AOTMiT o otyłości. Kompleksowa opieka bariatryczna bliżej koszyka świadczeń

AOTMiT rekomenduje zakwalifikowanie kompleksowej opieki nad pacjentami z otyłością olbrzymią do świadczeń gwarantowanych w AOS, leczeniu szpitalnym i rehabilitacji. To może oznaczać przejście KOS-BAR z pilotażu do stałego finansowania publicznego. Wcześniej, w rekomendacji z 29 czerwca 2026 r., Agencja nie rekomendowała refundacji tirzepatydu w proponowanym programie lekowym leczenia choroby otyłościowej. Jesteśmy więc dziś bliżej finansowania zorganizowanej ścieżki opieki nad pacjentami z otyłością olbrzymią niż systemowej refundacji farmakoterapii.

Rekomendacja AOTMiT nie dotyczy wyłącznie finansowania operacji bariatrycznej, ale całego procesu leczenia pacjenta z otyłością olbrzymią od kwalifikacji po monitorowanie efektów.

W rekomendacji nr 93/2026 Prezes AOTMiT uznał za zasadne zakwalifikowanie modelu kompleksowej opieki specjalistycznej nad pacjentami leczonymi z powodu otyłości jako świadczeń gwarantowanych w trzech zakresach:

• ambulatoryjnej opiece specjalistycznej,
• leczeniu szpitalnym
• oraz rehabilitacji leczniczej.

Agencja zastrzega jednak, że rekomendowane wdrożenie powinno dotyczyć dorosłych z otyłością olbrzymią, czyli BMI co najmniej 40 kg/m², oraz pacjentów z BMI 35-40 kg/m², u których chirurgicznie indukowana redukcja masy ciała może poprawić przebieg chorób współistniejących związanych z otyłością.

AOTMiT nie rekomenduje obecnie powszechnego rozszerzenia modelu na osoby z BMI 30-34,9 kg/m². W ocenie Agencji brakuje dziś wystarczających przesłanek klinicznych, organizacyjnych i ekonomicznych do takiego kroku. Rozszerzenie kryteriów mogłoby zwiększyć liczbę pacjentów kierowanych do leczenia bariatrycznego, a przez to ograniczyć dostęp do świadczeń osobom z największymi potrzebami zdrowotnymi.

Rekomendacja AOTMiT opiera się na doświadczeniach programu KOS-BAR, czyli pilotażu kompleksowej opieki nad pacjentami leczonymi z powodu otyłości olbrzymiej. Program został uruchomiony w 2021 r. Świadczenia w jego ramach były udzielane do 30 czerwca 2026 r., a cykl pilotażu wraz z ewaluacją trwa do końca września 2026 r.

W latach 2021-2025 z KOS-BAR skorzystało około 10 tys. pacjentów. Dla porównania, w 2025 r. z modułu leczenia zabiegowego w pilotażu skorzystało 1994 pacjentów, a w jednorodnej grupie pacjentów „F14 chirurgiczne leczenie otyłości” sprawozdano 7490 pacjentów.

KOS-BAR różni się od klasycznego finansowania operacji bariatrycznej organizacją leczenia. AOTMiT wskazuje, że oceniany model nie wprowadza nowych procedur medycznych, ale łączy świadczenia już finansowane publicznie w AOS, leczeniu szpitalnym i rehabilitacji.

Pacjent nie ma być kierowany wyłącznie na zabieg. Model obejmuje kwalifikację, diagnostykę, konsultacje dietetyczne, psychologiczne i fizjoterapeutyczne, indywidualny plan diagnostyczno-terapeutyczny, leczenie operacyjne, rehabilitację oraz kontrolę efektów leczenia.

Otyłość olbrzymia oznacza nie tylko wysokie BMI, ale także większe ryzyko powikłań metabolicznych, sercowo-naczyniowych, oddechowych i funkcjonalnych. W rekomendacji AOTMiT wskazano, że BMI co najmniej 40 kg/m² występuje w Polsce u około 300 tys. osób, a BMI co najmniej 35 kg/m² u ponad 1,5 mln osób.

Ta skala tłumaczy ostrożność Agencji. Kompleksowa opieka bariatryczna wymaga ośrodków z doświadczeniem, zespołów wielodyscyplinarnych, koordynatorów, diagnostyki, rehabilitacji i kontroli pacjenta po leczeniu. Samo wpisanie modelu do koszyka świadczeń nie wystarczy, jeśli nie będzie jasne, kto ma prowadzić pacjenta, gdzie ma być realizowana opieka i jak będą rozliczane jej efekty.

AOTMiT wskazuje na potrzebę monitorowania programu. System powinien obejmować liczbę pacjentów objętych opieką, koszty świadczeń, udział pacjentów w rehabilitacji, efekty kliniczne oraz wskaźniki jakości opieki.

