Joanna Przetakiewicz: „Polki boją się zadbać o siebie, nie boją się choroby”. Eksperci o barierach profilaktyki – konferencja OIL w Warszawie

Zdrowie kobiet nie zaczyna się w gabinecie lekarskim i nie kończy na pojedynczym badaniu. Podczas konferencji „Zdrowa Polka – profilaktyka, diagnoza, system”, zorganizowanej przez Okręgową Izbę Lekarską w Warszawie, eksperci pokazali, że najpoważniejsze problemy Polek dotyczą nie tylko chorób, lecz także barier systemowych, społecznych i kulturowych. - Polki bardzo często boją się szczęścia, boją się sukcesu, boją się o siebie zadbać – mówiła podczas debaty o zdrowiu kobiet Joanna Przetakiewicz-Rooijens, inicjatorka ruchu społecznego Era Nowych Kobiet.

Zdrowie kobiet przez lata opisywano głównie przez pryzmat macierzyństwa, ciąży i nowotworów. Tymczasem życie kobiety to znacznie szersza biologiczna, psychiczna i społeczna rzeczywistość. Właśnie ten punkt widzenia dominował podczas konferencji „Zdrowa Polka – profilaktyka, diagnoza, system”, gdzie eksperci różnych dziedzin przekonywali, że potrzebne jest nowe myślenie o zdrowiu kobiet – od dojrzewania po późną starość.

W centrum debaty znalazło się pytanie fundamentalne: dlaczego, mimo coraz większej wiedzy medycznej i coraz większej liczby programów profilaktycznych, kobiety nadal zbyt często trafiają do systemu za późno? Odpowiedzi prowadziły do kilku kluczowych obszarów: nierównego dostępu do świadczeń, bagatelizowania objawów, braku personalizacji komunikacji, niedoceniania zdrowia psychicznego oraz przeciążenia rolami społecznymi.

Tomasz Maciejewski, wiceminister zdrowia, ginekolog, neonatolog, wieloletni dyrektor Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie, wskazywał, że problemem systemu ochrony zdrowia nie jest brak narzędzi, lecz brak spójnej ścieżki prowadzącej pacjentkę przez kolejne etapy życia i profilaktyki. Jego zdaniem kobieta „gubi się” w systemie zdrowotnym już od najmłodszych lat, a każdy etap życia niesie ryzyko utraty kontaktu z profilaktyką i opieką.

Wiceminister zwracał uwagę, że luka powstaje na wielu poziomach: od rezygnacji ze szczepień dzieci, przez brak przekazywania wiedzy zdrowotnej w rodzinie, po słabszy kontakt młodych kobiet z ginekologią i profilaktyką w dorosłości. Jak podkreślał, system najlepiej „łapie” pacjentkę w okresie ciąży, natomiast później – szczególnie w okresie opieki nad dziećmi i rodzicami – kobiety wypadają z regularnej kontroli zdrowotnej.

Maciejewski wskazywał również na potrzebę silniejszego włączenia położnych jako „towarzyszek życia kobiety” oraz rozwijania cyfrowych narzędzi profilaktyki i edukacji zdrowotnej, które mogłyby prowadzić pacjentkę przez kolejne etapy życia i ułatwiać podejmowanie decyzji zdrowotnych.

Renata Kaznowska, wiceprezydent m.st. Warszawy, podkreślała, że mimo szerokiej oferty programów zdrowotnych problemem pozostaje ich skuteczne dotarcie do mieszkanek oraz przełożenie informacji na realne działania profilaktyczne. Jak zaznaczyła, stolica prowadzi rozbudowaną politykę zdrowotną obejmującą zarówno infrastrukturę, jak i konkretne programy dedykowane kobietom – od dziewczynek po seniorki.

W katalogu dedykowanych kobietom programów wiceprezydent  wymieniła m.in. Warszawski Instytut Zdrowia Kobiet przy ul. Międzyleskiej, programy szkoły rodzenia, inicjatywy leczenia niepłodności w ramach miejskiego in vitro oraz rozwój programów diagnostycznych i edukacyjnych. Jak podkreśliła, kluczowe jest nie tylko tworzenie oferty, ale także jej realna dostępność i świadomość mieszkanek.

Jednym z najmocniejszych wniosków konferencji było przeciążenie kobiet codziennymi obowiązkami. To zjawisko nie jest jedynie problemem społecznym – ma bezpośrednie konsekwencje zdrowotne. Kobiety częściej organizują opiekę nad dziećmi, wspierają starszych rodziców, łączą pracę zawodową z obowiązkami domowymi, a własne badania odkładają „na później”.

Dr n. med. Artur Drobniak, prezes Okręgowej Rady Lekarskiej w Warszawie, ale także lekarz ginekolog, mówił o wielości ról społecznych kobiet i o cenie, jaką często za nie płacą:

Joanna Przetakiewicz-Rooijens, przedsiębiorczyni, aktywistka i inicjatorka ruchu Era Nowych Kobiet, użyła porównania znanego z instrukcji bezpieczeństwa w samolocie. Jej zdaniem kobiety muszą nauczyć się traktować troskę o siebie jako warunek troski o innych:

Eksperci byli zgodni: Polska ma coraz więcej narzędzi profilaktycznych, ale ich skuteczność zależy od realnego udziału kobiet. Sam dostęp do badań nie wystarcza, jeśli pacjentka nie ma czasu, nie wie, jak się zapisać, boi się diagnozy albo nie otrzymuje odpowiedniego impulsu ze strony systemu.

