Onkologia kobiet w Polsce: skoro jest tak dobrze, dlaczego jest tak źle?

Polska onkologia kobiet zaczyna doganiać Europę w dostępie do nowoczesnych terapii raka piersi i nowotworów ginekologicznych, ale wciąż dramatycznie przegrywa w organizacji ścieżki pacjentki: od profilaktyki, przez wczesną diagnostykę molekularną, po koncentrację leczenia w wyspecjalizowanych ośrodkach. Raport Koalicji Onkozdrowia Kobiet „Dogonić Europę. Onkologia kobiet w Polsce” pokazuje, że bez realnego wdrożenia standardów Krajowej Sieci Onkologicznej Polki nadal będą chorować częściej i przeżywać rzadziej niż Europejki.

Koalicja Onkozdrowia Kobiet przedstawiła pierwszy wspólny dokument programowy. Raport „Dogonić Europę – zdrowie kobiet w Polsce, perspektywa onkologiczna” to szczegółowe porównanie sytuacji Polek z kobietami w krajach UE w zakresie nowotworów ginekologicznych i raka piersi.

Dane dotyczące onkologii kobiet w Polsce są alarmujące: w raku trzonu macicy zapadalność w Polsce wynosi 38 przypadków na 100 tys. kobiet przy średniej unijnej 27, w raku jajnika 23 (UE: 16), a w raku szyjki macicy 19 (UE: 12). Jednocześnie na profilaktykę Polska przeznacza zaledwie około 2 proc. wydatków zdrowotnych, co oznacza mniejsze możliwości wczesnego wychwytywania i zatrzymywania choroby, zanim trafi na oddziały onkologiczne.

Prezes Fundacji OnkoCafe - Razem Lepiej i liderka Koalicji Onkozdrowia Kobiet, Anna Kupiecka, przypomina, że za statystykami kryją się konkretne życiorysy. Jak podkreśla, liczby z raportu to lata życia, które można było uratować, i miesiące, których pacjentkom nikt nie odda. Polki chorują częściej, a przeżywają rzadziej i to jest fakt, za który jako państwo musimy wziąć odpowiedzialność. Zwraca też uwagę, że pacjentki nie domagają się niczego ponad europejski standard: dobrą i szybką diagnostykę, jasną ścieżkę leczenia i równy dostęp do nowoczesnych terapii.

Raport jasno stawia tezę: barierą nie jest brak nowoczesnych leków, ale przede wszystkim zbyt wolna, nierówna i często źle zorganizowana ścieżka dojścia do tych terapii. Sprzętu diagnostycznego jest mniej niż średnio w krajach UE, a głównym problemem pozostaje brak powszechnej realizacji badań predykcyjnych u kobiet z nowotworami ginekologicznymi, zwłaszcza w raku trzonu macicy i raku jajnika. W praktyce oznacza to, że część pacjentek nie otrzymuje terapii, które w Europie Zachodniej są już standardem postępowania.

Prof. dr hab. Radosław Mądry, ekspert w onkologii ginekologicznej, zwraca uwagę, że kluczem powinna być jak najwcześniejsza ocena profilu molekularnego guza, najlepiej już na etapie biopsji. 

Problem z diagnostyką w onkozdrowiu Polek ma także wymiar organizacyjny i finansowy. Z jednej strony przez lata brakowało jasnych algorytmów diagnostycznych i standaryzacji wykonywania badań histopatologicznych oraz molekularnych, z drugiej ośrodki skarżą się na niewystarczające finansowanie procedur. Dr Michał Chrobot przypomina, że dopiero wytyczne Krajowej Sieci Onkologicznej (KSO) mają wprowadzić oczekiwaną standaryzację od ścieżek diagnostycznych, po wykonywanie kluczowych badań. 

Koalicja Onkozdrowia Kobiet jasno wskazuje, że priorytetem musi być wsparcie organizacyjne i finansowe dla wysokiej jakości diagnostyki na każdym etapie ścieżki pacjentki.

Raport „Dogonić Europę” pokazuje, że operacje onkologiczne kobiet w Polsce wciąż wykonywane są w zbyt wielu szpitalach, często w placówkach z niewielkim doświadczeniem w skomplikowanych zabiegach onkologicznych. Z danych NFZ wynika, że liczba ośrodków operujących raka piersi i jelita grubego co prawda spada, ale proces ten przebiega zbyt wolno, by przełożyć się na znaczącą poprawę wyników leczenia.

W opinii prof. Radosława Mądrego szczególnie widoczne jest to w raku jajnika, gdzie powodzenie terapii zależy w dużej mierze od doświadczenia zespołu i ośrodka. Przypomina, że w Holandii i krajach skandynawskich już lata temu skupiono operacje w najlepszych centrach i to poprawiło skuteczność leczenia. W Polsce, jego zdaniem, trzeba dążyć do mądrej koncentracji leczenia zabiegowego w ośrodkach z największym doświadczeniem i w stałych, wyszkolonych zespołach.

Koncentracja to budowanie sieci referencyjnych ośrodków, w których pacjentka ma dostęp do pełnego wachlarza diagnostyki, leczenia systemowego, chirurgii i rehabilitacji, a ścieżka koordynowana jest przez stały, doświadczony zespół.

Ważnym uzupełnieniem raportu jest ankieta przeprowadzona przez Fundację OnkoCafe - Razem Lepiej wśród kobiet z rakiem trzonu macicy. Wyniki pokazują, że problemem nie jest tylko dostępność badań, ale także brak informacji o możliwościach diagnostycznych i terapeutycznych. Aż 6 na 10 kobiet w trakcie diagnozy nie usłyszało od lekarza o badaniach molekularnych, choć od nich zaczyna się możliwość dobrania nowoczesnych terapii w tym immunoterapii. Dr Anna Dańska-Bidzińska zwraca uwagę, że pacjentki najbardziej potrzebują dziś silnej struktury systemu.  

Rak piersi pozostaje najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u kobiet w Polsce. To jednocześnie obszar, w którym w ostatnich latach zanotowano największy postęp w dostępie do nowoczesnych leków. Polskie pacjentki często otrzymują innowacyjne terapie nie później niż kobiety w Europie Zachodniej. Jak zaznacza dr n. med. Katarzyna Pogoda, ten sukces farmakoterapii nie może przykrywać największej słabości systemu - profilaktyki.

Raport Koalicji Onkozdrowia Kobiet opisuje nie tylko skalę problemu, ale także kierunek zmian: 10 rekomendacji, które, jeśli zostaną wdrożone, mogą skrócić czas diagnostyki, poprawić organizację leczenia zabiegowego, zwiększyć dostęp do nowoczesnych terapii oraz wzmocnić kadry, jakość opieki i systemowy monitoring głosu pacjentek.

Koalicja podkreśla, że wszystkie kluczowe postulaty raportu zostały już wpisane jako zadania do ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej. Teraz decydujące będzie tempo oraz spójność wdrażania zmian w całym kraju tak, by szybko, ale odpowiedzialnie przełożyć zapisy na realną praktykę kliniczną.

Jak podsumowuje prof. dr hab. Renata Duchnowska, środowisko medyczne potrzebuje większego wsparcia w procesie koordynacji ścieżki pacjenta, tak aby móc skoncentrować się na jakości świadczeń realizowanych zgodnie z aktualnymi standardami diagnostyczno-terapeutycznymi KSO. Wyraża też nadzieję, że wspólne działania organizacji pacjenckich, ekspertów klinicznych i decydentów pozwolą faktycznie „Dogonić Europę”.

Raport Koalicji jest więc nie tylko analizą stanu onkozdrowia Polek, ale także testem gotowości całego systemu ochrony zdrowia: czy Polska wykorzysta szansę, jaką dają Krajowa Sieć Onkologiczna, rozwój diagnostyki molekularnej i dostęp do nowoczesnych leków, by każda pacjentka miała równą, szybką i bezpieczną ścieżkę od profilaktyki, przez diagnozę, aż po skuteczne leczenie.