Mniej niż 20 proc. dzieci jest wystarczająco aktywnych. Kondycja fizyczna przedszkolaków staje się wyzwaniem zdrowotnym

Coraz mniej dzieci spełnia podstawowe zalecenia dotyczące codziennej aktywności fizycznej, a konsekwencje widać już w wieku przedszkolnym. Problemy z rozwojem ruchowym, postawą ciała i sprawnością mogą rzutować na zdrowie, wyniki w nauce oraz aktywność w dorosłym życiu. Jak podkreśla dr Marta Łabęcka, właśnie dlatego konieczna jest kompleksowa diagnostyka aparatu ruchu najmłodszych oraz ścisła współpraca nauczycieli i fizjoterapeutów.

Jeszcze kilkanaście lat temu codziennością dzieci była spontaniczna zabawa na podwórku. Dziś coraz częściej zastępują ją smartfony, tablety i telewizory. Zmiana stylu życia przekłada się nie tylko na mniejszą ilość ruchu, ale również na pogarszającą się sprawność fizyczną najmłodszych oraz rosnącą liczbę dzieci z nadwagą i otyłością. Problem zaczyna być widoczny już na etapie edukacji przedszkolnej.

Jak pokazują wyniki projektu „WF z AWF – Aktywny dzisiaj dla zdrowia w przyszłości”, mniej niż 20 proc. dzieci i młodzieży w Polsce realizuje zalecenia dotyczące codziennej aktywności fizycznej. Zdaniem autorki opracowania, dr Marty Łabęckiej, jest to sygnał, że profilaktykę należy rozpoczynać znacznie wcześniej niż w wieku szkolnym.

Wiek przedszkolny jest jednym z najważniejszych etapów rozwoju człowieka. To właśnie wtedy intensywnie rozwija się układ mięśniowo-szkieletowy, układ oddechowy i krążenia, doskonalone są funkcje wzrokowe, słuchowe oraz propriocepcja, a równolegle zachodzi rozwój psychiczny dziecka. Wszystkie te procesy pozostają ze sobą ściśle powiązane i tworzą rozwój psychomotoryczny.

Jak podkreśla autorka materiału, ruch nie odpowiada wyłącznie za rozwój mięśni czy kości. Jest także jednym z najważniejszych czynników wpływających na dojrzewanie mózgu, rozwój funkcji poznawczych oraz zdolność uczenia się.

Dr Marta Łabęcka zwraca uwagę, że:

Autorka przypomina również, że właśnie w tym okresie dziecko uczy się podstawowych wzorców ruchowych. Rozwijają się umiejętności biegania, skakania, wspinania się, chwytania oraz utrzymywania równowagi. Kształtuje się także indywidualny wzorzec chodu oraz precyzja ruchów dłoni. Zaniedbania na tym etapie mogą skutkować problemami widocznymi przez kolejne lata edukacji.

Eksperci wskazują, że rozwój psychomotoryczny jest jednym z najważniejszych wskaźników prawidłowego rozwoju dziecka. Im lepiej rozwinięte zdolności motoryczne, tym łatwiejsze staje się zdobywanie nowych doświadczeń, rozwijanie funkcji poznawczych i osiąganie sukcesów edukacyjnych.

Jednocześnie aktywność fizyczna stanowi jeden z podstawowych elementów profilaktyki chorób cywilizacyjnych.

Dane przywołane przez dr Martę Łabęcką pokazują, że nadwaga lub otyłość występują już u ponad 12 proc. chłopców i 10 proc. dziewczynek w wieku przedszkolnym. Z kolei według WHO aż 32 proc. polskich dzieci w wieku od 7 do 9 lat ma nadmierną masę ciała, co plasuje Polskę na ósmym miejscu wśród analizowanych państw europejskich.

Autorka przypomina również zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia, zgodnie z którymi dzieci w wieku 5–17 lat powinny codziennie podejmować co najmniej 60 minut aktywności fizycznej o umiarkowanej lub dużej intensywności, przede wszystkim aerobowej, a ćwiczenia wzmacniające mięśnie wykonywać minimum trzy razy w tygodniu. Równie istotne jest ograniczanie czasu spędzanego w pozycji siedzącej.

