Nowe zasady przyznawania renty z ZUS od 2027 roku. Nieobecność na badaniu może mieć poważne skutki

Od 1 stycznia 2027 roku zaczną obowiązywać nowe przepisy dotyczące rent z ZUS i postępowań orzeczniczych. Zmiany w rentach ZUS 2027 nie dotyczą wysokości świadczeń, ale zasad badań, dodatkowej diagnostyki oraz sposobu wydawania orzeczeń. Kiedy ZUS będzie mógł skierować na dodatkowe badania, obserwację szpitalną lub przeprowadzić badanie w miejscu pobytu chorego?

Nie każdy, kto złoży wniosek o rentę z ZUS, przejdzie postępowanie na dotychczasowych zasadach. Od 1 stycznia 2027 roku zaczną obowiązywać przepisy, które mają uporządkować procedury orzecznicze i przenieść część dotychczasowych regulacji z rozporządzeń bezpośrednio do ustawy. Celem zmian jest ujednolicenie zasad oceny stanu zdrowia osób ubiegających się o świadczenie.

Nie zmienią się natomiast kwoty wypłacanych rent. Nowelizacja koncentruje się wyłącznie na sposobie prowadzenia postępowań i wydawania orzeczeń przez ZUS.

Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie do ustawy zasad kierowania osób ubiegających się o rentę z ZUS na dodatkową ocenę stanu zdrowia. Dzięki temu procedura otrzyma jednoznaczną podstawę prawną.

W zależności od konkretnej sprawy ZUS będzie mógł skierować wnioskodawcę na:

• badanie przez lekarza orzecznika,
• badanie u psychologa lub lekarza konsultanta,
• dodatkowe badania diagnostyczne,
• obserwację w warunkach szpitalnych, jeśli będzie to uzasadnione stanem zdrowia.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba starająca się o świadczenie zostanie skierowana do szpitala. Taka forma oceny ma być wykorzystywana przede wszystkim wtedy, gdy zgromadzona dokumentacja medyczna nie pozwala na wydanie jednoznacznego orzeczenia.

Nowe przepisy przewidują również jasne zasady postępowania wobec osób, które nie pojawią się na wyznaczonym badaniu lub obserwacji.

Jeżeli wnioskodawca nie stawi się w wyznaczonym terminie, będzie miał 7 dni na wyjaśnienie przyczyn swojej nieobecności. Jeśli ZUS uzna, że absencja nastąpiła z powodów niezależnych od zainteresowanego, zostanie wyznaczony nowy termin.

W przeciwnym razie Zakład będzie mógł:

• umorzyć postępowanie dotyczące przyznania świadczenia,
• wstrzymać wypłatę świadczenia osobie, która już pobiera rentę z ZUS.

Nowe przepisy przewidują również rozwiązanie dla osób, których stan zdrowia uniemożliwia dotarcie do placówki.

Jeżeli lekarz prowadzący potwierdzi brak możliwości osobistego stawienia się na badaniu, a zainteresowany wyrazi zgodę, badanie będzie mogło zostać przeprowadzone w miejscu pobytu. Ustawodawca dopuścił także szersze wykorzystanie środków komunikacji elektronicznej podczas prowadzenia postępowań, co ma usprawnić kontakt pomiędzy ZUS a osobami ubiegającymi się o świadczenia.

Dodatkowe badania będą zlecane przede wszystkim wtedy, gdy zgromadzona dokumentacja medyczna okaże się niewystarczająca do wydania rzetelnego orzeczenia.

Przykładem może być osoba od lat leczona neurologicznie, która składa wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy, ale posiada nieaktualne wyniki badań lub niekompletną dokumentację. W takiej sytuacji lekarz orzecznik może uznać, że konieczna jest dodatkowa diagnostyka albo kilkudniowa obserwacja w szpitalu.

Jak wskazuje Rynek Zdrowia, takie rozwiązanie może być szczególnie pomocne w przypadku niektórych schorzeń neurologicznych, psychiatrycznych oraz zaburzeń snu, gdy sama dokumentacja nie daje pełnego obrazu stanu zdrowia.

Nowe regulacje wejdą w życie 1 stycznia 2027 roku. Wynikają z ustawy z 18 grudnia 2025 r. zmieniającej ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektóre inne ustawy.

Od tego dnia zaczną obowiązywać przepisy dotyczące nowych zasad prowadzenia postępowań orzeczniczych, kierowania na dodatkowe badania, obserwacji szpitalnej oraz możliwości przeprowadzania badań w miejscu pobytu osoby ubiegającej się o rentę z ZUS.