Planie Opieki Medycznej, który uwzględnia nie tylko badania, ale też konsultacje między lekarzem POZ a specjalistą, prowadzone również zdalnie, oraz na przykład wizyty u dietetyka.

W ramach opieki koordynowanej w przychodni działa koordynator, którego zadaniem jest wspieranie pacjenta w realizacji ustalonego planu opieki medycznej.

Wprowadzenie opieki koordynowanej w konkretnej przychodni jest dobrowolne. W praktyce oznacza to, że nie każda przychodnia POZ w Polsce oferuje ten model opieki, warto to sprawdzić przed zapisaniem się do konkretnej placówki.

Dla osoby zapisanej do przychodni POZ z opieką koordynowaną oznacza to realną różnicę w ścieżce leczenia choroby przewlekłej: część badań i konsultacji, po które wcześniej trzeba było czekać na wizytę u specjalisty, można zrealizować szybciej, na poziomie lekarza rodzinnego.

Dla pozostałych pacjentów POZ nadal pozostaje przede wszystkim punktem pierwszego kontaktu, z prawem do wyboru i zmiany lekarza, pielęgniarki i położnej według własnych potrzeb.

Kto może przyjąć pacjenta w ramach POZ?

Dorosłego pacjenta przyjmuje lekarz specjalista medycyny rodzinnej lub internista, a dziecko specjalista medycyny rodzinnej lub pediatra.

Czym różni się zwykła opieka POZ od opieki koordynowanej?

W opiece koordynowanej lekarz rodzinny może zlecać badania i konsultacje specjalistyczne, wcześniej dostępne tylko po skierowaniu do specjalisty, a koordynator wspiera pacjenta w realizacji indywidualnego planu opieki medycznej.

Czy każda przychodnia oferuje opiekę koordynowaną?

Nie, wdrożenie tego modelu jest dobrowolne. Warto sprawdzić, czy dana placówka realizuje opiekę koordynowaną: https://koordynowana.nfz.gov.pl/przychodnie-poz-realizujace-opieke-koordynowana/ 

Czy można zmienić lekarza, pielęgniarkę lub położną POZ?

Tak, w ramach ubezpieczenia zdrowotnego pacjent samodzielnie wybiera i może zmienić swojego lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarkę oraz położną środowiskową.