Nie tylko cukrzyca i otyłość. GLP-1 mogą otworzyć nowy kierunek w leczeniu chorób skóry

Agoniści receptora GLP-1 należą dziś do najczęściej komentowanych grup leków na świecie. Stosowane z sukcesem w leczeniu cukrzycy typu 2 i otyłości, coraz częściej pojawiają się także w badaniach dotyczących chorób skóry. Zespół z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu podsumował w Pharmaceutics aktualną wiedzę o ich potencjalnym znaczeniu w dermatologii. Najwięcej danych dotyczy łuszczycy, ale analizowane są również atopowe zapalenie skóry, trądzik odwrócony i przewlekłe rany.

Agoniści receptora GLP-1 to grupa leków stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2 i otyłości, która coraz częściej pojawia się także w badaniach nad chorobami skóry. Zainteresowanie dermatologów tym obszarem zaczęło się od obserwacji pacjentów leczonych z powodu chorób metabolicznych. U części z nich poprawie parametrów metabolicznych towarzyszyło zmniejszenie nasilenia zmian skórnych. Nie oznacza to nowego wskazania klinicznego, ale otwiera pytanie o wspólne mechanizmy łączące metabolizm, układ odpornościowy i przewlekłe choroby zapalne skóry.

Dr Małgorzata Ponikowska z Uniwersyteckiego Centrum Dermatologii Ogólnej i Onkologicznej UMW podkreśla, że zainteresowanie tym kierunkiem zaczęło się od pojedynczych obserwacji u pacjentów z łuszczycą.

Znaczenie ma obecność receptorów GLP-1 nie tylko w trzustce i przewodzie pokarmowym, ale również na komórkach układu odpornościowego. Leki z tej grupy mogą więc oddziaływać na mechanizmy odpowiedzialne za przewlekły stan zapalny. W analizowanych badaniach opisywano wpływ agonistów GLP-1 na aktywność makrofagów, neutrofili i limfocytów T oraz ograniczenie wydzielania cytokin prozapalnych, takich jak TNF-α, IL-6 czy IL-17.

Dr Ponikowska wskazuje, że właśnie ten mechanizm jest dziś jednym z najważniejszych powodów zainteresowania GLP-1 w dermatologii.

Najwięcej danych dotyczących potencjalnego znaczenia agonistów receptora GLP-1 w dermatologii odnosi się obecnie do łuszczycy. Choroba dotyczy około 2-3 proc. populacji i coraz częściej jest opisywana jako schorzenie ogólnoustrojowe, a nie wyłącznie problem skóry. Pacjenci z łuszczycą częściej zmagają się także z otyłością, insulinoopornością, cukrzycą typu 2 oraz chorobami sercowo-naczyniowymi.

Ten związek sprawia, że GLP-1 są szczególnie interesujące w grupie pacjentów, u których choroba skóry współistnieje z zaburzeniami metabolicznymi. W analizowanych badaniach opisywano poprawę wskaźników nasilenia łuszczycy po zastosowaniu liraglutydu lub semaglutydu. Nadal nie wiadomo jednak, jaka część tego efektu wynika z bezpośredniego działania przeciwzapalnego, a jaka jest konsekwencją redukcji masy ciała i poprawy gospodarki metabolicznej.

Znaczenie potencjalnego mechanizmu przeciwzapalnego podkreśla dr Małgorzata Ponikowska z Uniwersyteckiego Centrum Dermatologii Ogólnej i Onkologicznej UMW.

Ten kierunek jest istotny, ponieważ receptory GLP-1 występują także na komórkach układu odpornościowego. Agoniści GLP-1 mogą wpływać na aktywność makrofagów, neutrofili i limfocytów T oraz ograniczać wydzielanie cytokin prozapalnych, takich jak TNF-α, IL-6 i IL-17. Te mechanizmy mają znaczenie w łuszczycy i innych zapalnych chorobach skóry, ale obecne dane nie pozwalają jeszcze traktować GLP-1 jako samodzielnej alternatywy dla terapii dermatologicznych.

