87 proc. polskich siedmiolatków ma próchnicę. Edukacyjny pilotaż objął ponad 6,5 tys. dzieci

Pilotaż programu edukacyjnego Koalicji na Rzecz Zdrowia Jamy Ustnej objął 6559 dzieci z 63 przedszkoli i szkół podstawowych w 32 miejscowościach województwa śląskiego. Zajęcia dotyczyły codziennej higieny jamy ustnej, prawidłowego szczotkowania zębów, nawyków żywieniowych i znaczenia regularnych wizyt kontrolnych. Ponad 96 proc. dzieci uczestniczących w zajęciach oceniło je pozytywnie, a ponad 95 proc. nauczycieli przyznało najwyższą ocenę przydatności i atrakcyjności materiałów. W tle pozostaje problem, którego nie da się rozwiązać samą edukacją, ale bez edukacji trudno będzie go ograniczyć: próchnica u dzieci nadal należy w Polsce do najważniejszych wyzwań profilaktyki zdrowotnej.

Program realizowano od kwietnia do czerwca 2026 roku w województwie śląskim. Skierowany był do przedszkolaków oraz uczniów klas I-III szkół podstawowych. Placówki mogły samodzielnie prowadzić zajęcia z wykorzystaniem przygotowanych materiałów edukacyjnych albo skorzystać ze wsparcia studentów stomatologii, wolontariuszy Polskiego Towarzystwa Studentów Stomatologii.

Taki model odpowiada na jeden z podstawowych problemów profilaktyki: wiedza o zdrowiu musi pojawić się wcześniej niż choroba. W przypadku zdrowia jamy ustnej dzieci oznacza to nie tylko informację, że zęby trzeba myć, ale także praktyczne ćwiczenie codziennych nawyków: szczotkowania, ograniczania cukru i regularnych wizyt kontrolnych.

Skala problemu jest duża. Jak wskazują organizatorzy programu, 87 proc. polskich siedmiolatków ma próchnicę, co stanowi jeden z najwyższych wskaźników w Europie. To pokazuje, że profilaktyka stomatologiczna powinna być częścią edukacji zdrowotnej.

W pilotażu uczestniczyły 63 placówki edukacyjne z 32 miejscowości województwa śląskiego. Zajęcia objęły 6559 dzieci, czyli o ponad 1500 więcej, niż przewidywały pierwotne założenia. Największym zainteresowaniem cieszyła się ścieżka realizowana przy wsparciu studentów stomatologii.

Program został przygotowany przez Koalicję na Rzecz Zdrowia Jamy Ustnej. Za organizację i koordynację odpowiadała Fundacja Zdrowego Postępu. Partnerami przedsięwzięcia były Naczelna Izba Lekarska, Polskie Towarzystwo Studentów Stomatologii, Konfederacja Lewiatan oraz Haleon. Patronat honorowy nad inicjatywą objęła senator dr n. med. Agnieszka Gorgoń-Komor. Przychylność dla inicjatywy zadeklarowały również Ministerstwo Zdrowia oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej.

Profilaktyka stomatologiczna to nie tylko lekcja w szkole

Edukacja zdrowotna nie zastępuje opieki stomatologicznej. Może jednak przygotować dziecko i rodzinę do lepszego korzystania z tej opieki. W przypadku zdrowia jamy ustnej oznacza to wcześniejsze rozumienie ryzyka, codzienną higienę i reagowanie zanim pojawi się próchnica.

Zajęcia prowadzone przez studentów stomatologii były też dla przyszłych lekarzy dentystów ćwiczeniem komunikacji z najmłodszymi pacjentami.

Wnioski z pilotażu są istotne także dla organizatorów edukacji. Placówki wskazywały potrzebę kontynuacji programu, zwiększenia liczby zajęć praktycznych oraz rozszerzenia inicjatywy na kolejne grupy wiekowe i regiony Polski. Szkoły i przedszkola potrzebują gotowych, dobrze przygotowanych narzędzi do prowadzenia edukacji zdrowotnej, a nie tylko ogólnych zaleceń.

Według danych z raportu Health Inclusivity Index, na który powołują się organizatorzy akcji, zmniejszenie odsetka osób o niskim poziomie wiedzy zdrowotnej o 25 proc. mogłoby przynieść Polsce ok. 16 mld zł rocznie korzyści ekonomicznych. W obszarze zdrowia jamy ustnej raport wskazuje natomiast, że poprawa profilaktyki próchnicy mogłaby oznaczać ok. 4,4 mld zł oszczędności w horyzoncie życia, a działania ukierunkowane na grupy o największych potrzebach ok. 8,4 mld zł.

Próchnica wpływa na jakość życia, funkcjonowanie w szkole, potrzeby lecznicze i koszty ponoszone przez rodziny oraz system. Profilaktyka stomatologiczna jest jednym z najprostszych przykładów inwestycji w zdrowie publiczne: działania są stosunkowo nieskomplikowane, ale muszą być prowadzone systematycznie.

Doświadczenia z województwa śląskiego oraz wyniki ewaluacji pilotażu mają zostać wykorzystane do opracowania rekomendacji dla decydentów odpowiedzialnych za politykę zdrowotną i edukacyjną. Partnerzy Koalicji liczą, że pilotaż stanie się punktem wyjścia do rozwoju programu w kolejnych regionach kraju.

Pilotaż Koalicji na Rzecz Zdrowia Jamy Ustnej pokazuje, że profilaktyka próchnicy może być prowadzona blisko dziecka: w przedszkolu, w szkole i z udziałem osób, które potrafią przekładać wiedzę medyczną na codzienne zachowania. W kraju, w którym próchnica nadal dotyczy większości siedmiolatków, takie działania powinny stać się częścią stałej edukacji zdrowotnej dzieci.