HER2 może zmienić się w trakcie leczenia raka piersi. Co to oznacza dla terapii?

Rak piersi nie jest jedną chorobą. To grupa nowotworów różniących się biologią, przebiegiem klinicznym i odpowiedzią na leczenie. Dlatego tak duże znaczenie ma dokładna diagnostyka, w tym ocena receptorów hormonalnych i statusu HER2. Wyniki pracy ekspertów Narodowego Instytutu Onkologii wskazują, że u około jednej trzeciej pacjentek status HER2 może zmienić się po leczeniu neoadiuwantowym, między biopsją wykonaną przed rozpoczęciem terapii a oceną choroby resztkowej po operacji.

HER2 to białko obecne na powierzchni komórek. W raku piersi jego ocena pomaga określić, czy komórki nowotworowe mają zwiększoną ilość tego receptora. Nadmierna obecność HER2 może pobudzać komórki nowotworowe do szybszego wzrostu i podziału.

Ocena HER2 ma znaczenie dla doboru leczenia, ale wyniki najnowszej pracy pokazują, że status HER2 nie zawsze pozostaje taki sam między biopsją wykonaną przed rozpoczęciem terapii a oceną materiału pooperacyjnego. Zmiana może dotyczyć przejścia między kategoriami HER2-0, HER2-low i HER2-dodatni. W praktyce klinicznej szczególne znaczenie ma choroba resztkowa, czyli sytuacja, w której po leczeniu przedoperacyjnym i operacji w materiale nadal obecne są komórki nowotworowe.

Leczenie neoadiuwantowe stosuje się przed operacją. Jego celem może być zmniejszenie guza, umożliwienie mniej rozległego zabiegu oraz ocena odpowiedzi nowotworu na leczenie przedoperacyjne. U części pacjentek po takim leczeniu pozostaje choroba resztkowa, która wymaga ponownej oceny ryzyka i decyzji dotyczących terapii pooperacyjnej.

Praca opublikowana w Therapeutic Advances in Medical Oncology objęła 736 pacjentek z rakiem piersi leczonych neoadiuwantowo i operowanych w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie. Była to retrospektywna analiza chorych leczonych między styczniem 2019 r. a czerwcem 2024 r., u których możliwe było porównanie statusu HER2 przed leczeniem i w materiale pooperacyjnym z chorobą resztkową.

U 34,2 proc. pacjentek, czyli u 252 z 736 chorych, zaobserwowano zmianę statusu HER2 po leczeniu neoadiuwantowym. Zmiany dotyczyły 38,5 proc. guzów wyjściowo HER2-0, 27,9 proc. guzów HER2-low i 41,4 proc. guzów HER2-dodatnich. Najczęściej obserwowano zmniejszenie ekspresji HER2, a pojawienie się statusu HER2-dodatniego w chorobie resztkowej u pacjentek z guzami wyjściowo HER2-0 lub HER2-low było rzadkie i dotyczyło 3,3 proc. przypadków.

Znaczenie tych wyników dotyczy przede wszystkim planowania leczenia pooperacyjnego. Jeżeli status HER2 może zmienić się po terapii przedoperacyjnej, wynik uzyskany wyłącznie na początku leczenia może nie zawsze wystarczać do pełnej oceny biologii choroby resztkowej.

Jak wyjaśnia dr n. med. Katarzyna Pogoda, onkolog kliniczna z Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej NIO oraz pierwsza autorka pracy:

Ten wniosek nie oznacza, że każda zmiana HER2 automatycznie zmienia leczenie. Pokazuje jednak, że choroba resztkowa może wymagać ponownej charakterystyki biologicznej, szczególnie tam, gdzie decyzje pooperacyjne zależą od precyzyjnego określenia podtypu nowotworu.

W ostatnich latach coraz większe znaczenie kliniczne zyskała kategoria HER2-low. Nie jest to klasyczny rak HER2-dodatni, ale nowotwór z niską ekspresją HER2. W pracy ekspertów NIO guzy klasyfikowano do trzech kategorii: HER2-0, HER2-low i HER2-dodatni. To pozwoliło ocenić nie tylko prostą zmianę z HER2-ujemnego na HER2-dodatni, ale także przesunięcia między kategoriami, które mogą mieć znaczenie w rozwoju bardziej spersonalizowanego leczenia.

Najważniejsza obserwacja dotyczy dynamiki ekspresji HER2. Po leczeniu neoadiuwantowym częściej dochodziło do obniżenia statusu HER2 niż do jego wzrostu. To istotne, ponieważ potwierdza, że nowotwór oceniany po leczeniu może różnić się od materiału pobranego przed terapią.

Dla pacjentki oznacza to, że diagnostyka raka piersi nie powinna kończyć się na pierwszej biopsji. W określonych sytuacjach równie ważna może być ocena materiału pooperacyjnego, zwłaszcza jeśli po leczeniu neoadiuwantowym pozostała choroba resztkowa.

Badanie NIO pokazuje, że ekspresja HER2 w raku piersi może różnić się przed leczeniem neoadiuwantowym i w chorobie resztkowej po operacji. To nie podważa znaczenia diagnostyki początkowej, ale wzmacnia potrzebę bardziej dynamicznego podejścia do oceny choroby. W raku piersi decyzja terapeutyczna coraz częściej zależy nie tylko od rozpoznania histopatologicznego, ale także od aktualnego profilu biologicznego guza.

Ponowna ocena HER2 w chorobie resztkowej może pomóc lepiej zaplanować leczenie pooperacyjne i ograniczyć ryzyko podejmowania decyzji na podstawie informacji, które nie odzwierciedlają już biologii nowotworu po leczeniu przedoperacyjnym. Autorzy pracy wskazują, że zmiana statusu HER2 dotyczy około jednej trzeciej przypadków po leczeniu neoadiuwantowym i najczęściej polega na obniżeniu ekspresji HER2.

Badanie było prowadzone przez interdyscyplinarny zespół Narodowego Instytutu Onkologii. W pracę zaangażowani byli specjaliści z Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej, Zakładu Patologii oraz Departamentu Narodowej Strategii Onkologicznej, we współpracy z ekspertem z zakresu biostatystyki z SGGW. Wśród autorów znaleźli się: dr n. med. Katarzyna Pogoda, Magdalena Czopowicz, Agata Bąk, dr n. med. Wojciech Olszewski, prof. Michał Czopowicz, dr hab. n. med. Monika Durzyńska, Dorota Najmrocka, Paulina Halasa, dr n. med. Anna Borowiec, prof. Zbigniew Nowecki oraz prof. Anna Niwińska.

Wyniki tej pracy wspierają kierunek, w którym leczenie raka piersi coraz bardziej zależy od precyzyjnej i aktualnej diagnostyki. Nie chodzi jedynie o potwierdzenie rozpoznania, ale o uchwycenie tych cech nowotworu, które mogą mieć znaczenie dla dalszych decyzji terapeutycznych po zakończeniu leczenia przedoperacyjnego.