Bezpłatne leki po 65. roku życia. Dla kogo?

Od sierpnia 2023 r. osoby po 65. roku życia mają prawo do bezpłatnych leków z wykazu D2. Sprawdzamy warunki, kod S i gdzie szukać listy leków.

Od 30 sierpnia 2023 r. prawo do bezpłatnych leków na receptę mają nie tylko pacjenci powyżej 75. roku życia, ale wszyscy, którzy ukończyli 65 lat. To efekt nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej z 13 lipca 2023 r. oraz towarzyszącego jej rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie recept. Zasady wystawiania i realizacji recept pozostały takie same jak wcześniej dla grupy 75+, zmienił się jedynie próg wieku i lista leków objętych przywilejem.

Najważniejsze:

• Prawo do darmowych leków ma każdy pacjent, który ukończył 65 lat, niezależnie od dochodów.
• Lek musi znajdować się w wykazie D2, a rozpoznane schorzenie musi odpowiadać wskazaniom refundacyjnym danego leku.
• Na recepcie musi pojawić się kod uprawnień „S”, bez niego recepta nie zostanie zrealizowana bezpłatnie.
• Aktualną listę leków sprawdzimy na Internetowym Koncie Pacjenta lub na stronie Ministerstwa Zdrowia z obwieszczeniami refundacyjnymi.

Jak wynika z informacji Ministerstwa Zdrowia i portalu pacjent.gov.pl, żeby otrzymać lek, środek spożywczy specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub wyrób medyczny bezpłatnie, pacjent musi spełnić kilka warunków jednocześnie. Po pierwsze, pacjent musi mieć ukończone 65 lat, i to zarówno w dniu wystawienia recepty, jak i w dniu jej realizacji w aptece. Warunek wieku musi być spełniony zarówno w dniu wystawienia recepty, jak i w dniu jej realizacji. W praktyce ma to szczególne znaczenie przy dzieciach i młodzieży do 18. roku życia, gdy recepta ma odroczoną datę realizacji przypadającą już po osiągnięciu pełnoletności.

Po drugie, przepisany lek musi znaleźć się w wykazie leków refundowanych, w załączniku D2 (dla osób powyżej 65 lat) lub D1 (dla dzieci i młodzieży do 18 lat). Po trzecie, lekarz musi rozpoznać u pacjenta schorzenie mieszczące się w zakresie wskazań objętych refundacją dla danego leku, określonych w załącznikach A1, A2 lub A3 do obwieszczenia refundacyjnego. Innymi słowy, sam wiek nie wystarczy, lek musi być przepisany na konkretną, uprawnioną jednostkę chorobową.

Formalnym potwierdzeniem uprawnienia jest kod wpisany przez lekarza w rubryce „kod uprawnień dodatkowych”. Dla seniorów jest to litera „S”, dla dzieci i młodzieży „DZ”. Portal pacjent.gov.pl zaznacza wyraźnie, że farmaceuta nie ma prawa samodzielnie wpisać ani poprawić tego kodu, jego rola ogranicza się do sprawdzenia, które z przepisanych leków znajdują się na wykazach bezpłatnych leków, i wydania ich pacjentowi. Jeśli recepta nie ma kodu S, nie zostanie zrealizowana bezpłatnie, nawet jeśli pacjent ma ukończone 65 lat i lek jest na liście D2.

Jeśli recepta nie zawiera kodu uprawnień S lub DZ, lek zostanie wydany na zasadach ogólnych, bez przysługującego uprawnienia do bezpłatności.

Uprawnienie do wypisania recepty z kodem S mają lekarze i pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) mający umowę z NFZ, lekarze ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS), a także lekarze po zakończonym leczeniu szpitalnym, w tym pracujący w szpitalnych oddziałach ratunkowych i izbach przyjęć, ale wyłącznie w związku z zakończeniem hospitalizacji. Receptę może też wystawić lekarz dowolnej specjalności, który ma prawo wykonywania zawodu, ale zaprzestał jego wykonywania, dla siebie lub dla najbliższej rodziny: małżonka, osoby pozostającej we wspólnym pożyciu oraz krewnych i powinowatych w linii prostej.