Możliwość wykorzystania agonistów receptora GLP-1 jest analizowana również u pacjentów z atopowym zapaleniem skóry. AZS wiąże się z zaburzeniami funkcjonowania bariery skórnej oraz nieprawidłową odpowiedzią immunologiczną. Badania eksperymentalne sugerują, że leki z tej grupy mogą wpływać na procesy odpowiedzialne za utrzymywanie się stanu zapalnego oraz wspierać regenerację uszkodzonych tkanek. Dane kliniczne pozostają jednak ograniczone.

Podobna ostrożność dotyczy trądziku odwróconego. To przewlekła choroba zapalna, która różni się objawami i przebiegiem od łuszczycy czy AZS, ale również wiąże się z przewlekłą aktywacją układu odpornościowego. W tym przypadku zainteresowanie agonistami GLP-1 wynika z ich potencjalnego wpływu na metabolizm, masę ciała i mechanizmy zapalne. Nie jest to gotowy schemat leczenia dermatologicznego, lecz obszar wymagający dalszych badań.

Agoniści GLP-1 są analizowani także w kontekście procesów naprawczych zachodzących w skórze. W badaniach obserwowano poprawę funkcjonowania śródbłonka naczyń krwionośnych, lepsze ukrwienie tkanek oraz przyspieszenie gojenia ran. Ten kierunek może mieć znaczenie zwłaszcza u pacjentów z cukrzycą, u których przewlekłe rany stanowią poważny problem kliniczny.

Dr Małgorzata Ponikowska zwraca uwagę, że działanie leków GLP-1 może obejmować także wspieranie procesów regeneracyjnych.

Jeżeli wyniki kolejnych badań potwierdzą dotychczasowe obserwacje, agoniści GLP-1 mogą w przyszłości znaleźć zastosowanie także w leczeniu trudno gojących się ran i owrzodzeń. Na obecnym etapie pozostaje to potencjalny kierunek rozwoju, a nie ustalone wskazanie terapeutyczne.

Najważniejszym ograniczeniem obecnych danych jest ich wczesny charakter. Autorki publikacji zachowują ostrożność i podkreślają, że obecnie nie ma podstaw do traktowania agonistów receptora GLP-1 jako alternatywy dla nowoczesnych terapii stosowanych w łuszczycy czy atopowym zapaleniu skóry.

Prof. Joanna Maj z Uniwersyteckiego Centrum Dermatologii Ogólnej i Onkologicznej UMW wskazuje, że na obecnym etapie najbardziej prawdopodobna wydaje się rola agonistów GLP-1 jako terapii wspomagającej, szczególnie u pacjentów, u których choroby skóry współistnieją z otyłością lub cukrzycą.

GLP-1 nie powinny być przedstawiane jako nowe leczenie chorób skóry gotowe do rutynowego stosowania. Obecnie najbezpieczniej mówić o możliwej roli wspomagającej u pacjentów, u których choroba skóry współistnieje z otyłością, cukrzycą lub innymi zaburzeniami metabolicznymi.

Łuszczyca i atopowe zapalenie skóry nie są wyłącznie chorobami skóry. Towarzyszący im przewlekły stan zapalny może wpływać na funkcjonowanie całego organizmu i zwiększać ryzyko rozwoju innych schorzeń, zwłaszcza metabolicznych i sercowo-naczyniowych.

Dlatego w dermatologii coraz większe znaczenie ma ocena nie tylko zmian skórnych, ale także masy ciała, profilu metabolicznego i chorób współistniejących. Jeżeli dotychczasowe obserwacje zostaną potwierdzone, leki stworzone z myślą o leczeniu zaburzeń metabolicznych mogą stać się przykładem terapii łączących dermatologię, immunologię i diabetologię. Dziś pozostaje to jednak kierunek badań, a nie nowy standard leczenia chorób skóry.