„Pacjenci zostają z tym sami”. Katarzyna Piekarska i eksperci w Sejmie o tabu seksualności po chorobie

Serdecznie wszystkich państwa witam na kolejnym posiedzeniu Parlamentarnego Zespołu ds. Profilaktyki Nowotworowej „Stop Rak”. Dzisiaj rzeczywiście trochę przełamujemy tabu, bo temat jest trudny. To jest chyba taki temat, o którym bardzo rzadko się rozmawia. Pacjenci często nie mają też odwagi o to zapytać – mówiła Katarzyna Piekarska.

Reklama

Mam problem ze swoim ciałem po leczeniu, ale także po okaleczeniu. Od razu podkreślę, że jestem bardzo zadowolona, wszystko się świetnie zagoiło i jestem bardzo wdzięczna mojemu lekarzowi. Niemniej jednak trudno zaakceptować swoje ciało, kiedy w miejscu, gdzie był atrybut kobiecości – przynajmniej tak postrzegany – nagle jest pustka. Szukam odpowiedniego określenia, ale nie jest to łatwe ani przyjemne – powiedziała.

Reklama

Mam problem, żeby patrzeć na siebie w lustrze. Pojawia się też problem z bliskością i z partnerem. Oczywiście, jeśli jest to partner, którego ma się od wielu lat, wygląda to trochę inaczej. Ale myślę sobie, że skoro ja – osoba, która ma 58 lat, kobieta dojrzała, która sporo już w życiu przeżyła – mam z tym problem, to domyślam się, co mogą czuć ludzie mający po 20 czy 30 kilka lat – podkreślała.

Reklama

Mam też w rodzinie historię bardzo młodego chłopaka, który na skutek choroby ma dziś stomię. To był fajny chłopak – przystojny, inteligentny, dusza towarzystwa. Po stomii zupełnie się zamknął, przestał wychodzić z domu. To zupełnie inny człowiek. I pytanie brzmi: jak takim ludziom pomagać? – pytała.

Seksualność w chorobach przewlekłych wydała mi się znakomitym tematem, bo bardzo rzadko o tym mówimy. Zazwyczaj mamy taki sposób myślenia: najważniejsze, że żyjesz, że jesteś leczony. A to, że po drodze rozsypują się związki albo pojawiają się blizny – na ciele i na duszy – schodzi na dalszy plan – mówiła.

Nie zawsze jest tak, że gdy związek rozpada się z powodu choroby, druga osoba jest po prostu winna. Bardzo często to również ktoś, kto przez lata cierpi, doświadcza traumy związanej z chorobą bliskiej osoby i nie powinien być automatycznie obwiniany za wszystko, co się wydarzyło. To bardzo złożony problem – zaznaczyła.

Reklama

Lekarz skupia się na leczeniu choroby podstawowej, pacjent nie ma odwagi powiedzieć, że od momentu przyjmowania leków seksualność zaczęła kuleć – więc pacjent nie mówi, a lekarz nie pyta – wyjaśniał.

Żeby dostać się do seksuologa, trzeba mieć skierowanie od lekarza POZ. Czas oczekiwania w ramach NFZ wynosi od 148 do 306 dni na pierwszą wizytę. W całym kraju mamy tylko 14 placówek seksuologicznych przyjmujących na NFZ. W sześciu województwach nie ma ani jednej takiej placówki – alarmował.

Nie mamy także ani jednej placówki specjalizującej się w seksuologii dziecięcej i młodzieżowej. Tymczasem powinniśmy mieć jednego seksuologa na 100 tys. mieszkańców, a mamy 0,5 specjalisty na 100 tys. mieszkańców – podkreślał.

Reklama

Musimy sobie jasno powiedzieć, że seksualność nie znika z powodu diagnozy. Ona może się zmieniać, ale nadal pozostaje ważnym elementem życia, zdrowia i relacji – mówił.

Onkoseksuologia zdobywa dziś coraz większą przestrzeń w medycynie i psychoonkologii, ale nadal jest to obszar bardzo deficytowy i praktycznie niezaopiekowany. W większości klinik onkologicznych nie ma specjalistów zajmujących się seksualnością pacjentów – zaznaczył.