Nie każdy lekarz może wystawić receptę z kodem S lub DZ. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że takiego uprawnienia nie mają m.in. lekarze z gabinetów prywatnych, hospicjów, opieki długoterminowej, centrów zdrowia psychicznego i szpitali psychiatrycznych. Recepty wystawione przez tych lekarzy mogą być realizowane ze zniżką wynikającą z refundacji, ale bez prawa do bezpłatnego zaopatrzenia.

Lista bezpłatnych leków dla osób po ukończeniu 65 lat nie jest stała. Znajduje się w załączniku D2 do aktualnego obwieszczenia refundacyjnego Ministra Zdrowia i może zmieniać się wraz z kolejnymi wykazami. Aktualny wykaz można sprawdzić w obwieszczeniach Ministra Zdrowia dotyczących listy leków refundowanych oraz na Internetowym Koncie Pacjenta. Ministerstwo Zdrowia publikuje obwieszczenia refundacyjne na stronie: „Obwieszczenia ministra zdrowia - lista leków refundowanych”.

Na listach bezpłatnych leków mogą znajdować się m.in. leki stosowane w chorobach przewlekłych, preparaty przeciwbólowe, przeciwzakaźne, okulistyczne i urologiczne, leki stosowane w chorobach dróg oddechowych, nadciśnieniu tętniczym, chorobach układu pokarmowego oraz wybrane szczepionki. O bezpłatnym wydaniu decyduje jednak nie tylko obecność leku w wykazie D2, ale także wskazanie refundacyjne i wpisanie na recepcie kodu uprawnienia „S”.

Ministerstwo Zdrowia zwraca uwagę na istotny szczegół dotyczący pierwszych dni obowiązywania nowych przepisów. Prawo do recept z kodem S dla osób 65+ weszło w życie 30 sierpnia 2023 r., ale przez dwa dni, 30 i 31 sierpnia, obowiązywał jeszcze czerwcowy wykaz leków, w którym lista D zawierała jedynie leki dla seniorów 75+. Dopiero obwieszczenie obowiązujące od 1 września 2023 r. wprowadziło osobne listy D1 i D2 z pełnym zakresem leków dla nowych grup uprawnionych. W praktyce oznaczało to, że recepta z kodem S wystawiona 30 lub 31 sierpnia mogła być zrealizowana bezpłatnie tylko w zakresie leków z czerwcowego wykazu, a od 1 września, także w zakresie pełnej listy D2. Recepty dla dzieci z kodem DZ wystawione 30 lub 31 sierpnia w ogóle nie mogły zostać zrealizowane bezpłatnie, bo odpowiedniej listy jeszcze nie było, dopiero od 1 września zadziałała ona w pełnym zakresie.

Aktualny wykaz leków dostępnych bezpłatnie dla seniorów i dla dzieci znajdziemy na stronie Ministerstwa Zdrowia w zakładce z obwieszczeniami refundacyjnymi, w załącznikach D1 i D2. Pacjent.gov.pl przypomina też o Internetowym Koncie Pacjenta (IKP), gdzie po zalogowaniu można sprawdzić informacje o receptach i uprawnieniach, oraz o bezpłatnej aplikacji mobilnej mojeIKP, która daje dostęp do tych danych z telefonu.

Kto ma prawo do bezpłatnych leków po 65. roku życia?

Osoby, które ukończyły 65 lat, jeśli przepisany lek znajduje się w wykazie D2, a rozpoznane schorzenie odpowiada wskazaniom refundacyjnym tego leku. Warunek wieku musi być spełniony zarówno w dniu wystawienia, jak i realizacji recepty.

Czy każdy lek dla seniora jest bezpłatny?

Nie. Bezpłatne są wyłącznie leki z wykazu D2, przepisane na receptę z kodem uprawnień „S” i zgodne ze wskazaniem refundacyjnym.

Kto może wypisać receptę z kodem S?

Receptę może wystawić m.in. lekarz lub pielęgniarka POZ z umową z NFZ, lekarz lub pielęgniarka ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, lekarz po zakończonym leczeniu szpitalnym, a także lekarz posiadający prawo wykonywania zawodu, który zaprzestał jego wykonywania, w ramach recepty dla siebie lub najbliższej rodziny.

Gdzie sprawdzić, czy lek jest na liście bezpłatnych leków?

Na Internetowym Koncie Pacjenta po zalogowaniu oraz na stronie Ministerstwa Zdrowia w obwieszczeniach refundacyjnych, w załącznikach D1 (dzieci i młodzież) i D2 (osoby powyżej 65 lat).