Senat: 7 kluczowych wyzwań zdrowia kobiet. „Koledzy z Zachodu nam zazdroszczą” – eksperci o profilaktyce i leczeniu nowotworów

Choroby nowotworowe są dziś jedną z najpoważniejszych przyczyn zgonów kobiet w Polsce, a jednocześnie w ostatnich latach nastąpił ogromny postęp w ich leczeniu. Podczas seminaryjnego posiedzenia Komisji Zdrowia eksperci, lekarze i przedstawiciele organizacji pacjenckich analizowali najważniejsze wyzwania związane ze zdrowiem kobiet – od profilaktyki i badań przesiewowych, przez diagnostykę molekularną, aż po opiekę po zakończeniu leczenia onkologicznego. W centrum dyskusji znalazło się pytanie: dlaczego mimo rosnących możliwości terapeutycznych tak niewiele kobiet korzysta z badań profilaktycznych.

Otwierając seminaryjne posiedzenie Komisji Zdrowia poświęcone zdrowiu kobiet w kontekście profilaktyki i leczenia chorób nowotworowych, przewodnicząca komisji senator Beata Małecka-Libera podkreśliła, że choroby nowotworowe są jednym z najważniejszych wyzwań zdrowia publicznego.

Zaznaczyła, że w ostatnich latach w Polsce wprowadzono wiele rozwiązań systemowych, które wzmacniają profilaktykę oraz opiekę nad kobietami:

Wśród najważniejszych zmian senator wymieniła wprowadzenie szczepień przeciw HPV, które były od lat postulowane przez środowiska medyczne.

Przypomniała również inne rozwiązania wprowadzone w ostatnich latach, takie jak finansowanie testów HPV dla kobiet w wieku 25–64 lata, cytologii na podłożu płynnym, bezpłatnych badań prenatalnych bez ograniczeń wiekowych, szczepień dla kobiet w ciąży oraz szczepień przeciw RSV i krztuścowi. Wskazała również na program refundacji in vitro, rozwój opieki paliatywnej oraz wprowadzenie centrów leczenia endometriozy.

Podsumowując te działania senator stwierdziła:

O skali problemu mówiła kierownik Krajowego Rejestru Nowotworów prof. Joanna Didkowska. Zwróciła uwagę, że Polska znajduje się w okresie intensywnych zmian demograficznych, które mają bezpośredni wpływ na epidemiologię chorób nowotworowych.

Jak podkreśliła, społeczeństwo szybko się starzeje, a jednocześnie zmieniają się wzorce stylu życia – w tym poziom aktywności fizycznej, konsumpcja alkoholu oraz zachowania reprodukcyjne. Wszystkie te czynniki wpływają na ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe.

Ekspertka przypomniała, że nowotwory są obecnie drugą przyczyną zgonów w Polsce, a w przypadku młodszych kobiet ich znaczenie jest jeszcze większe.

Najczęstszą przyczyną śmierci kobiet w wieku od 20 do 44 lat oraz od 45 do 64 lat są właśnie choroby nowotworowe.

Najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet pozostaje rak piersi. Jednocześnie od dwóch dekad najczęstszą przyczyną zgonów onkologicznych kobiet jest rak płuca. Do najczęstszych nowotworów kobiecych należą również rak jajnika, rak szyjki macicy oraz rak trzonu macicy.

W wielu przypadkach obserwowany jest rosnący trend zachorowalności. Szczególnie dotyczy to raka piersi i raka trzonu macicy, w przypadku którego – jak wskazała prof. Didkowska – rośnie także umieralność.

Jednocześnie poprawiają się wskaźniki przeżyć w większości nowotworów kobiecych. Wyjątkiem pozostaje rak szyjki macicy, gdzie istotnym problemem jest bardzo niska wyszczepialność przeciw HPV. Jak podkreślono podczas posiedzenia, w żadnym województwie nie przekracza ona 11 proc. populacji.

Jednym z najczęściej powracających tematów posiedzenia Komisji Zdrowia była niska zgłaszalność na badania profilaktyczne.

Dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii prof. Beata Jagielska zwróciła uwagę, że mimo licznych kampanii informacyjnych poziom wykonywania badań przesiewowych od lat pozostaje na podobnym poziomie.

Statystyki wskazują, że korzysta z nich jedynie około 30 proc. uprawnionych kobiet.

Zdaniem ekspertki konieczna jest zmiana strategii i odejście od ogólnych kampanii informacyjnych na rzecz bardziej spersonalizowanej komunikacji.

