Nowe wytyczne WHO: nawet 45 proc. ryzyka demencji można ograniczyć. Zalecenia warto wdrażać natychmiast

Nawet 45 proc. czynników zwiększających ryzyko demencji można modyfikować – wynika z najnowszych wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Eksperci podkreślają, że choć nadal nie istnieje lek pozwalający wyleczyć demencję, odpowiednia profilaktyka, zdrowy styl życia, leczenie chorób przewlekłych oraz ograniczanie wpływu czynników środowiskowych mogą znacząco opóźnić rozwój choroby. Nowe rekomendacje WHO uwzględniają najnowsze dowody naukowe i wskazują działania, które państwa mogą wdrażać już teraz.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała zaktualizowane wytyczne dotyczące ograniczania ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych i demencji. Dokument przedstawia zalecenia oparte na aktualnych dowodach naukowych, których celem jest wspieranie państw w zapobieganiu demencji lub opóźnianiu jej rozwoju na różnych etapach życia.

Demencja jest zespołem objawów wywołanych chorobami mózgu, które prowadzą do pogorszenia pamięci, myślenia oraz zdolności do samodzielnego funkcjonowania. Według WHO na świecie z demencją żyje obecnie ponad 57 mln osób, a każdego roku rozpoznaje się blisko 10 mln nowych przypadków. Najczęstszą postacią choroby pozostaje choroba Alzheimera, odpowiadająca za około 60–70 proc. wszystkich przypadków demencji.

Choć współczesna medycyna nie dysponuje leczeniem pozwalającym na całkowite wyleczenie demencji, WHO podkreśla, że nawet do 45 proc. czynników zwiększających ryzyko jej rozwoju można modyfikować. Oznacza to, że odpowiednio prowadzona profilaktyka może odegrać kluczową rolę w ochronie zdrowia mózgu i opóźnianiu wystąpienia choroby.

W nowych wytycznych WHO zwraca uwagę, że na ryzyko rozwoju demencji wpływają zarówno codzienne nawyki, jak i przewlekłe schorzenia oraz czynniki środowiskowe. Do najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka organizacja zalicza palenie tytoniu, spożywanie alkoholu, izolację społeczną, brak aktywności fizycznej, zanieczyszczenie powietrza oraz choroby przewlekłe, w tym nadciśnienie tętnicze i cukrzycę.

Eksperci WHO podkreślają jednocześnie, że demencja nie wpływa wyłącznie na zdrowie. Choroba odbiera wielu osobom możliwość samodzielnego funkcjonowania, ogranicza niezależność, narusza poczucie godności i bezpieczeństwa oraz znacząco zmienia życie całych rodzin.

Znaczenie nowych rekomendacji podkreślił dyrektor generalny WHO dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, wskazując, że obecna wiedza naukowa pozwala skuteczniej niż dotychczas ograniczać ryzyko zachorowania.

Jak zaznaczył dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, nowe wytyczne przekładają wyniki badań na konkretne działania możliwe do wdrożenia przez systemy ochrony zdrowia.

WHO podkreśla, że zaktualizowane wytyczne opierają się na znacznie większej liczbie dowodów naukowych niż wcześniejsze rekomendacje dotyczące ograniczania ryzyka demencji opublikowane w 2019 roku.

Dokument zawiera kompleksowe zalecenia obejmujące eliminowanie niezdrowych zachowań, leczenie chorób przewlekłych oraz ograniczanie wpływu czynników środowiskowych, które mogą prowadzić do pogorszenia funkcji poznawczych.

Wśród działań rekomendowanych przez WHO znalazły się trening funkcji poznawczych, stymulowanie aktywności umysłowej oraz uczestnictwo w życiu społecznym. Organizacja podkreśla, że działania te są szczególnie istotne u osób z prawidłowymi funkcjami poznawczymi oraz u osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi.

Nowe wytyczne wskazują również na konieczność ograniczania ryzyka chorób niezakaźnych poprzez zwiększenie aktywności fizycznej, zaprzestanie palenia tytoniu, ograniczenie spożycia alkoholu oraz stosowanie zdrowej diety.

Istotną zmianą w porównaniu z poprzednimi rekomendacjami jest uwzględnienie ograniczania ekspozycji na zanieczyszczenie powietrza jako elementu profilaktyki demencji. To pierwszy raz, gdy WHO włącza ten czynnik do swoich zaleceń dotyczących zmniejszania ryzyka rozwoju choroby.

WHO zwraca uwagę, że ważnym elementem profilaktyki pozostaje także skuteczna kontrola czynników kardiometabolicznych. Organizacja wskazuje przede wszystkim na leczenie nadciśnienia tętniczego, cukrzycy oraz podwyższonego poziomu cholesterolu, ponieważ schorzenia te mogą zwiększać ryzyko rozwoju demencji.

W rekomendacjach podkreślono również znaczenie odpowiedniego leczenia ubytku słuchu. WHO wskazuje możliwość stosowania aparatów słuchowych jako jednego z działań mogących wspierać ograniczanie ryzyka demencji u osób z zaburzeniami słuchu.

Jednocześnie autorzy wytycznych podkreślają, że dostępne dowody naukowe nie uzasadniają rutynowego stosowania niektórych suplementów w celu zapobiegania demencji u osób, u których nie stwierdzono niedoborów.

WHO nie zaleca stosowania witamin z grupy B, witaminy E, wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 (PUFA) ani preparatów wielowitaminowych i mineralnych u osób bez potwierdzonych niedoborów. Organizacja wskazuje, że obecne dane naukowe nie potwierdzają, aby korzyści wynikające z takiej suplementacji przewyższały potencjalne ryzyko działań niepożądanych.

WHO przypomina, że demencja jest nie tylko jednym z najważniejszych wyzwań zdrowotnych starzejących się społeczeństw, ale również ogromnym problemem społecznym i ekonomicznym.

Choroba ogranicza możliwość samodzielnego życia, wykonywania pracy zawodowej oraz codziennego funkcjonowania. Jednocześnie stanowi znaczne obciążenie dla rodzin i opiekunów.

Według danych WHO globalne koszty związane z demencją wynoszą około 1,3 bln dolarów amerykańskich rocznie, przy czym około połowa tej kwoty wynika z nieodpłatnej opieki świadczonej przez członków rodzin i bliskich osób z demencją.

Organizacja podkreśla, że lepsze rozpoznawanie czynników ryzyka oraz konsekwentne wdrażanie działań profilaktycznych mogą w kolejnych dekadach zmniejszyć obciążenie związane z demencją. Integracja opieki nad chorobami niezakaźnymi, zdrowiem psychicznym oraz zdrowiem mózgu ma pomóc milionom ludzi dłużej zachować sprawność poznawczą, samodzielność i lepszą jakość życia.