„To system musi się nauczyć człowieka”. Radca prawny dla dziecka ma zmienić ochronę praw dzieci z niepełnosprawnościami i neuroróżnorodnością

Czy dziecko z autyzmem, ADHD lub inną niewidoczną niepełnosprawnością ma dziś rzeczywiście równy dostęp do swoich praw? Uczestnicy niedawnego seminarium nie mają wątpliwości, że system wciąż wymaga zmian. Odpowiedzią ma być projekt „Radca prawny dla dziecka”, zakładający stworzenie ogólnopolskiej sieci wyspecjalizowanych radców prawnych wspierających dzieci neuroróżnorodne oraz z niepełnosprawnościami. Eksperci zgodnie podkreślali, że największym wyzwaniem nie jest brak przepisów, lecz praktyka działania instytucji.

Niedawno odbyło się posiedzenie seminaryjne Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Praw Człowieka i Praworządności poświęcone zagadnieniu „Radca prawny dla dziecka. Krajowy system ochrony praw dziecka w kontekście neuroróżnorodności i niepełnosprawności, w tym niepełnosprawności niewidocznej”. Spotkanie poprzedziła konferencja prasowa z udziałem przewodniczącego Komisji Ustawodawczej senatora Krzysztofa Kwiatkowskiego, prezesa Fundacji na Rzecz Rozwoju Probacji „PROBARE”, dr Eweliny Wojtery-Stasiorowskiej, wiceprezes Fundacji dr. Sławomira Stasiorowskiego, prezesa Krajowej Rady Radców Prawnych Włodzimierza Chróścika, wiceministra sprawiedliwości Sławomira Pałki, eksperta i społecznego zastępcy Rzeczniczki Praw Dziecka Jana Gawrońskiego oraz dyrektorki Fundacji Autism Team Sylwii Kowalskiej.

Centralnym tematem spotkania była potrzeba stworzenia ogólnopolskiego systemu ochrony praw dzieci, który uwzględniałby rzeczywiste potrzeby dzieci neuroróżnorodnych oraz dzieci z niepełnosprawnościami, również tymi niewidocznymi. Dyskusja koncentrowała się na problemach, z jakimi dzieci oraz ich rodziny spotykają się w kontaktach z wymiarem sprawiedliwości, szkołami, administracją publiczną i służbami społecznymi. Eksperci wskazywali, że obowiązujące przepisy często nie przekładają się na praktykę działania instytucji.

Otwierając obrady, przewodniczący Komisji Ustawodawczej senator Krzysztof Kwiatkowski podkreślił, że przedmiotem debaty jest nie tylko prawo, lecz przede wszystkim godność człowieka i odpowiedzialność państwa za jej ochronę.

Jak zaznaczył senator Krzysztof Kwiatkowski:

Wystąpienie senatora wyznaczyło kierunek całej debaty, której uczestnicy wielokrotnie podkreślali, że skuteczna ochrona praw dziecka wymaga nie tylko zmian legislacyjnych, lecz także zmiany sposobu działania instytucji.

Prezes Fundacji na Rzecz Rozwoju Probacji „PROBARE”, dr Ewelina Wojtera-Stasiorowska, wyjaśniła, że projekt nie ogranicza się do stworzenia nowej funkcji prawniczej. Ma on prowadzić do budowy jednolitych standardów postępowania wobec dzieci wymagających szczególnego wsparcia.

Jak podkreśliła dr Ewelina Wojtera-Stasiorowska:

Na zakończenie swojego wystąpienia zwróciła uwagę na znaczenie współpracy z samorządem radców prawnych:

Prezes Krajowej Rady Radców Prawnych Włodzimierz Chróścik przedstawił dotychczasowe działania środowiska radców prawnych na rzecz zwiększania dostępności usług prawnych. Przypomniał, że zakończono kilkuletni projekt stworzenia prawniczego języka migowego, który wcześniej nie istniał i wykluczał znaczną grupę obywateli z możliwości pełnego korzystania z pomocy prawnej.

Następnie szczegółowo wyjaśnił założenia projektu „Radca prawny dla dziecka”:

Podczas seminarium Włodzimierz Chróścik doprecyzował, że projekt zakłada stworzenie ogólnopolskiej sieci wyspecjalizowanych radców prawnych zajmujących się ochroną praw dziecka, certyfikację kancelarii oraz ścisłą współpracę ze środowiskami społecznymi.

Wiceminister sprawiedliwości Sławomir Pałka wskazał, że rzeczywista równość wobec prawa nie może ograniczać się wyłącznie do zapisów ustawowych.

Jak podkreślił:

Wiceminister zadeklarował również otwartość resortu na rekomendacje wypracowane podczas seminarium.

Ekspert oraz społeczny zastępca Rzeczniczki Praw Dziecka Jan Gawroński zwrócił uwagę, że wiele problemów dzieci wynika nie z braku instytucji, lecz z niewłaściwego funkcjonowania istniejącego systemu.

Jak mówił:

Podkreślił jednocześnie, że potrzebne są rozwiązania systemowe i legislacyjne.

Najmocniejszym przesłaniem jego wystąpienia były słowa:

Perspektywę rodzin przedstawiła dyrektorka Fundacji Autism Team Sylwia Kowalska, która odwołała się do własnych doświadczeń jako matki dziecka z diagnozą.

Jak powiedziała:

Następnie opisała codzienne problemy rodzin.

Jej wystąpienie pokazało, że trudności nie wynikają wyłącznie z ograniczonego dostępu do specjalistów, lecz również z braku czytelnych procedur i odpowiedniej koordynacji pomiędzy instytucjami.

Kilkugodzinne seminarium było poświęcone szczegółowej analizie rozwiązań prawnych i organizacyjnych mających poprawić ochronę praw dziecka. Uczestnicy dyskutowali o roli radcy prawnego jako osoby wspierającej dziecko w korzystaniu z przysługujących mu praw oraz o funkcjonowaniu krajowego systemu ochrony praw dziecka.

Przewodniczący obu komisji zwrócili uwagę na znaczenie uchwały Senatu z 21 maja 2026 r. dotyczącej godności osób neuroróżnorodnych. Przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Ministerstwa Edukacji zadeklarowali gotowość współpracy przy realizacji projektów zwiększających dostępność wymiaru sprawiedliwości i edukacji.

Szczególną uwagę poświęcono potrzebie aktualizacji procedur obowiązujących w instytucjach publicznych, szkolenia pracowników i biegłych, poprawy współpracy pomiędzy szkołami, sądami i służbami społecznymi, skuteczniejszej koordynacji działań różnych resortów, przeciwdziałaniu wykluczeniu, przemocy i hejtowi oraz budowaniu komunikacji uwzględniającej potrzeby dzieci neuroróżnorodnych.

Efektem seminarium było wypracowanie szerokiego konsensusu dotyczącego konieczności wdrożenia ogólnopolskiego systemu certyfikowanych radców prawnych specjalizujących się w ochronie praw dziecka, zwiększenia dostępności pomocy prawnej, zmiany praktyk instytucjonalnych, pogłębienia współpracy pomiędzy administracją publiczną i organizacjami społecznymi oraz pilnego prowadzenia szkoleń dla pracowników instytucji publicznych i organizacji pozarządowych.

Uczestnicy zgodnie ocenili, że skuteczna ochrona praw dzieci neuroróżnorodnych oraz dzieci z niepełnosprawnościami nie będzie możliwa bez systemowych zmian obejmujących prawo, edukację, administrację i wymiar sprawiedliwości. Projekt „Radca prawny dla dziecka” ma stać się jednym z najważniejszych narzędzi praktycznej realizacji standardów ochrony godności i praw dziecka w całym kraju.