Cukrzyca: epidemia i wyzwania - zagrożenie, profilaktyka, leczenie | Aktualności diabetologiczne

14 listopada obchodzimy Światowy Dzień Cukrzycy. Cukrzyca jest chorobą, która towarzyszy pacjentowi przez całe życie, dlatego tegoroczne hasło koncentruje się na czynnikach ryzyka jej wystąpienia, przypomina o kluczowej roli samokontroli i prowadzeniu właściwego leczenia.

Cukrzyca to obecnie jedno z większych społecznych wyzwań, o skali tego problemu świadczy jej epidemiologia. Notujemy coraz więcej przypadków zachorowań – szczególnie na cukrzycę typu 2 – zarówno w Polsce, jak i na świecie. W samej Europie żyje ponad 60 mln osób z cukrzycą.

– Większość osób z cukrzycą choruje na drugi typ cukrzycy. Spory ich odsetek, nawet nie wie, że jest dotknięty chorobą. Przez tegoroczne hasło chcemy zwrócić uwagę na znajomość czynników ryzyka zachorowania. Ta wiedza wciąż jest za mała, a przecież zmiana stylu życia (regularna aktywność fizyczna, zdrowe żywienie i utrzymanie prawidłowej masy ciała) może zapobiec wielu zachorowaniom, a przynajmniej je opóźnić. Z kolei wczesne wykrycie choroby i odpowiednie leczenie od początku dają szansę na uniknięcie powikłań – mówi lek. Barbara Soróbka, diabetolog.

Współcześnie jakość życia pacjentów z cukrzycą jest zupełnie inna niż jeszcze 10 lat temu. Mamy teraz dużo nowocześniejsze leczenie oraz dostęp do innowacyjnych technologii, dlatego zarządzanie, monitorowanie i kontrola cukrzycy mogą być dopasowywane do potrzeb i stylu życia pacjentów.

– Przy tym nadal nie możemy zapominać o warunku koniecznym, czyli odpowiedniej edukacji pacjentów i prowadzeniu odpowiedniego stylu życia. Połączenie leczenia i nowoczesnych technologii z wiedzą, samoświadomością i przestrzeganiem zaleceń lekarskich to najlepszy klucz do sukcesu „ujarzmienia cukrzycy” – wyjaśnia nam Anna Śliwińska, prezeska Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Nie bez znaczenia pozostają też aspekty natury psychologicznej, a w niej kwestia podejścia i akceptacji choroby. To naturalne, że osoba chorująca na cukrzycę ma lepsze i gorsze dni. W przypadku osób młodych częściej pojawia się też bunt, poczucie wyroku i przegranej. Tu bardzo istotna jest rola psychologa w zespole terapeutycznym.

– W naszej codzienności z cukrzycą ogromną rolę odgrywa motywacja, która nie ukrywam – czasami jest, a czasami jej nie ma. Jednak zawsze musimy pamiętać, do czego może prowadzić nieleczona lub niewłaściwie leczona cukrzyca. Ryzyko, zarówno ostrych, jak i przewlekłych, powikłań cukrzycy cały czas jest i powinniśmy robić wszystko, aby tego typu zdarzeń unikać. Decyzje dotyczące leczenia, które podejmujemy dzisiaj, będą mieć znaczenie dla naszej przyszłości, komfortu życia, a także długości życia. Osoby z cukrzycą są więc odpowiedzialne za swoje zdrowie i muszą aktywnie uczestniczyć w procesie leczenia. Nie ma tutaj czasu na przerwę, na zatrzymanie się – zdradza Jerzy Magiera, autor najstarszego portalu o cukrzycy mojacukrzyca.org, który od dzieciństwa choruje na cukrzycę.

Cukrzyca jest chorobą, w której wiedza pacjenta oraz jego współpraca z lekarzem ma kluczowe znaczenie. Warto tu przytoczyć słynne stwierdzenie, sformułowane w latach ’30 XX w. przez dr Elliotta Joslina: „Pacjent z cukrzycą, który wie więcej o chorobie, żyje dłużej”. To hasło nie straciło do dzisiaj na aktualności.

– Cieszy fakt, że poziom tej wiedzy – i to na wielu płaszczyznach – się zwiększa, że pacjenci z cukrzycą mają świadomość powikłań niekontrolowanej choroby, że są też społecznie lepiej rozumiani. W tym miejscu trzeba też docenić poprawę poziomu wiedzy samych lekarzy, którzy coraz częściej zlecają proste badanie poziomu cukru – podczas badań okresowych czy wizyt z innego powodu. Nadal nie możemy jednak powiedzieć, że ta edukacja społeczna jest na zadawalającym poziomie, bo skala problemu jest naprawdę duża. Szacuje się, że nawet pół miliona lub więcej osób w naszym kraju jest nadal niezdiagnozowanych. To zatrważające dane, które świadczą o tym, że cukrzyca rozwija się po cichu i zbyt często pozostaje nieleczona – mówi Anna Śliwińska.

Z drugiej strony hasło tegorocznego Światowego Dnia Cukrzycy: Znaj ryzyko, bądź odpowiedzialny dotyczy także osób bez cukrzycy – zdrowych. 

– Zależy nam na tym, aby zwiększać świadomość cukrzycy w społeczeństwie. To choroba cywilizacyjna, która swoim zasięgiem dotyka coraz więcej osób, a niestety prognozy zachorowań nie są optymistyczne. Szczególnie chodzi tutaj o cukrzycę typu 2, gdzie jeszcze przed zachorowaniem można wdrożyć działania prewencyjne i nie dopuścić do jej rozwoju. Wspomnę chociażby o tak oczywistych rzeczach, jak zdrowe odżywianie i aktywność fizyczna. Niby każdy o tym wie, ale czy stosuje na co dzień? – słusznie zaznacza Jerzy Magiera.

