„Na naszych oczach dzieje się historia”. W Toruniu powstał 70. instytut PAN. Ma zmieniać naukę w rozwiązania dla zdrowia i gospodarki

Bezpieczeństwo tego, co jemy, jakość powietrza i wody, nowe technologie medyczne oraz rozwiązania dla przemysłu – tym zajmie się nowy Międzynarodowy Instytut Chemii Analitycznej PAN w Toruniu. To 70. instytut Polskiej Akademii Nauk i pierwsza tego typu jednostka w północnej Polsce. Podczas inauguracji padły słowa o „historycznej chwili”, a naukowcy zapowiedzieli badania, których wyniki mają trafiać nie tylko do laboratoriów, ale także do gospodarki i systemu ochrony zdrowia.

Na naukowej mapie Polski pojawił się nowy ośrodek, który ma ambicję stać się jednym z najważniejszych centrów chemii analitycznej w Europie Środkowo-Wschodniej. Niedawno oficjalnie zainaugurował działalność Międzynarodowy Instytut Chemii Analitycznej Polskiej Akademii Nauk (MIChA PAN). Nowa jednostka będzie prowadzić interdyscyplinarne badania obejmujące bezpieczeństwo żywności, ochronę środowiska, zdrowie publiczne oraz innowacje biomedyczne.

Instytut powstał dzięki współpracy Polskiej Akademii Nauk, samorządu województwa kujawsko-pomorskiego, Miasta Torunia oraz środowiska naukowego skupionego wokół prof. Bogusława Buszewskiego. Od podpisania porozumienia o utworzeniu jednostki 17 lipca 2025 roku do jej oficjalnej inauguracji minął zaledwie rok.

MIChA PAN jest 70. instytutem Polskiej Akademii Nauk oraz pierwszą tego typu jednostką zlokalizowaną w północnej Polsce. Docelowo zatrudnienie znajdzie w nim ponad 50 pracowników naukowych i administracyjnych, a działalność będzie finansowana z budżetu państwa oraz krajowych i międzynarodowych grantów.

Nowy instytut będzie koncentrował się na badaniach odpowiadających na najważniejsze wyzwania współczesnego świata. Chemia analityczna pozwala bowiem wykrywać i oznaczać nawet śladowe ilości substancji chemicznych, zanieczyszczeń czy biomarkerów chorób. Dzięki temu odgrywa kluczową rolę w ocenie jakości żywności, monitorowaniu stanu środowiska, diagnostyce medycznej oraz opracowywaniu nowych technologii.

Badania prowadzone przez MIChA PAN będą dotyczyły jakości żywności, ochrony środowiska, zdrowia publicznego i innowacji biomedycznych. Misją instytutu będzie nie tylko tworzenie wiedzy na najwyższym światowym poziomie, ale również wdrażanie wyników badań do praktyki gospodarczej poprzez rozwój nowych technologii, współpracę z przemysłem oraz transfer innowacji.

Takie podejście ma sprawić, że wyniki badań nie pozostaną wyłącznie w laboratoriach, lecz będą wykorzystywane do poprawy bezpieczeństwa żywności, ochrony zdrowia oraz rozwoju nowoczesnego przemysłu.

Choć siedziba instytutu znajduje się w Toruniu, jego działalność będzie miała charakter ogólnopolski i międzynarodowy. MIChA PAN będzie funkcjonował w modelu sieciowym, współpracując z ośrodkami naukowymi w Gdańsku, Warszawie, Krakowie, Poznaniu, Wrocławiu, Łodzi, Lublinie i Białymstoku.

Kierunki badań wyznaczać będzie międzynarodowa rada naukowa złożona z ekspertów z Polski i zagranicy. Do Rady Naukowej Międzynarodowego Instytutu Chemii Analitycznej PAN została powołana m.in. prof. dr hab. n. med. Ewa Bulska – chemiczka specjalizująca się w chemii analitycznej, metrologii chemicznej oraz badaniach obiektów dziedzictwa kulturowego, a także profesor i dyrektor Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego.

Lokalizacja instytutu nie jest przypadkowa. To efekt wieloletniego rozwoju badań chemicznych prowadzonych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, dorobku naukowego zespołu prof. Bogusława Buszewskiego oraz działalności Kujawsko-Pomorskiego Centrum Naukowo-Technologicznego im. Jana Czochralskiego.

Powstanie instytutu wpisuje się również w strategię rozwoju Torunia opartą na wiedzy, innowacjach i nowoczesnej gospodarce. Miasto rozwija ekosystem wspierający współpracę nauki z biznesem poprzez inicjatywy takie jak Copernicus Hub oraz Toruński Fundusz Innowacji i Rozwoju. Ich celem jest tworzenie nowych miejsc pracy, przyciąganie inwestycji oraz zatrzymywanie w regionie młodych naukowców i specjalistów.

Podczas inauguracji prezydent Torunia Paweł Gulewski podkreślał, że powstanie instytutu jest wydarzeniem o historycznym znaczeniu zarówno dla miasta, jak i całego środowiska naukowego.

Jak mówił:

Znaczenie nowej jednostki dla miasta i regionu akcentował również przewodniczący Rady Miasta Torunia Łukasz Walkusz. W swoim wystąpieniu zwracał uwagę, że korzyści z działalności instytutu będą odczuwalne znacznie szerzej niż tylko w środowisku naukowym.

Powiedział:

Prezes Polskiej Akademii Nauk prof. Marek Konarzewski podkreślał, że utworzenie nowego instytutu jest efektem konsekwencji i wizji prof. Bogusława Buszewskiego oraz ważnym krokiem w rozwoju całej Polskiej Akademii Nauk.

Jak zaznaczył:

Nowy instytut ma odpowiadać na najważniejsze wyzwania współczesności – od bezpieczeństwa żywności i ochrony środowiska po rozwój nowoczesnej medycyny oraz innowacyjnego przemysłu. Dzięki interdyscyplinarnemu charakterowi badań oraz ścisłej współpracy z krajowymi i zagranicznymi partnerami MIChA PAN ma stać się miejscem, w którym nowoczesna chemia analityczna będzie przekładała się na rozwiązania służące nauce, gospodarce i zdrowiu publicznemu.