Reklama

Pacjenci są zaskoczeni, że pojawiają się problemy seksualne, bo wcześniej nikt ich o tym nie uprzedził. Tymczasem świadoma decyzja terapeutyczna powinna obejmować także wiedzę o możliwych skutkach dla życia seksualnego – podkreślał.

W chorobach nowotworowych większym obciążeniem dla zdrowia seksualnego są zazwyczaj konsekwencje leczenia – operacji, chemioterapii czy terapii systemowej – niż sama choroba nowotworowa – mówił.

Pamiętam pacjentkę, którą mąż zostawił zaraz po amputacji piersi. Potem poznała kogoś nowego, ale długo nie mówiła mu o swojej operacji. Kiedy się dowiedział, odszedł. To dało mi dużo do myślenia i dlatego już 25 lat temu zacząłem wykonywać jednoczasowe rekonstrukcje piersi – mówił.

Reklama

Pacjentka musi czuć się swobodnie, nie może bać się zadać pytania. Trzeba rozmawiać, tłumaczyć i wspierać – zaznaczył.

Na pytanie: „Czy przed operacją przygotowano cię do tego, jaki wpływ stomia będzie miała na życie intymne?” – 90 proc. respondentów odpowiedziało: nie – mówiła.

Czy ktoś z personelu rozmawiał z tobą o seksualności?” – 85 proc. odpowiedziało: nie. „Czy stomia wpłynęła na poczucie atrakcyjności i relacje?” – 80 proc. odpowiedziało: bardzo mocno lub zdecydowanie tak. „Czy wsparcie seksuologiczne powinno być standardem?” – 85 proc. odpowiedziało: tak” – wyliczała.

Intymność, seksualność, zmieniony obraz własnego ciała, akceptacja i pogodzenie się z nową sytuacją – to ogromne wyzwania. I nie dotyczą wyłącznie młodych ludzi, bo stomia nie zna wieku – zaznaczyła.

Wiele kobiet słyszy: „hipopotamów nie przyjmuję” albo „jak pani schudnie, to wtedy panią zbadam”. To są autentyczne słowa kierowane do pacjentek” – mówiła.

Aż 75 procent pacjentów doświadcza dyskryminacji w gabinetach lekarskich. Dlatego rozmowa o seksualności jest w tej grupie nadal bardzo trudna – podkreślała.

Przypomnę, że około 9 milionów dorosłych Polaków choruje na otyłość. To ogromne wyzwanie społeczne i zdrowotne – zaznaczyła.

W 2023 roku 37 proc. zgonów w Polsce było spowodowanych chorobami układu krążenia. Choroby nowotworowe odpowiadały za 24 proc. zgonów. To pokazuje skalę problemu i ogromną grupę pacjentów, których dotyczy także kwestia seksualności – mówił.

Pacjenci czytają, że leki „zabijają seksualność”, „powodują impotencję” i przestają je przyjmować. To ogromny problem – podkreślał.

Dziś mamy nowoczesne beta-adrenolityki wazodylatacyjne, takie jak nebiwolol, które wspomagają funkcję śródbłonka i mogą wręcz poprawiać seksualność mężczyzn – wyjaśniał.

Każdy lekarz – niezależnie od specjalizacji – powinien zapytać pacjenta o życie intymne i ewentualne problemy. A dopiero pacjentów wymagających specjalistycznej pomocy kierować do seksuologa – podkreślał.

Seksualność to nie tylko seks. To element naszej tożsamości i człowieczeństwa. Pacjent bardzo rzadko sam zgłasza swoje potrzeby seksualne w gabinecie, ale niemal zawsze odpowiada na pytanie, jeśli lekarz je zada. Dlatego pytanie o potrzeby seksualne powinno być obowiązkowym elementem badania podmiotowego – podkreślał dr hab. n. med. Tomasz Dzierżanowski.

Leczenie to jedno, ale jakość życia po leczeniu jest równie ważna – zwłaszcza w chorobach przewlekłych. Dlatego musimy walczyć nie tylko o profilaktykę i zdrowie, ale także o standard opieki uwzględniający seksualność jako naturalną część naszego życia – podsumowała.