W ostatnim czasie środowisko pacjentów i ich rodzin z uznaniem przyjęło zmiany dotyczące refundacji nowoczesnych leków i technologii – w tym refundacje rozszerzone.

– Rzeczywiście leczenie cukrzycy staje się łatwiejsze. Od nieco ponad roku działa opieka koordynowana, w której jako jedna z pierwszych dziedzin znalazła się diabetologia i która już powoli zaczyna działać na korzyść pacjentów z cukrzycą. Nie możemy też zapominać o liście leków bezpłatnych dla młodzieży, dla seniorów – znalazło się na niej wiele preparatów dla osób z cukrzycą. Mamy więc trochę powodów do zadowolenia – uzupełnia Anna Śliwińska.

Nowoczesne leczenie cukrzycy to takie, w którym pacjent ma dostęp do najnowszych zdobyczy technologicznych i farmakologicznych. 

– Współczesna terapia cukrzycy to zapewnienie naszym pacjentom, nowoczesnego leczenia, które zapobiega przewlekłym powikłaniom, które są główną przyczyną śmierci. Są to głównie powikłania sercowo-naczyniowe, w tym m.in. zawał serca i powikłania nerkowe. Obecnie dysponujemy lekami, które modyfikują przebieg cukrzycy i wydłużają życie. Są bezpieczne i dają chorym większy komfort życia. W cukrzycy typu 1 ważne jest, aby chorzy mieli dostęp do nowoczesnych technologii, przede wszystkim systemów ciągłego monitorowania glukozy i podawania insuliny – dodaje lek. Barbara Soróbka.

– Na rynku dostępnych mamy wiele nowych leków czy narzędzi do monitorowania poziomu cukru we krwi. W ostatnim czasie dużo dobrego zadziało się w kwestii refundacji takich rozwiązań dla pacjentów z cukrzycą w Polsce. Pacjent powinien śledzić te zmiany, być na bieżąco i sięgać po nie, jeżeli tylko jest taka możliwość. W nowoczesny sposób możemy monitorować cukrzycę, stosować zdobycze techniki do precyzyjnego dawkowania insuliny, w końcu sięgać po leki, które oprócz działania obniżającego poziom cukru we krwi mają również właściwości kardioprotekcyjne – dzieli się swoją pacjencką perspektywą Jerzy Magiera.

Nadal jednak zarówno w diagnostyce, jak i leczeniu cukrzycy – w tym jej powikłań są aspekty które wymagają jeszcze poprawy. Zostało wprowadzonych wiele zmian w dostępności do nowoczesnych leków i technologii, co nie oznacza, że nie ma już czego poprawiać w tej kwestii. Wystarczy wspomnieć, że nie wszystkie leki i technologie są dostępne dla szerszej grupy pacjentów, którzy mogliby odnosić z nich naprawdę duże korzyści. 

– W Polsce ogromnym wyzwaniem wciąż pozostaje powikłanie, którym jest zespół stopy cukrzycowej. Liczba amputacji kończyn z powodu cukrzycy robi piorunujące wrażenie. Nie mamy jeszcze precyzyjnego rejestru, ale liczby te oscylują wokół 7000 „dużych” amputacji rocznie i około 8000 tak zwanych amputacji „małych”, czyli palców czy kawałków palców. 

Przodujemy niestety pod tym względem w Europie i wymaga to natychmiastowych zmian. Zarówno na poziomie leczenia, jak i profilaktyki. Ministerstwo zdrowia wprowadziło co prawda program pilotażowy (w sierpniu 2023 r.), z którego się cieszymy, jednak to nadal niewystarczające działania, by zaradzić skali problemu. Nasze środowisko bardzo oczekuje tych pożądanych zmian – apeluje Anna Śliwińska.

– Warto przekierować uwagę na poszerzanie kryteriów refundacyjnych, które w przypadku nowoczesnych leków stosowanych w cukrzycy są dość mocno wybiórcze. Mnie szczególnie bliski jest też temat refundacji pomp insulinowych po 26. roku życia. Obecnie tylko pacjenci właśnie do 26. roku życia mają możliwość skorzystania z takich systemów w refundacji. Osoby starsze zakup pompy insulinowej muszą finansować z własnej kieszeni. A mamy już na rynku naprawdę dobre rozwiązania, które automatyzują kwestie związane z podawaniem insuliny i utrzymaniem prawidłowego poziomu cukru we krwi. Dobrze byłoby, gdyby te rozwiązania były także dostępne dla starszej populacji ludzi z cukrzycą typu 1 – podsumowuje Jerzy Magiera.

Zachorowań na cukrzycę jest coraz więcej i nadal do rozpoznania dochodzi zbyt późno. Niestety chorować zaczynają też coraz młodsze osoby.

– Na cukrzycę typu 2 zapadają coraz młodsze osoby. Ma to niewątpliwie związek z epidemią otyłości. Refundacja nowoczesnych leków i i analogów długodziałających w typie drugim cukrzycy jest niewystarczająca. To samo dotyczy pomp insulinowych, które po 26. r.ż. przestają być już refundowane.

Niepokoi też wciąż niewystarczający poziom edukacji i za długie kolejki do poradni diabetologicznych. Najwięcej do zrobienia mamy jednak w temacie zespołu stopy cukrzycowej, gdzie amputacji jest stanowczo za wiele – dodaje lek. Barbara Soróbka.

Czytaj też: