GLP-1 to już nie tylko odchudzanie. Najnowsze badania pokazują wpływ na serce, wątrobę, nerki i płodność

Leki GLP-1, takie jak semaglutyd, tirzepatyd czy liraglutyd, przestają być kojarzone wyłącznie z leczeniem cukrzycy i otyłości. Coraz więcej badań pokazuje, że mogą chronić serce, nerki, wątrobę, poprawiać przebieg bezdechu sennego, wspierać leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów, a nawet korzystnie wpływać na męską płodność. Najnowsze wyniki opublikowane w The Lancet oraz zaprezentowane podczas międzynarodowych kongresów sugerują, że potencjał tych leków jest znacznie większy, niż przypuszczano jeszcze kilka lat temu.

Jeszcze kilka lat temu agoniści receptora GLP-1 byli stosowani głównie u pacjentów z cukrzycą typu 2. Dziś wiadomo już, że ich działanie wykracza daleko poza regulację poziomu glukozy i redukcję masy ciała.

Do tej grupy należą m.in. semaglutyd, liraglutyd, dulaglutyd oraz tirzepatyd, czyli lek nowej generacji aktywujący receptory GLP-1 i GIP. Dzięki temu często zapewnia jeszcze skuteczniejsze efekty w zakresie kontroli glikemii oraz utraty masy ciała.

Autorzy obszernego przeglądu opublikowanego w The Lancet podkreślają:

Jednym z najważniejszych odkryć są korzyści dla układu sercowo-naczyniowego.

Naukowcy z University College London podczas Europejskiego Kongresu Otyłości (ECO) 2024 przedstawili wyniki badania obejmującego 17 604 dorosłych z 41 krajów. Uczestnicy z nadwagą lub otyłością po przebytym incydencie sercowo-naczyniowym byli obserwowani przez średnio 40 miesięcy.

Badanie wykazało, że semaglutyd zmniejszał ryzyko zawału serca, udaru mózgu i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych o 20 proc. Poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe wystąpiły u 6,5 proc. pacjentów otrzymujących lek, podczas gdy w grupie placebo odnotowano 8 proc. takich przypadków.

Co istotne, korzystny efekt był widoczny niezależnie od tego, ile kilogramów stracili uczestnicy.

Kolejne badania wskazują, że agoniści GLP-1 mogą znacząco spowalniać rozwój przewlekłej choroby nerek. Metaanaliza obejmująca 11 randomizowanych badań klinicznych z udziałem ponad 85 tysięcy pacjentów wykazała, że stosowanie tych leków obniżało ryzyko najważniejszych zdarzeń nerkowych o 18 proc.

Jednocześnie ryzyko rozwoju niewydolności nerek spadło o 16 proc. Efekty utrzymywały się również po uwzględnieniu wyników badania SELECT, obejmującego osoby z nadwagą lub otyłością bez cukrzycy.

Coraz więcej dowodów dotyczy także leczenia MASLD oraz MASH, czyli stłuszczeniowej choroby wątroby i jej bardziej zaawansowanej postaci. Według autorów przeglądu z The Lancet, leki z grupy GLP-1 zmniejszają ilość tłuszczu odkładającego się w wątrobie, ograniczają stan zapalny oraz mogą spowalniać postęp uszkodzenia narządu.

Metaanaliza 13 randomizowanych badań klinicznych wykazała, że terapia ponad trzykrotnie zwiększała szansę na ustąpienie MASH bez pogorszenia włóknienia wątroby. Badania obrazowe potwierdziły również zmniejszenie ilości tłuszczu w tym narządzie.

Obiecujące wyniki dotyczą także obturacyjnego bezdechu sennego u osób z otyłością. Metaanaliza wykazała, że stosowanie leków inkretynowych obniżało wskaźnik AHI średnio o ponad 11 epizodów bezdechu na godzinę snu.

Jeszcze lepsze rezultaty uzyskano dla tirzepatydu, gdzie liczba epizodów zmniejszała się średnio o około 16 na godzinę. Terapia wiązała się również z obniżeniem ciśnienia tętniczego oraz znaczną redukcją masy ciała. Badacze zaznaczają jednak, że potrzebne są kolejne badania potwierdzające trwałość tych efektów.

Coraz więcej danych sugeruje, że agoniści receptora GLP-1 mogą również pomagać osobom z chorobą zwyrodnieniową stawów. Przegląd badań wykazał ich działanie przeciwzapalne oraz chondroprotekcyjne, czyli chroniące chrząstkę stawową. Pierwsze badania kliniczne wskazują także na zmniejszenie bólu oraz poprawę sprawności stawów.

Zdaniem autorów korzyści nie wynikają wyłącznie z utraty masy ciała, ale również z wpływu leków na procesy zapalne zachodzące w organizmie.

Jednym z najbardziej zaskakujących kierunków badań jest wpływ leków GLP-1 na męski układ rozrodczy. Podczas kongresu ENDO 2026 organizowanego przez Endocrine Society w Chicago przedstawiono analizę przygotowaną przez badaczy z Warwick Medical School.

W jednym z badań 16-tygodniowa terapia liraglutydem zwiększała poziom testosteronu oraz hormonów odpowiedzialnych za funkcjonowanie jąder u mężczyzn z otyłością i hipogonadyzmem.

Z kolei po 24 tygodniach leczenia semaglutydem poprawiła się jakość nasienia. Odsetek plemników o prawidłowej budowie wzrósł z 2 do 4 proc., przy zachowaniu prawidłowych poziomów hormonów płciowych.

Autorzy analizy nie stwierdzili negatywnego wpływu leków GLP-1 na poziom testosteronu, funkcje seksualne ani parametry nasienia. Ich zdaniem leczenie otyłości i zaburzeń metabolicznych może przynosić większe korzyści dla płodności niż samo uzupełnianie testosteronu.

Coraz więcej badań pokazuje, że agoniści receptora GLP-1 stają się jedną z najważniejszych grup leków rozwijanych we współczesnej medycynie. Oprócz skutecznego leczenia otyłości i cukrzycy typu 2 mogą zmniejszać ryzyko chorób serca, chronić nerki i wątrobę, poprawiać przebieg bezdechu sennego oraz wspierać leczenie schorzeń stawów i zaburzeń płodności.

Choć część efektów wynika z redukcji masy ciała, coraz więcej dowodów wskazuje, że wiele korzyści ma charakter niezależny od odchudzania. To właśnie dlatego eksperci uważają, że leki GLP-1 mogą w najbliższych latach znacząco zmienić sposób leczenia wielu przewlekłych chorób.