„Szczepionki pozostają głównym celem fałszywych narracji w polskiej infosferze”. Szczepienia na HPV pod falą dezinformacji

Parlamentarny Zespół ds. Przeciwdziałania Wirusowi HPV i Chorobom z nim Powiązanym podejmuje dyskusję o skali i mechanizmach dezinformacji medycznej. Na tapecie nie tylko HPV.

Punktem wyjścia dyskusji był wyniki raportu przygotowanego przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu. Wynika z niego jasno, że dezinformacja medyczna w Polsce ewoluuje - zamiast sensacyjnych teorii spiskowych coraz częściej przybiera formę pozornie praktycznych porad zdrowotnych, co utrudnia ich rozpoznanie i zwiększa wpływ na decyzje pacjentów. Podczas posiedzenia komisji autorze przedstawili najważniejsze wnioski: 

• dominację narracji antyszczepionkowych, które stanowią 54% analizowanych treści i koncentrują się głównie na podważaniu bezpieczeństwa szczepień;
• dynamiczny wzrost teorii żywieniowych i pseudomedycznych, promujących suplementację, detoksy czy „naturalne” metody leczenia jako alternatywę dla medycyny opartej na dowodach;
• wykorzystywanie sztucznej inteligencji i fałszywych autorytetów, w tym deepfake'ów oraz spreparowanych materiałów z udziałem rzekomych ekspertów, do uwiarygadniania fałszywych przekazów;
• ogromną skalę zjawiska – w badanym okresie zidentyfikowano ponad 32 tys. publikacji medialnych oraz blisko 347 tys. wpisów w mediach społecznościowych;

Zaznaczono wyraźnie potrzebę wprowadzenia systemowych działań obejmujących edukację, monitoring nowych narracji oraz współpracę środowiska medycznego, naukowego i instytucji publicznych w celu ograniczenia wpływu dezinformacji na zdrowie publiczne.

Fact checkingowa strona internetowa ma rozpocząć działalność na początku października.  

Drugim istotnym elementem dyskusji było omówienie wniosków zawartych w raporcie "Dezinformacja zdrowotna w 2025 roku w polskiej infosferze" stworzonym przez NASK.  Zwrócono uwagę na następujące zagrożenia: 

• Powielane znane od lat fałszywe narracje, przede wszystkim dotyczące szczepień, autyzmu i chorób zakaźnych, dostosowując je do bieżących wydarzeń.
• Tematy zdrowotne były wykorzystywane do mobilizacji społecznej i politycznej, zwłaszcza w dyskusjach o edukacji zdrowotnej, szczepieniach i zdrowiu reprodukcyjnym.
• Dezinformacja opierała się na pseudonaukowych argumentach i teoriach spiskowych, podważając zaufanie do ekspertów i instytucji publicznych.
• W rozpowszechnianie fałszywych treści angażowali się m.in. aktywiści, politycy, influencerzy i fałszywi eksperci, wykorzystując zarówno media społecznościowe, jak i działania offline.

Jako pierwszy krok Ministerstwo wskazało potrzebę usystematyzowania współpracy w ramach zespołu z Centrum Zdrowia w którym wspólnie z ekspertami będą wypracowywane skuteczne scenariusze komunikacji z poszczególnymi grupami docelowymi. 

W zakresie szczepień publikowanych jest blisko półtora miliona komunikatów. Ministerstwo zdrowia zapewniło, że pracuje nad udoskonaloną formą komunikatów mającą skuteczniej docierać do właściwych grup odbiorczych. Działania są planowane na bieżący rok.