Jednym z głównych problemów opisanych przez dr Martę Łabęcką jest brak kompleksowej oceny funkcjonowania aparatu ruchu u dzieci przedszkolnych. Choć prowadzone są diagnozy gotowości szkolnej oraz monitorowana jest sprawność uczniów, nadal nie istnieje system pozwalający ocenić możliwości funkcjonalne aparatu ruchu najmłodszych zarówno w statyce, jak i podczas ruchu. Choć, jak zapewnia w rozmowie z PolitykaZdrowotna.com prof. Bartosz Molik - narzędzia mamy, bo stworzyli je naukowcy z Akademii Wychowania Fizycznego im. J. Piłsudskiego w Warszawie. Problemem jest tu bardziej brak zdecydowanych działań i wdrożeń ze strony resortu zdrowia i innych ministerstw, ale i postawa rodziców. 

Autorka podkreśla, że brak takich badań może prowadzić do stopniowego pogłębiania się problemów zdrowotnych.

Jak wskazuje:

Konsekwencją mogą być ograniczenia funkcjonalne organizmu, rozwój wad postawy, przewlekły dyskomfort mięśniowo-szkieletowy oraz stopniowe zniechęcenie dziecka do aktywności fizycznej.

Odpowiedzią na opisane problemy ma być projekt realizowany przez zespół badawczy zajmujący się oceną kondycji fizycznej dzieci w wieku przedszkolnym.

Jego celem jest nie tylko diagnozowanie możliwości aparatu ruchu, lecz także przywracanie jego prawidłowych funkcji oraz stworzenie modelu współpracy pomiędzy nauczycielami wychowania przedszkolnego a fizjoterapeutami.

Dr Marta Łabęcka wskazuje, że nauczyciel często jako pierwszy może zauważyć sygnały świadczące o rozwijających się trudnościach, takie jak zaburzenia równowagi, nieprawidłowy chód, osłabiona koordynacja ruchowa czy problemy z wykonywaniem podstawowych czynności ruchowych.

Autorka podkreśla:

Według założeń projektu odpowiednio wcześnie wykryte zaburzenia można skutecznie korygować poprzez właściwie dobrane ćwiczenia, zanim staną się trwałym problemem zdrowotnym.

Jednym z najczęstszych błędów jest przekonanie, że problemy z rozwojem ruchowym ustąpią samoistnie wraz z wiekiem.

Dr Marta Łabęcka podkreśla, że brak odpowiedniego wsparcia na etapie przedszkola może prowadzić do utrwalania nieprawidłowej postawy ciała, obniżonej sprawności oraz niechęci do podejmowania aktywności fizycznej także w późniejszych latach.

Negatywne doświadczenia związane z ruchem często przekładają się również na unikanie lekcji wychowania fizycznego już w szkole podstawowej.

Jak podkreśla dr Marta Łabęcka, w Polsce dotychczas nie prowadzono podobnych badań diagnostycznych obejmujących aparat ruchu dzieci w wieku przedszkolnym. To sprawia, że proponowany projekt może stać się ważnym elementem profilaktyki zdrowotnej.

Autorka wskazuje:

Dr Marta Łabęcka podkreśla również, że wypracowane rozwiązania będą mogły zostać wykorzystane także w innych grupach wiekowych, a wyniki badań staną się wsparciem dla nauczycieli, fizjoterapeutów, studentów kierunków medycznych oraz pracowników ochrony zdrowia.

Projekt dotyczący oceny kondycji fizycznej przedszkolaków ma stworzyć podstawy nowego modelu profilaktyki, w którym ruch nie będzie traktowany wyłącznie jako element zabawy czy obowiązkowych zajęć, ale jako jeden z najważniejszych filarów zdrowia dziecka oraz inwestycja w jego przyszłość.