Dr Przemysław Lipiński: stopa cukrzycowa groźniejsza niż wiele nowotworów

W Polsce żyje około 4 milionów osób z cukrzycą, a setki tysięcy z nich zmaga się z powikłaniem, jakim jest cukrzycowa choroba stóp, prowadzącym w skrajnych przypadkach do amputacji, a nawet śmierci – ostrzega dr n. med. Przemysław Lipiński, prezes Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran. Lekarz podkreśla potrzebę stworzenia wyspecjalizowanych ośrodków leczenia.

Według dr. Przemysława Lipińskiego liczba chorych na cukrzycę w Polsce stale rośnie – jeszcze dekadę temu szacowano ją na około 3 miliony, dziś prawdopodobnie wynosi blisko 4 miliony. Jeśli doliczyć osoby w stanie przedcukrzycowym, problem staje się jeszcze większy.

Chociaż w Polsce nie prowadzi się pełnych statystyk dotyczących stopy cukrzycowej, dane światowe wskazują, że obecnie 6 proc. diabetyków zmaga się z owrzodzeniami stóp, a w ciągu życia doświadcza ich nawet co czwarty pacjent z cukrzycą. W Polsce oznaczałoby to co najmniej 200 tys. osób z aktywnym owrzodzeniem – liczba, którą dr Lipiński określa jako „optymistyczne minimum”. W rzeczywistości pacjentów może być nawet dwukrotnie więcej. Problem pogłębia brak odrębnego rejestru choroby: Polska wciąż korzysta z systemu ICD-10, w którym stopa cukrzycowa nie występuje jako osobna jednostka chorobowa, co sprawia, że chorzy „znikają” ze statystyk.

Ekspert zaznacza, że choć leczenie samej cukrzycy w Polsce jest na wysokim, światowym poziomie, sytuacja pacjentów ze stopą cukrzycową pozostawia wiele do życzenia.

Największym wyzwaniem jest brak wyspecjalizowanych, wielodyscyplinarnych ośrodków leczenia, które na świecie funkcjonują jako tzw. Diabetic Foot Units. W takich placówkach pacjentami opiekuje się zespół: diabetolog, chirurg, chirurg naczyniowy, ortopeda, podolog, rehabilitant, wyspecjalizowana pielęgniarka oraz specjalista od butów odciążających.

Brak kompleksowej opieki skutkuje dramatycznymi konsekwencjami. Stopa cukrzycowa wiąże się z bardzo wysoką śmiertelnością – około 30 proc. pacjentów z owrzodzeniem umiera w ciągu pięciu lat, a po amputacji kończyny pięcioletnia śmiertelność przekracza 60 proc., co jest gorszym wynikiem niż w wielu nowotworach złośliwych. Amputacji można w większości przypadków uniknąć, jeśli pacjent otrzyma fachową pomoc odpowiednio wcześnie. Tymczasem w Polsce co roku wykonuje się około 11 tys. amputacji kończyn dolnych, głównie z powodu powikłań cukrzycowych.

Problemy pacjentów są potęgowane przez późne zgłaszanie się do lekarza – neuropatia powoduje brak bólu, a deformacje stopy, otyłość i problemy z ukrwieniem przyspieszają rozwój ran.

Zakażenia w stopie cukrzycowej są szczególnie groźne, często wywołują je szczepy wielolekooporne, a rany nawrotowe dotyczą nawet 60 proc. pacjentów.

Problemy systemowe wynikają m.in. z faktu, że leczenie wymaga długiej hospitalizacji i współpracy wielu specjalistów, a finansowanie szpitali w tym zakresie jest niewystarczające. Ponadto chorzy ze stopą cukrzycową bywają „trudnymi” pacjentami – zajmują łóżka na tygodnie, a infekcje wielooporne mogą podnosić statystyki szpitali.

Mimo to w Polsce funkcjonują pojedyncze wybitne ośrodki prowadzone przez zaangażowanych lekarzy, jednak ich możliwości są ograniczone i nie obejmują całego kraju.

Ekspert przypomina, że podstawą profilaktyki jest regularna kontrola stóp.

W ramach kampanii Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran „Tydzień Świadomości Stopy Cukrzycowej” w całym kraju prowadzone są bezpłatne badania, klasyfikujące pacjentów do czterech grup ryzyka oraz udzielające indywidualnych zaleceń.

Dr Lipiński podkreśla, że systemowe rozwiązania nie muszą zwiększać wydatków – wymagają jedynie lepszego wykorzystania środków. Dowodem jest pilotaż Ministerstwa Zdrowia, w którym równoczesna opieka internisty i chirurga w specjalnym oddziale radykalnie zmniejszyła liczbę amputacji.

Profilaktyka i edukacja są kluczowe również społecznie.

W tym roku Światowy Tydzień Świadomości Stopy Cukrzycowej odbędzie się w dniach 17–22 listopada. Ponad 70 placówek w całej Polsce będzie prowadzić bezpłatne badania stóp dla diabetyków, a program obejmie także szkolenia i webinary dla personelu medycznego.