Wyniki pilotażu KOS-BAR sugerują korzystne efekty kliniczne, ale nie są jednolite. W zależności od ośrodka średnia redukcja masy ciała wynosiła 22-35 proc., utrata nadmiernej masy ciała 41-68 proc., remisję cukrzycy raportowano u 3-51 proc. pacjentów, a poprawę w zakresie obturacyjnego bezdechu sennego u maksymalnie 30 proc. pacjentów z rozpoznanym OBS. AOTMiT zaznacza, że te dane trzeba interpretować ostrożnie ze względu na różnice między ośrodkami i populacjami pacjentów.

Jeśli KOS-BAR ma stać się świadczeniem gwarantowanym, samo finansowanie programu nie wystarczy. Potrzebny będzie pomiar efektów: redukcji masy ciała, remisji lub poprawy chorób współistniejących, powikłań, udziału w rehabilitacji i jakości opieki pooperacyjnej. W leczeniu otyłości olbrzymiej liczy się nie tylko liczba wykonanych operacji, ale także to, czy pacjent pozostaje w opiece po zabiegu i czy efekt leczenia jest utrzymywany.

Osobnym pytaniem pozostają koszty. Według AOTMiT objęcie finansowaniem ocenianego modelu organizacyjnego oznaczałoby wzrost wydatków płatnika publicznego o około 30 mln zł rocznie, choć wyliczenia są obarczone niepewnością. NFZ w opinii przekazanej Agencji wskazał natomiast, że całkowity koszt wdrożenia nowego modelu może wynieść od 76,6 mln zł przy 19 realizatorach do około 116,9 mln zł przy 29 realizatorach.

Wcześniej, w rekomendacji z 29 czerwca 2026 r., AOTMiT nie rekomendowała objęcia refundacją produktu Mounjaro KwikPen, czyli tirzepatydu, w ramach programu lekowego „Leczenie choroby otyłościowej”.

Ta decyzja nie oznacza, że Agencja kwestionuje farmakoterapię otyłości jako taką. W rekomendacji wskazano, że w badaniach klinicznych tirzepatyd poprawiał wyniki w zakresie redukcji masy ciała, parametrów kardiometabolicznych, zmniejszenia odsetka nowych rozpoznań cukrzycy typu 2, parametrów oddechowych, zaburzeń snu i jakości życia.

Zastrzeżenia AOTMiT dotyczyły przede wszystkim proponowanego programu lekowego. Agencja wskazała na brak badań w populacji ściśle odpowiadającej jego kryteriom, ryzyko ponownego przyrostu masy ciała po odstawieniu leku, niepewność utrzymania efektu terapeutycznego po zakończeniu terapii oraz potrzebę zapobiegania nawrotowi choroby.

Znaczenie miały również koszty. Według analizy wpływu na budżet refundacja tirzepatydu wiązałaby się z dodatkowymi wydatkami NFZ na poziomie około 129,8 mln zł w pierwszym roku i około 423,9 mln zł w drugim roku refundacji.

W tle tej rekomendacji pozostaje zasadniczy problem: choroba otyłościowa ma charakter przewlekły i nawrotowy. Część wytycznych wskazuje, że skuteczne leczenie farmakologiczne może wymagać kontynuacji w długim horyzoncie, aby utrzymać korzyści zdrowotne i zapobiec ponownemu przyrostowi masy ciała.

Rekomendacje AOTMiT z końca czerwca i połowy lipca pokazują, że system nie odmawia leczenia otyłości jako choroby przewlekłej, ale różnie ocenia gotowość do finansowania poszczególnych rozwiązań. Kompleksowa opieka bariatryczna otrzymała pozytywną rekomendację, natomiast refundacja tirzepatydu w zaproponowanym programie lekowym negatywną.

Model KOS-BAR jest dla systemu łatwiejszy do opisania i kontroli. Obejmuje ograniczoną populację pacjentów, opiera się na doświadczeniach pilotażu, ma określone moduły organizacyjne i zakłada monitorowanie efektów leczenia. Dotyczy przede wszystkim osób z otyłością olbrzymią oraz pacjentów z BMI 35-40 kg/m² i chorobami współistniejącymi, czyli grupy o największym ryzyku zdrowotnym.

Dla tych pacjentów rekomendacja AOTMiT może być krokiem w stronę stabilniejszej ścieżki leczenia. Jeśli Ministerstwo Zdrowia zdecyduje się na wpisanie modelu do koszyka świadczeń, KOS-BAR może stać się standardem dla części chorych kwalifikowanych do leczenia bariatrycznego. Dla pacjentów czekających na refundację farmakoterapii oznacza to jednak, że dostęp do leków przeciw otyłości nadal pozostaje ograniczony. 

Otyłość jest chorobą przewlekłą i złożoną. Część pacjentów będzie wymagała leczenia chirurgicznego, część farmakoterapii, część długoterminowej opieki dietetycznej, psychologicznej i rehabilitacyjnej. Decyzje AOTMiT pokazują, że pierwszym krokiem systemowym może być dziś uporządkowanie opieki nad pacjentami z otyłością olbrzymią, zanim państwo zdecyduje się na finansowanie leków stosowanych przewlekle w szerszym modelu publicznym.