Cukrzyca – przyczyny, typy, objawy i koszty

Cukrzyca to społeczna choroba przewlekła. Na całym świecie żyje z nią 440 milionów ludzi, z czego 61 mln dorosłych w Europie. W Polsce szacuje się, że dotyczy ona co najmniej 3 mln osób, w tym 25% tych, którzy jeszcze o tym nie wiedzą.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.

Zgodnie z aktualnymi danymi International Diabetes Federation (IDF Diabetes Atlas) opublikowanymi w 2021 r. obecnie największa liczba chorych z cukrzycą mieszka w Chinach – 140,9 mln chorych, Indiach – 74,2 mln, Pakistanie – 33 mln oraz USA – 32,2 mln, zaś największy odsetek chorych wśród ogółu ludności stwierdza się w Pakistanie – 30,8 proc. Polinezji Francuskiej – 25,2 proc., oraz w Kuwejcie 24,9 proc. 

(…) łączna liczba chorych na cukrzycę (z rozpoznaną chorobą i bez rozpoznania) w Polsce jest z pewnością istotnie wyższa i zapewne przekracza 3 mln. Wśród przyczyn takiego wzrostu zapadalności na cukrzycę w Polsce w ostatniej dekadzie przed pandemią COVID-19, poza szybkim starzeniem się, należy rozważać niedostateczną kontrolę głównych czynników ryzyka, przede wszystkim narastającą otyłość.

– wskazuje prof. dr hab. n. med. Tomasz Zdrojewski w raporcie „Rozwój terapii w diabetologii”.

Chorował na nią Elvis Presley, Thomas Edison, król August III Sas. Choroba nazywana jest społeczną, gdyż dotyczy ogromnej części całej populacji, pacjentów w różnym wieku, niezależnie od płci. Do głównych czynników wpływających na jej globalny charakter zaliczamy przede wszystkim niezdrowy tryb życia i jego negatywne efekty w postaci otyłości czy nadciśnienia. Nie bez znaczenia jest też proces starzenia się społeczeństwa i czynniki genetyczne.

Bazując na klasyfikacji według przyczyn choroby wyróżniamy jej typy:

• Cukrzyca typu 1 (ok. 10% wszystkich typów cukrzycy)
• Cukrzyca typu 2 (najczęstsza postać, dotyczy ponad 80% przypadków)
• Inne specyficzne typy cukrzycy:
  • genetyczne defekty czynności komórki β,
  • genetyczne defekty działania insuliny,
  • choroby zewnątrzwydzielniczej części trzustki,
  • endokrynopatie (nadczynność tarczycy, akromegalia, zespół Cushinga i inne),
  • cukrzyca wywołana przez leki i substancje chemiczne,
  • cukrzyca wywołana przez infekcje,
  • rzadkie postacie cukrzycy wywołane procesem immunologicznym,
  • inne uwarunkowane genetycznie zespoły związane z cukrzycą.
• Hiperglikemia po raz pierwszy rozpoznana w ciąży:
  • cukrzyca w ciąży,
  • cukrzyca ciążowa.

Niestety osoby z cukrzycą 2 przez wiele lat mogą nie odczuwać objawów choroby, która de facto może wyniszczać już organizm. Dlatego tak kluczowa jest profilaktyka i badania kontrolne, które powinny (a nie zawsze są) być wykonywane u każdego, nie możemy zapominać również o grupach ryzyka. Szczególnie narażone są osoby:

• z nadwagą lub otyłością, 
• z cukrzycą w najbliższej rodzinie (rodzice, rodzeństwo), 
• niedbające o aktywność fizyczną,
• z już rozpoznanym stanem przedcukrzycowym, 
• z nadciśnieniem tętniczym, 
• z chorobą układu sercowo-naczyniowego,
• kobiety z rozpoznanym zespołem policystycznych jajników,
• kobiety, które urodziły dziecko z masą powyżej 4 kg,
• kobiety, które przebyły cukrzycę ciążową.