Dr hab. n. med. Elżbieta Stefaniuk z Mazowieckiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektoratu Sanitarnego, dyrektor Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Warszawie, wskazała trzy grupy barier: systemowe, behawioralne i komunikacyjne. Podkreślała, że problem nie polega wyłącznie na braku programów, lecz na braku skutecznego dotarcia do kobiet.

W praktyce oznacza to konieczność budowania profilaktyki bardziej aktywnej: przypominającej, zapraszającej, tłumaczącej kolejne kroki i dopasowanej do wieku oraz sytuacji życiowej kobiety.

Młoda dwudziestolatka, kobieta planująca ciążę, pacjentka w okresie menopauzalnym i seniorka mają zupełnie inne potrzeby zdrowotne. Dlatego przekaz profilaktyczny nie może być uniwersalny.

Weronika Dejneka, członek Zarządu PZU Zdrowie SA, zwracała uwagę, że tradycyjny język medycyny – oparty na straszeniu ryzykiem i obowiązkami – przestaje działać. Potrzebna jest komunikacja spersonalizowana, bliska codziennym potrzebom.

Ekspertka wskazywała również na problem „fragmentarycznej edukacji”, czerpanej z mediów społecznościowych. Internet daje szybki dostęp do wiedzy, ale często jest to wiedza powierzchowna, wyrwana z kontekstu i bez przełożenia na działanie.

Wiele obszarów zdrowia kobiet nadal funkcjonuje w cieniu wstydu lub lekceważenia. Dotyczy to zarówno bolesnych miesiączek, zaburzeń przedmiesiączkowych, jak i menopauzy. Tymczasem są to stany realnie wpływające na jakość życia, relacje, pracę zawodową i zdrowie psychiczne.

Katarzyna Kotula, sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i pełnomocnik Rządu do Spraw Równości, mówiła o menopauzie w osobistym tonie, pokazując jak rzadko ten temat jest traktowany poważnie.

Dr Artur Drobniak podkreślał, że problemem bywa nie tylko brak rozpoznania, ale lęk przed leczeniem hormonalnym:

Jednym z najważniejszych merytorycznych wątków była kardiologia kobiet. Choroby układu krążenia pozostają jedną z głównych przyczyn zgonów, ale ich obraz kliniczny u kobiet różni się od typowego „męskiego” modelu znanego z podręczników i kampanii edukacyjnych.

Prof. dr hab. n. med. Piotr Dobrowolski, konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii, zwracał uwagę, że u kobiet zawał serca bardzo często przebiega nietypowo. Zamiast silnego bólu w klatce piersiowej pojawiają się objawy mniej charakterystyczne, które łatwo zbagatelizować.

Profesor przypomniał również o znaczeniu wczesnej profilaktyki kardiologicznej i programów edukacyjnych, takich jak „Dziesiątka dla Serca”, które mają budować świadomość ryzyka sercowo-naczyniowego już na wcześniejszych etapach życia. Jak podkreślał, kluczowe jest, by profilaktyka nie zaczynała się dopiero w wieku senioralnym, ale znacznie wcześniej — zanim dojdzie do rozwoju choroby.

Dodał również, że po menopauzie ochrona hormonalna układu krążenia słabnie, dlatego profilaktyka sercowo-naczyniowa kobiet powinna zaczynać się znacznie wcześniej niż w wieku senioralnym.

Konferencja pokazała szerokie rozumienie zdrowia – obejmujące nie tylko choroby somatyczne, lecz także bezpieczeństwo i prawa człowieka. Katarzyna Kotula przypominała, że pracownicy ochrony zdrowia mogą odegrać kluczową rolę w rozpoznawaniu przemocy domowej.

To ważny sygnał: kobieta zgłaszająca ból, lęk, bezsenność czy przewlekłe napięcie nie zawsze potrzebuje wyłącznie recepty. Czasem potrzebuje systemu, który potrafi zobaczyć cały kontekst jej życia.

O roli samorządu mówiła Renata Kaznowska, zastępca prezydenta m.st. Warszawy. Stolica rozwija własne programy zdrowotne, inwestuje w placówki i tworzy wyspecjalizowane rozwiązania dla kobiet na różnych etapach życia.

Kaznowska apelowała także o włączenie badań takich jak USG piersi i cytologia do medycyny pracy, argumentując, że wcześniejsze wykrywanie chorób jest wielokrotnie tańsze niż późniejsze leczenie.

Najważniejszy wniosek z konferencji był prosty: zdrowie kobiet nie jest „tematem kobiecym”, lecz strategiczną sprawą społeczną, gospodarczą i demograficzną. Zdrowa kobieta to zdrowsza rodzina, większa aktywność zawodowa, mniej kosztownych hospitalizacji i wyższa jakość życia całych społeczności.

Najmocniej wybrzmiały słowa minister Katarzyny Kotuli: