Opieka okołoporodowa priorytetem, ale rzeczywistość jest inna. „Błagałam o wizytę psychologa”

21 października odbyło się spotkanie Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Kobiet, na którym omówiono konieczność podniesienia standardów opieki okołoporodowej. W wydarzeniu wzięli udział eksperci z różnych dziedzin zdrowia, w tym m.in. Dagmara Korbasińska, dyrektorka Departamentu Zdrowia Publicznego w MZ, oraz Joanna Kowalska, główna specjalistka w Departamencie Równości w Zdrowiu z MZ.

Podczas spotkania poruszono kwestie dotyczące podniesienia jakości opieki nad kobietami w ciąży i po porodzie. Eksperci zgodzili się, że konieczne są zmiany, aby zapewnić lepsze wsparcie dla kobiet.. Zwrócono uwagę na zdrowie psychiczne, m.in. w kontekście depresji poporodowej, ale nie tylko. Wspomniano również o potrzebie objęcia każdej kobiety w ciąży oraz po porodzie, opieką psychologiczną. Celem spotkania było omówienie aktualnych standardów opieki okołoporodowej oraz zaproponowanie konkretnych działań, które można wprowadzić, aby poprawić sytuację. Zaprezentowano alarmujące statystyki dotyczące opieki okołoporodowej, które podkreśliły znaczenie podjęcia działań w tym zakresie.

Podczas spotkania dotyczącego zdrowia kobiet, poruszono istotne kwestie związane ze standardami organizacyjnymi opieki okołoporodowej. Temat ten zyskuje na znaczeniu, zwłaszcza w kontekście zdrowia psychicznego matek w czasie ciąży, porodu oraz połogu. Eksperci podkreślili, że należy wprowadzić zmiany, które poprawią jakość opieki w tym zakresie.

Jednym z kluczowych elementów standardów jest wprowadzenie programu edukacji przedporodowej, który uwzględnia dbanie o zdrowie psychiczne oraz różne aspekty trudności na tle psychicznym i emocjonalnym kobiet oraz ich rodzin. W ramach szkół rodzenia, które nie są obowiązkowe w Polsce, przyszłe matki mogą zdobyć wiedzę na temat zdrowia psychicznego. Ważne jest jednak, aby szkoły rodzenia poruszały te tematy, co nie zawsze ma miejsce.

Po porodzie standardy nakładają na personel medyczny obowiązek oceny stanu psychologicznego matki, w tym ryzyka wystąpienia depresji. W tym kontekście lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), pielęgniarka POZ oraz położna POZ, są odpowiedzialni za monitorowanie ryzyka wystąpienia depresji poporodowej. Ich rola jest kluczowa w zapewnieniu wsparcia psychicznego w okresie połogu, co może znacząco wpłynąć na zdrowie matek.

Standardy uwzględniają również sytuacje szczególne, takie jak poronienia, ciężkie choroby, wady dziecka czy urodzenie martwego dziecka. W takich przypadkach psychologiczne wsparcie jest niezbędne. Standardy regulują, że ośrodki położniczo-ginekologiczne powinny zatrudniać przynajmniej pół etatu psychologa, aby zapewnić pomoc w trudnych sytuacjach. Natomiast ośrodki pierwszego stopnia referencyjności, powinny oferować pół etatu psychologa i psychologiczne wsparcie w ciągu 24 godzin od zgłoszenia.

Dodatkowo, istnieją rekomendacje dotyczące standardów organizacyjnych opieki okołoporodowej, które zostały opracowane przez ekspertów z Polskiego Towarzystwa Położnych i Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Dokument ten precyzyjnie określa, jak powinno wyglądać wsparcie psychiczne dla kobiet w ciąży oraz po porodzie.

Czy te rekomendacje do standardów, rzeczywiście są przestrzegane? Podczas posiedzenia przedstawiono petycję, którą podpisało niemal 27 tysięcy osób, które domagają się poprawy standardów opieki okołoporodowej w Polsce. Wiele kobiet podzieliło się swoimi trudnymi doświadczeniami, które skłoniły je do wsparcia tej inicjatywy. Zdaniem autorki petycji, nie chodzi jednak o wskazywanie błędów, lecz o zwrócenie uwagi na istniejące problemy. 

Z danych wynika, że 13-19% matek doświadcza depresji poporodowej, a aż 80% odczuwa tzw. baby blues, co stanowi istotne zagrożenie dla ich zdrowia psychicznego. Podkreślono, że kiedy kobieta cierpi, tak naprawdę cierpi cały dom. Zdrowie psychiczne matek ma bowiem ogromny wpływ na cały system rodzinny, dlatego niezbędne jest zapewnienie im wsparcia w trudnych chwilach.

Mówiono o czterech filarach, które są kluczowe dla skutecznej opieki: bezpieczeństwie, wsparciu, profilaktyce i edukacji. Te elementy mogą pomóc w zadbaniu o zdrowie psychiczne nie tylko matek, ale i całych rodzin. 

W kwietniu 2024 roku przeprowadzono badanie, w którym uczestniczyło 2413 matek. Użyto standardowego testu PHQ-9, który pomaga zidentyfikować objawy depresji. Badanie pokazało, jak wiele matek potrzebuje wsparcia i profesjonalnej pomocy. Wyniki wskazują, że więcej kobiet powinno mieć dostęp do programów wsparcia psychologicznego, aby mogły otrzymać pomoc w odpowiednim czasie.

W badaniu uczestniczyło 2413 matek. Najwięcej wśród nich to 30-latki, z średnim wiekiem wynoszącym 31 lat. Najmłodsza badana miała 17 lat, a najstarsza aż 54 lata.

Niestety, skala problemu jest ogromna. Aż 76% kobiet, które wypełniły test PHQ-9, osiągnęło punkt, który wskazuje, że powinny zgłosić się do specjalisty, jak lekarz psychiatra czy psycholog. To konkretne 1834 kobiety na 2413 przebadanych, które spełniają kryteria do dalszej diagnostyki depresji. Warto zaznaczyć, że te kobiety zostały same, a nie powinny. Wiele z nich nie otrzymało potrzebnej pomocy.

W innym badaniu wzięło udział 646 kobiet, w tym 613 po porodzie. Z badania wynika, że aż 76% z 196 kobiet po stracie odpowiedziało, że nie zaoferowano im pomocy psychologicznej. To niepokojący wynik, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że standardy mówią, iż takie wsparcie powinno być zapewnione w ciągu 24 godzin.

Co więcej, standard opieki zakłada, że każda ciężarna kobieta powinna być poddana dwukrotnej ocenie ryzyka depresji w określonych tygodniach ciąży. Jednak aż 70% z 646 kobiet, nie otrzymało żadnej ankiety oceniającej ryzyko depresji. To oznacza, że ocena, która powinna być standardem, w rzeczywistości nie jest przeprowadzana.

A oto komentarze kobiet, które doświadczyły trudności psychicznych po porodzie i nie otrzymały odpowiedniej pomocy.

Z badań przeprowadzonych przez CBOS wynika także, że tylko co trzecia kobieta w wieku reprodukcyjnym, planuje mieć potomstwo. 68% kobiet w wieku 18-45 lat, nie chce lub nie jest pewna, czy chce powiększyć rodzinę.

To również budzi pytania o przyczyny tego zjawiska i o to, jak wpływają na nie obecne standardy opieki okołoporodowej oraz dostęp do pomocy psychologicznej.