„Bliskość nie powinna boleć”. Dyspareunia – kiedy ból podczas współżycia to sygnał alarmowy?

Ból podczas współżycia nie jest „normą”, z którą trzeba nauczyć się żyć. Może być pierwszym sygnałem endometriozy, zaburzeń hormonalnych, problemów z mięśniami dna miednicy, ale także skutkiem przewlekłego stresu, traumy czy zmian zachodzących po porodzie i w okresie menopauzy. Mimo że z dyspareunią może zmagać się nawet co piąta kobieta, wiele pacjentek przez długi czas nie mówi o swoich dolegliwościach – często z powodu wstydu lub przekonania, że taki ból jest nieunikniony. Eksperci podkreślają jednak jednoznacznie: bliskość nie powinna boleć, a współczesna medycyna dysponuje coraz większymi możliwościami skutecznej diagnostyki i leczenia.

Dyspareunia, czyli ból odczuwany przed współżyciem, w jego trakcie lub po zakończeniu, jest jednym z najczęściej występujących problemów dotyczących zdrowia seksualnego kobiet. Szacuje się, że na świecie może dotyczyć od 8 do 22 proc. kobiet. Co istotne, nie jest chorobą samą w sobie, lecz objawem, który może mieć bardzo różnorodne podłoże.

Specjaliści podkreślają, że rzadko udaje się wskazać jedną przyczynę dolegliwości. Najczęściej na rozwój problemu wpływa jednoczesne oddziaływanie czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych. Z tego powodu skuteczna diagnostyka wymaga szerokiego spojrzenia na stan zdrowia pacjentki oraz jej sytuację życiową.

Jak wyjaśnia dr n. med. Dorota Prządka-Rabaniuk, ginekolog, perinatolog i seksuolog kliniczny, niezwykle ważne jest, aby kobiety nie odkładały wizyty u specjalisty i nie traktowały bólu jako czegoś naturalnego.

Choć ból podczas współżycia należy do częstych problemów zgłaszanych w gabinetach ginekologicznych, wiele kobiet przez długi czas nie wspomina o nim lekarzowi. Zdarza się, że temat pojawia się dopiero pod koniec wizyty lub dopiero wtedy, gdy specjalista zada szczegółowe pytania dotyczące życia intymnego. Tymczasem taka informacja ma ogromne znaczenie zarówno dla dalszej diagnostyki, jak i sposobu przeprowadzenia badania.

Dr Dorota Prządka-Rabaniuk zwraca uwagę, że jednym z pierwszych kroków diagnostycznych jest wykluczenie endometriozy, jednak lista możliwych przyczyn jest znacznie dłuższa.

Pierwsze doświadczenia seksualne nie zawsze przebiegają bezproblemowo. U części młodych kobiet ból podczas współżycia pojawia się już na początku aktywności seksualnej i bywa źródłem narastającego lęku oraz unikania kontaktów intymnych.

Ekspertka podkreśla, że diagnostyka rozpoczyna się od wykluczenia wad rozwojowych narządu rodnego, infekcji czy innych schorzeń. Jeżeli jednak nie stwierdza się przyczyn somatycznych, uwagę zwraca się na czynniki psychologiczne, które mogą odgrywać równie istotną rolę.

Okres połogu wiąże się z intensywną regeneracją organizmu. Dochodzi wówczas do zmian hormonalnych, gojenia tkanek oraz odbudowy mięśni dna miednicy. Wszystkie te procesy mogą wpływać na komfort współżycia.

Według danych przywoływanych przez ekspertkę ból podczas współżycia występuje u 40–44 proc. kobiet w ciągu pierwszych dwóch–trzech miesięcy po porodzie. Nawet po roku od porodu problem utrzymuje się u około jednej piątej kobiet.

Dr Dorota Prządka-Rabaniuk podkreśla, że istotnym elementem powrotu do pełnej sprawności może być fizjoterapia uroginekologiczna.

Lekarka zaznacza również, że znaczenie mają nie tylko zmiany zachodzące w organizmie, lecz także ogromne obciążenie psychiczne związane z opieką nad noworodkiem, przewlekłe zmęczenie oraz zmiany hormonalne wpływające na nawilżenie pochwy.

Zmniejszające się stężenie estrogenów wpływa na funkcjonowanie całego organizmu, w tym narządów płciowych. Pojawia się suchość pochwy, zmienia się jej odczyn, wzrasta podatność na infekcje, a tkanki stają się mniej elastyczne.

Jak wyjaśnia ekspertka, wraz z wiekiem mogą również osłabiać się mięśnie dna miednicy i struktury podtrzymujące narządy rodne, co dodatkowo zwiększa dyskomfort podczas współżycia.

Ekspertka przypomina również, że objawy mogą nasilać choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy zaburzenia krążenia. Zwraca też uwagę, że wiele kobiet rezygnuje z szukania pomocy, uznając ból za naturalną konsekwencję starzenia.

Leczenie dyspareunii zależy przede wszystkim od ustalenia przyczyny problemu. W części przypadków wystarczają odpowiednio dobrane preparaty hormonalne lub niehormonalne, u innych kobiet konieczna jest fizjoterapia uroginekologiczna, psychoterapia, konsultacja seksuologiczna, a niekiedy również leczenie operacyjne.

Jak podkreśla dr Dorota Prządka-Rabaniuk, skuteczna pomoc bardzo często wymaga współpracy specjalistów różnych dziedzin.