Podawała przykład Danii, gdzie indywidualne zaproszenia na badania przesiewowe doprowadziły do spektakularnej poprawy wyników zdrowotnych.

Spersonalizowane działania profilaktyczne przyczyniły się tam do czterokrotnego zmniejszenia liczby przypadków raka jelita grubego.

W ocenie ekspertki podobne narzędzia powinny zostać wprowadzone również w Polsce, aby zwiększyć udział społeczeństwa w badaniach profilaktycznych.

O wyzwaniach związanych z leczeniem raka piersi mówiła dr Katarzyna Pogoda z Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie.

Wyjaśniła, że współczesna diagnostyka raka piersi opiera się przede wszystkim na biopsji gruboigłowej, a sam nowotwór dzielony jest na trzy główne podtypy, od których zależy dobór terapii.

Jej zdaniem jednym z najważniejszych przełomów systemowych było wprowadzenie Krajowej Sieci Onkologicznej, która uporządkowała ścieżkę leczenia pacjentek.

Jak zaznaczyła:

I dodała:

W Polsce dostępnych jest obecnie 26 wskazań cząsteczkowych w programach lekowych dotyczących raka piersi oraz 14 terapii stosowanych w różnych kombinacjach.

Jednocześnie ekspertka podkreśliła, że problemem pozostaje wczesne wykrywanie choroby. W Polsce nadal zbyt mało przypadków raka piersi rozpoznawanych jest na najwcześniejszym etapie, w ramach badań przesiewowych.

Coraz większą rolę w onkologii odgrywa diagnostyka molekularna i genetyczna, która pozwala dobrać najbardziej skuteczne leczenie.

Dr Katarzyna Pogoda wskazała, że testy wielogenowe mogą pomóc w optymalnym doborze terapii, a w niektórych przypadkach nawet uniknąć chemioterapii.

Z kolei prof. Mateusz Jankowski z Polskiego Towarzystwa Medycyny Personalizowanej zwrócił uwagę na ogromne społeczne koszty chorób nowotworowych.

Według jego danych w 2025 roku z powodu raka piersi wystawiono w Polsce około 80 tysięcy zaświadczeń o niezdolności do pracy. Łączna liczba dni absencji chorobowej przekroczyła 1 milion 400 tysięcy.

W porównaniu z poprzednim rokiem oznacza to wzrost o ponad 40 proc. Ekspert podkreślił również, że świadomość profilaktyki nadal jest niewystarczająca.

Z najnowszych badań wynika bowiem, że jedynie 42 proc. dorosłych mieszkańców Polski wie, że niektórym nowotworom można zapobiegać dzięki szczepieniom.

O postępach w leczeniu nowotworów ginekologicznych mówiła dr Anna Dańska-Bidzińska z Narodowego Instytutu Onkologii. Podkreśliła, że prawdziwym przełomem w tej dziedzinie było wprowadzenie immunoterapii:

Jednocześnie ekspertka podkreśliła, że warunkiem skutecznego leczenia pozostaje odpowiednia diagnostyka, w tym diagnostyka molekularna.

Bez niej pacjentka nie może zostać zakwalifikowana do właściwego leczenia.

Eksperci zwracali również uwagę na nowe wyzwania wynikające z rosnącej liczby kobiet, które przeżyły chorobę nowotworową. Obecnie w Polsce żyje już ponad 160 tysięcy kobiet po wyleczeniu raka piersi, a liczba ta stale rośnie.

To oznacza konieczność stworzenia nowych modeli opieki, w których część obowiązków przejmą inne zawody medyczne.

Ważnym elementem systemu jest także funkcja koordynatora opieki onkologicznej. W Białostockim Centrum Onkologii każdy pacjent otrzymuje taką osobę, która prowadzi go przez cały proces diagnostyki i leczenia. Koordynator odpowiada za kontakt z lekarzami, organizację badań i ustalanie terminów, co znacząco przyspiesza proces terapeutyczny.

W końcowej części dyskusji senator Wojciech Konieczny podkreślił znaczenie edukacji zdrowotnej w szkołach:

Podsumowując debatę przewodnicząca Komisji Zdrowia senator Beata Małecka-Libera zwróciła uwagę, że Polska ma wiele powodów do satysfakcji, jeśli chodzi o rozwój onkologii.

Jednocześnie podkreśliła, że kolejnym krokiem musi być rozwój systemowych rozwiązań, które pozwolą zwiększyć skuteczność profilaktyki oraz poprawić jakość leczenia.