28 lipca - Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby. WZW pozostaje jednym z największych wyzwań zdrowia publicznego

Ponad 300 milionów osób na świecie żyje z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby, a większość z nich nie jest świadoma zakażenia. Tymczasem wczesne wykrycie choroby i odpowiednie leczenie mogą zapobiec rozwojowi marskości oraz raka wątroby. Z okazji Światowego Dnia Wirusowego Zapalenia Wątroby przedstawiamy najważniejsze fakty i dane dotyczące jednego z największych wyzwań zdrowia publicznego.

Wirusowe zapalenia wątroby (WZW) wywoływane są przez pięć głównych wirusów hepatotropowych: HAV, HBV, HCV, HDV i HEV. Z perspektywy zdrowia publicznego największe znaczenie mają zakażenia HBV i HCV, które prowadzą do przewlekłego zapalenia wątroby, włóknienia, marskości oraz raka wątrobowokomórkowego (hepatocellular carcinoma – HCC).

Według WHO Global Hepatitis Report 2024, w 2022 roku:

• 254 mln osób żyło z przewlekłym zakażeniem wirusem HBV,
• 50 mln osób było zakażonych przewlekle HCV,
• odnotowano 1,2 mln nowych zakażeń HBV i około 1,0 mln nowych zakażeń HCV,
• łącznie na świecie z przewlekłym HBV lub HCV żyło 304 mln osób.

WHO podkreśla, że wirusowe zapalenia wątroby odpowiadają obecnie za podobną liczbę zgonów jak gruźlica i należą do najważniejszych zakaźnych przyczyn śmierci na świecie.       

Wirus zapalenia wątroby typu B przenosi się przez kontakt z krwią i płynami ustrojowymi, drogą seksualną oraz z matki na dziecko podczas porodu.

Przewlekłe zakażenie rozwija się u około 90% niemowląt zakażonych okołoporodowo, natomiast u osób dorosłych ryzyko przewlekłego zakażenia wynosi zwykle 2–5%. Ta zależność sprawia, że szczepienie noworodków stanowi jedno z najważniejszych działań profilaktycznych.

WHO podaje jednak, że w 2022 roku jedynie 45% noworodków na świecie otrzymało pierwszą dawkę szczepionki przeciw HBV w ciągu 24 godzin od urodzenia – mimo że właśnie ta dawka najskuteczniej zapobiega transmisji wertykalnej.

Przeciwieństwem HBV jest zakażenie HCV. Nie istnieje skuteczna szczepionka, jednak dzięki terapiom opartym na bezpośrednio działających lekach przeciwwirusowych (Direct Acting Antivirals – DAA) możliwe jest trwałe usunięcie wirusa u ponad 95% leczonych pacjentów, zwykle w ciągu 8–12 tygodni.

Europejskie Towarzystwo Badań nad Wątrobą (EASL) podkreśla, że skuteczne leczenie znacząco ogranicza ryzyko marskości, niewydolności wątroby oraz raka wątrobowokomórkowego, szczególnie jeśli zostanie wdrożone przed wystąpieniem zaawansowanego włóknienia.

Przewlekłe zakażenia HBV i HCV odpowiadają za większość przypadków raka wątrobowokomórkowego na świecie. WHO wskazuje, że około 83% zgonów związanych z wirusowym zapaleniem wątroby jest następstwem HBV, natomiast około 17% wynika z zakażenia HCV. Dominującymi przyczynami śmierci pozostają marskość oraz rak wątroby.

Badania opublikowane w The Lancet wskazują, że szerokie programy szczepień przeciw HBV oraz zwiększenie wykrywalności i leczenia HCV należą do najbardziej efektywnych działań ograniczających zachorowalność na raka wątroby w skali populacyjnej.

Jednym z najpoważniejszych wyzwań pozostaje bardzo niski odsetek rozpoznanych zakażeń. Przewlekłe zakażenie HBV lub HCV przez wiele lat przebiega bezobjawowo, a pierwszym objawem bywa dopiero marskość lub rak wątroby.

WHO szacuje, że większość zakażonych nadal nie zna swojego statusu serologicznego. To oznacza, że miliony osób nie otrzymują leczenia, mimo że jest ono dostępne i skuteczne.  Dane GiS dotyczące zachorowań na WZW typu B i C również nie dają wielu powodów do radości. Ostatnie lata pokazują tendencję zwyżkową.

Niedawno obchodziliśmy 10 rocznicę zobowiązania się Polski podczas Światowego Zgromadzenia Zdrowia WHO do eliminacji wirusowych zapaleń wątroby do 2030 r. Cel obejmujmował:

• zmniejszenie liczby nowych zakażeń o 90%,
• ograniczenie umieralności o 65%,
• zapewnienie powszechnego dostępu do diagnostyki i leczenia.

Realizacja tych założeń wymaga zwiększenia liczby wykonywanych badań przesiewowych, poprawy wyszczepialności przeciw HBV oraz lepszego dostępu do terapii przeciwwirusowych. Obecne tempo działań jest jednak niewystarczające do osiągnięcia zakładanych wskaźników.

Mamy do czynienia z coraz lepszymi standardami sterylizacji i coraz większą świadomością na temat dróg rozprzestrzeniania się zakażeń WZW. Dlatego nie możemy mówić o większej liczbie zakażeń a raczej w większej liczbie wykryć osób  zakażonych.

Eksperci WHO, ECDC i EASL są zgodni, że największy wpływ na ograniczenie liczby zakażeń mają:

• powszechne szczepienia przeciw WZW typu B,
• wykonywanie badań przesiewowych (HBsAg i anty-HCV), zwłaszcza w grupach ryzyka,
• stosowanie jednorazowego lub właściwie sterylizowanego sprzętu medycznego i kosmetycznego,
• bezpieczne przetaczanie krwi i preparatów krwiopochodnych,
• skuteczne leczenie osób zakażonych w celu ograniczenia transmisji wirusa.

Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby przypomina, że współczesna medycyna dysponuje narzędziami pozwalającymi zapobiegać większości zakażeń HBV oraz skutecznie leczyć niemal wszystkie przypadki przewlekłego zakażenia HCV. Największym wyzwaniem pozostaje nie brak terapii, lecz zbyt późne rozpoznawanie zakażeń i nierówny dostęp do diagnostyki oraz opieki medycznej.