Rząd niechętnie daje pieniądze samorządom na profilaktykę zdrowotną

Samorządy realizują coraz mniej programów zdrowotnych wraz ze wsparciem finansowym NFZ. Dofinansowanie nie jest łatwo uzyskać, dlatego czasem gminy, powiaty, województwa działania profilaktyczne z zakresu zdrowia i edukacji wolą zlecać organizacjom pozarządowym.

Samorządy z roku na rok realizują coraz mniej programów zdrowotnych. Tak przynajmniej wynika z danych Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, która opiniuje te programy gminom, powiatom i województwom.

Liczba wniosków, jakie złożyły samorządy do Agencji na przestrzeni ostatnich pięciu lat, przedstawia się następująco:

Szczególną uwagę przykuwają ostatnie dwa lata, w których liczba wniosków faktycznie spadła. Ma na to wpływ m.in. pandemia i coraz bardziej uszczuplane finanse samorządów.

- Mamy coraz mniejsze wpływy z podatku PIT m.in. z powodu zlikwidowania podatku dochodowego dla osób do 26 roku życia czy zmian podatkowych wprowadzonych mocą Nowego Ładu- wskazuje Marek Wójcik, ekspert ds. ochrony zdrowia Związku Miast Polskich. 

 Tylko do świadczeń gwarantowanych

Jeszcze do 2017 r. wydatki na zdrowie dla mieszkańców poszczególnych samorządów realizowane w ramach programów zdrowotnych mógł finansować NFZ. W 2016 r. Sejm jednak zmienił ustawę o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zgodnie z którą Fundusz ma prawo współfinansować te usługi, które są w koszyku świadczeń gwarantowanych. Czyli jeśli szczepionki przeciwko HPV nie są refundowane przez płatnika, to nie dopłaci on do nich samorządom. 

Samorządowcy uważają jednak, że to kropla w morzu potrzeb. - Bardzo źle się stało, że rząd zniósł instrument współpłacenia przez NFZ świadczeń nieznajdujących się w koszyku. - Kilka lat walczyliśmy, żeby przy ich realizacji można było łączyć nasze, samorządowe środki ze środkami NFZ - zaznacza Marek Wójcik. 

W 2021 r. w Sejmie pojawiła propozycja wprowadzenia do nowelizowanej ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej zapisu, zgodnie z którym NFZ mógłby jednak współfinansować usługi, których nie ma w koszyku świadczeń gwarantowanych. Ostatecznie jednak nic z tego nie wszyło.

Inna sprawa, że dane AOTMiT o liczbie wniosków składanych przez samorządy do opiniowania mogą nie odzwierciedlać w pełni rzeczywistości. Agencja bowiem je opiniuje i po pozytywnym zatwierdzeniu samorząd ma szansę uzyskać dofinansowanie NFZ.

Za wysokie wymagania Agencji

- Wymagania stawiane przez Agencję są bardzo wysokie i samorządy często dostają negatywne opinie. To jest problemem zwłaszcza w mniejszych gminach. Często brakuje wiedzy, albo z uwagi na postęp w medycynie jest ona już nieaktualna. Nawet wsparcie na etapie opracowania projektu programu przez osoby z wykształceniem medycznym nie jest gwarancją, że projekt zostanie pozytywnie zaopiniowany przez Agencję – mówi Bernadeta Skóbel, radca prawny i ekspert ds. ochrony zdrowia Związku Miast Polskich.

To może potwierdzać tezy z niedawnego Raportu Pracodawców RP na temat profilaktyki zdrowotnej w Polsce. Autorzy wskazali w nim, że gdy urzędnicy AOTMiT robili analizę realizacji programów zdrowotnych, wskazali, że w 90 proc. wniosków, składanych przez samorządy do Agencji, nie da się określić właściwie, jakie mają być cele danego programu zdrowotnego, bo są one błędnie sformułowane.

- Warto też zauważyć, że Agencja ocenia program zdrowotny tylko raz. Gdy samorząd dostanie pozytywną opinię a realizuje program wieloletni, odnawialny, to nie musi się za każdym razem zwracać o akceptację do resoru zdrowia. Stąd realizowanych programów może być w rzeczywistości więcej - wskazuje Bernardetta Skóbel. 

Podkreśla, że samorządy, w związku z barierami stawianymi na ich drodze przez resort zdrowia, wybierają często inną drogę realizacji programów zdrowotnych. Zlecają je nie podmiotom leczniczym a organizacjom pozarządowym. Pozwala na to ustawa o pożytku publicznym i wolontariacie. 

Więcej programów poza rządem

Na to właśnie wskazują  dane Ministerstwa Zdrowia w raporcie z 2020 roku pt. „Prowadzenie monitoringu zadań z zakresu zdrowia publicznego”. Wynika z niego, że samorządy zrealizowały 788 zadań na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jednocześnie z tego samego raportu wynika, że samorządy w tym samym roku zrealizowały łącznie 15 025 zadań z zakresu zdrowia publicznego, w tym m.in. 2642 na podstawie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie czy 675 na podstawie przepisów covidowych.

Dla przykładu Miasto Łódź podało Polityce Zdrowotnej, że jego programy były w całości realizowane z finansów samorządu, bez wsparcia NZF. Np. program in vitro kosztuje każdego roku Łódź 1 mln zł a trwa od 2016 roku. Miasto przeznaczyło na niego do dziś ok. 6 mln zł. Zaś program szczepień na grypę to ok 350 tys. zł rocznie, a więc ok 1,7 mln zł od 2017 r.

Miasto realizuje też program szczepień ochronnych Łodzian przeciw grypie dla osób powyżej 65 r.ż. czy program profilaktyki wad postawy w Łodzi „Wyprostuj się!”

900 tyś. na in vitro

Dla porównania miasto Poznań na osiem programów zdrowotnych realizowanych w 2021 r. dostało dofinansowanie z NFZ tylko do dwóch. Fundusz dołożył 46,7 tys. zł do programu profilaktyki przeciwko grypie sezonowej. Miasto z kolei wydało ze swoich środków 900 tys. zł na program in vitro. 

Z danych analizowanych przez autorów raportu Pracodawców RP, który powołuje się na dane z AOTMiT, wynika, że w 2018 r. najwięcej programów zdrowotnych było realizowanych przez samorządy województwa mazowieckiego (23 proc.), lubuskiego (15 proc.) i dolnośląskiego (12 proc.).Najwięcej programów dotyczyło profilaktyki grypy (17 proc.), raka szyjki macicy (15 proc.) i pneumokokowego zapalenia płuc (13 proc).

Rehabilitacja pocovidowa – komercyjna lub samorządowa