W przypadku cukrzycy typu 1 alarmującymi objawami są:

• wzmożone pragnienie – chory jest w stanie czasem wypić nawet kilkanaście litrów płynów dziennie,
• częste oddawanie moczu,
• chudnięcie,
• senność, zmęczenie, utrata energii, podsypianie w ciągu dnia;
• odwodnienie,
• zmniejszenie elastyczności skóry, suchość skóry i błon śluzowych,
• skłonność do infekcji.

Objawy, które występują u dzieci przy cukrzycy typu 1 mają najczęściej charakter nagły i obejmują też kwasicę oraz śpiączkę ketonową. 

Coraz większy wpływ cukrzycy na systemy ochrony zdrowia i gospodarki krajów Unii Europejskiej powodowany jest wzrostem zapadalności na cukrzycę i rosnącym kosztem powikłań. Skala epidemiologiczna jest olbrzymim wyzwaniem dla systemu opieki zdrowotnej oraz budżetów poszczególnych państw. Eksperci podkreślają, że znacznie lepiej jest przeciwdziałać i zapobiegać chorobie, niż później ją leczyć, bo jest to znacznie droższe. O ile nie istnieje jeszcze żadna skuteczna metoda zapobiegania cukrzycy typu 1, to w przypadku cukrzycy typu 2 możliwa jest prewencja – istotnym elementem jest właściwy styl odżywiania, edukacja oraz aktywność fizyczna. 

Pacjenci z cukrzycą mają nierzadko zmniejszoną produktywność, bywają̨ dotknięci niepełnosprawnościami i muszą korzystać z socjalnego wsparcia państwa, niestety też przedwcześnie umierają. Zgodnie z definicją Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) cukrzyca jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego i według Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego stanowi ekwiwalent choroby niedokrwiennej serca. 

Kompleksowa opieka medyczna

Nie można przy tym zapominać, że jest to też indywidualny problem każdego chorego i jego rodziny. Od momentu rozpoznania, leczenie cukrzycy trwa całe życie, dlatego chory wymaga również wsparcia najbliższych. Eksperci od lat podkreślają, że podstawą optymalizacji opieki nad osobami z cukrzycą, a co za tym idzie redukcji kosztów, powinno być prawidłowe monitorowanie glikemii oraz kompleksowa, wielodyscyplinarna opieka medyczna.

W raporcie z 2022 r. opracowanym z inicjatywy Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków, eksperci tacy jacy: prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak, prof. dr hab. n. med. Grzegorz Dzida, dr n. med. Jakub Gierczyński, MBA, prof. dr hab. n. med. Janusz Gumprecht punktują potrzeby kompleksowej opieki nad pacjentem z cukrzycą:

• odpowiednia organizacja i poziom finansowania świadczeń́ udzielanych osobom chorym na cukrzycę,
• ciągła edukacja zespołów terapeutycznych,
• indywidualizacja terapii,
• dostęp do wysokospecjalistycznych wyrobów medycznych – osobistych pomp insulinowych oraz systemów ciągłego monitorowania glikemii,
• profilaktyka,
• wczesna diagnoza,
• refundacja skutecznych terapii.

Cukrzyca jest znaczącym obciążeniem finansowym dla pacjentów i budżetu Narodowego Funduszu Zdrowia. Według raportu z 2019 r. pt. „NFZ o zdrowiu. Cukrzyca”, łączna wartość refundacji świadczeń, wyrobów medycznych i leków stosowanych w leczeniu cukrzycy wyniosła w 2018 r. 1,9 mld zł (50 proc. stanowiły koszty leków stosowanych w leczeniu cukrzycy, 25 proc. stanowiły koszty pasków do oznaczania glukozy we krwi, 21 proc. – świadczenia udzielone z powodu cukrzycy inne niż pompy insulinowe, 4 proc. – koszty pomp insulinowych oraz system ciągłego monitorowania glikemii). Była to wartość o 23 proc. wyższa niż w 2013 r. 

– czytamy w rozdziale 3. raportu autorstwa dr n. med. Jakuba Gierczyńskiego, MBA.

Źródło: „Rozwój terapii w diabetologii”, wyd. Modern Healthcare Institute, Warszawa 2022, ISBN 978-83-962944-6-3.

Czytaj więcej: