Raport Onkozdrowia. Diagnostyka kobiet najsłabszym ogniwem

Polki chorują i umierają na nowotwory częściej niż ich sąsiadki z Zachodu, choć medycyna zna już skuteczne rozwiązania. Z okazji Dnia Służby Zdrowia Koalicja Onkozdrowia Kobiet alarmuje: bez rewolucji w diagnostyce, nawet najdroższe leki nie uratują systemu, który zawodzi na samym starcie.

Choć w ostatnich latach dostęp do nowoczesnych terapii w Polsce uległ poprawie, raport „Dogonić Europę – zdrowie kobiet w Polsce, perspektywa onkologiczna” obnaża brutalną prawdę: system wciąż nie nadąża na etapie rozpoznania. Skuteczne leczenie powinno opierać się na pełnym poznaniu biologii choroby, tymczasem w polskich realiach pacjentki często trafiają na salę operacyjną lub pod kroplówkę bez kompletu badań molekularnych.

Autorzy raportu podkreślają, że decyzje terapeutyczne wciąż zapadają bez pełnej diagnostyki immunohistochemicznej, w tym oznaczeń kluczowych czynników predykcyjnych, takich jak PD-L1. Efekt? Pacjentki nie otrzymują leczenia „szytego na miarę”, a państwo płaci za terapie, które z góry skazane są na mniejszą efektywność.

Skala systemowych słabości najlepiej uwidacznia się w statystykach dotyczących raka trzonu macicy. W 2022 roku w Polsce odnotowano blisko 6 tysięcy nowych przypadków, a wskaźnik umieralności (10,6 zgonów na 100 tys. kobiet) jest najwyższy w całej Unii Europejskiej, gdzie średnia wynosi 6,2. Mimo dostępności operacji, liczba zgonów rośnie, co świadczy o złej organizacji opieki i rozproszeniu leczenia.

Jeszcze bardziej dramatycznie wygląda sytuacja w przypadku raka płuca, który stał się głównym zabójcą onkologicznym wśród Polek, odpowiadając za 17% zgonów i wyprzedzając raka piersi. W tym przypadku czas to życie – tylko szybka i precyzyjna diagnostyka pozwala na wdrożenie immunoterapii. Niestety, proces ten w Polsce bywa rozciągnięty w czasie i uzależniony od tego, do jakiego ośrodka trafi pacjentka.

Współczesna Europa od lat korzysta z wysokoprzepustowych badań genetycznych, takich jak sekwencjonowanie nowej generacji (NGS) czy kompleksowe profilowanie genomowe (CGP). Pozwalają one analizować setki genów jednocześnie. W Polsce brak refundacji tych metod w uzasadnionych przypadkach zamyka kobietom drzwi do najskuteczniejszego leczenia.

System nie uwzględnia również nowoczesnych technologii, takich jak płynna biopsja (analiza ctDNA) czy badania na świeżym materiale w trybie ambulatoryjnym. Według ekspertów z Polskiej Grupy Raka Płuca (2025), obecny model finansowania po prostu nie przystaje do wymogów medycyny precyzyjnej.

Raport Koalicji Onkozdrowia Kobiet stawia sprawę jasno: nowoczesne badania nie są zbędnym wydatkiem, lecz inwestycją. Niedopasowane leczenie generuje ogromne koszty pośrednie – od nieskutecznych terapii po wydłużoną opiekę nad pacjentką w ciężkim stanie.

Problem ten uderza w kobiety w sile wieku. Nowotwory odpowiadają za 42% zgonów Polek w wieku 45–64 lata. Jednocześnie długość życia kobiet w naszym kraju jest o ponad dwa lata niższa niż średnia unijna, a poziom utraconych lat życia z powodu raka należy do najwyższych w krajach OECD.

Aby poprawić te tragiczne statystyki, konieczne jest podejście kompleksowe: od zwiększenia udziału w badaniach przesiewowych (np. mammografii), po uwzględnianie jakości życia po terapii (np. leczenie skutków menopauzy indukowanej onkologicznie).

Kluczowe postulaty raportu to:

• Pełna integracja nowoczesnej diagnostyki z procesem leczenia.

• Koncentracja opieki w wyspecjalizowanych ośrodkach kompetencji.

• Zmiana postrzegania diagnostyki w budżecie państwa.