„Mamy już ponad 10 milionów osób po 60. roku życia”. Alarm na Forum w Senacie: bez koordynacji i silnej geriatrii Polska nie poradzi sobie ze starzeniem społeczeństwa

Senior funkcjonuje jednocześnie w systemie ochrony zdrowia, pomocy społecznej, polityki senioralnej, edukacji czy aktywizacji społecznej. Deficytem jest brak integracji, koordynacji i łatwego dostępu do informacji – alarmowała podczas Forum „Dobrostan Seniorów w Polsce” w Senacie Izabela Marcewicz-Jendrysik, dyrektor Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji. Jej diagnozę potwierdzają twarde dane. Polska ma zaledwie 14 łóżek geriatrycznych na 100 tys. mieszkańców, podczas gdy w Szwecji jest ich 110. Tymczasem już dziś żyje w naszym kraju ponad 10 mln osób po 60. roku życia, a do 2060 roku seniorzy będą stanowić około 40 proc. społeczeństwa. O tym, jak uniknąć kryzysu opieki senioralnej, jak wydłużyć aktywność zawodową i jak wykorzystać profilaktykę oraz nowe technologie do poprawy jakości życia osób starszych, debatowali w Senacie ministrowie, eksperci, przedstawiciele NFZ, KRUS, organizacji senioralnych i pracodawców.

Forum otworzyła marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska, która zwróciła uwagę, że starzenie się społeczeństwa jest jednym z najważniejszych wyzwań stojących przed Polską.

Jak podkreślała, wydłużanie życia powinno oznaczać nie tylko większą liczbę przeżytych lat, ale również zachowanie niezależności, sprawności i możliwości realizowania własnych planów. Marszałek wskazała, że nowoczesna opieka senioralna musi być budowana wokół potrzeb osób starszych, a nie wyłącznie wokół instytucji.

Przewodnicząca Komisji Zdrowia Senatu Beata Małecka-Libera wskazała z kolei trzy filary nowoczesnej polityki senioralnej: zdrowie i profilaktykę, aktywność zawodową oraz mieszkalnictwo. Zwróciła uwagę, że współcześni seniorzy coraz częściej oczekują możliwości samodzielnego decydowania o miejscu zamieszkania i stylu życia, a polityka państwa musi odpowiadać na te oczekiwania.

Wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski zwrócił uwagę na skalę zmian demograficznych. Obecnie osoby po 60. roku życia stanowią już ponad 26 proc. społeczeństwa, natomiast do 2060 roku ich udział wzrośnie do około 40 proc.

Zdaniem wiceministra debata publiczna zbyt często przedstawia te zmiany jako zagrożenie, podczas gdy powinny być traktowane jako przewidywalny proces wymagający odpowiedniego przygotowania państwa i samorządów.

Według przedstawiciela Ministerstwa Zdrowia kluczową rolę będą odgrywały działania profilaktyczne realizowane w ramach programu „Moje Zdrowie”, rozwój szczepień ochronnych, opieki koordynowanej oraz wyspecjalizowanych sieci opieki kardiologicznej, neurologicznej i onkologicznej.

Maciejewski wskazał również na rosnące znaczenie technologii cyfrowych. Coraz większą rolę mają odgrywać urządzenia ubieralne monitorujące stan zdrowia seniorów oraz rozwój opieki domowej.

Jednocześnie podkreślił, że dobrostan seniorów nie jest wyłącznie zadaniem ochrony zdrowia.

Jedną z najbardziej kompleksowych diagnoz przedstawiła Izabela Marcewicz-Jendrysik, dyrektor Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji.

Ekspertka przypomniała, że wraz ze wzrostem liczby seniorów rośnie również grupa osób po 80. roku życia, które wymagają intensywnego wsparcia zdrowotnego i społecznego.

Szczególnie niepokojące są dane dotyczące infrastruktury geriatrycznej. W Polsce przypada jedynie 14 łóżek geriatrycznych na 100 tys. mieszkańców. Dla porównania w Szwecji wskaźnik ten wynosi 110 łóżek na 100 tys. mieszkańców.

Problem dotyczy także liczby specjalistów.

Dyrektor Instytutu zwróciła jednak uwagę, że największą słabością systemu nie jest sam niedobór usług, lecz ich rozproszenie między wieloma instytucjami.

Rozwiązaniem miałby być ogólnopolski „Nawigator Senioralny” – platforma integrująca informacje o świadczeniach zdrowotnych, usługach społecznych, inicjatywach samorządowych oraz działaniach organizacji pozarządowych.

Minister do spraw polityki senioralnej Marzena Okła-Drewnowicz podkreślała, że skuteczna polityka senioralna wymaga współpracy administracji centralnej, samorządów oraz organizacji społecznych.

Jak wskazała, udało się stworzyć ogólnopolską strukturę koordynacji polityki senioralnej dzięki powołaniu pełnomocników ds. polityki senioralnej przy wszystkich wojewodach.

Minister przedstawiła również nowy program „Aktywni Seniorzy”, który zastąpił wcześniejsze programy „Senior Plus” i „Aktywni Plus”.

Program opiera się na pięciu priorytetach, z których trzy skierowane są bezpośrednio do środowisk senioralnych. Po raz pierwszy wsparcie finansowe otrzymały rady seniorów. Dofinansowanie przyznano 230 takim podmiotom.

Minister poinformowała również o zwiększeniu nakładów na kluby seniora oraz dzienne domy pobytu, a także o pracach dotyczących najmu senioralnego i projektowania przestrzeni przyjaznych osobom starszym.

Konsultant krajowy w dziedzinie geriatrii prof. Tomasz Targowski wskazał, że ogromne znaczenie dla zdrowego starzenia mają badania przesiewowe realizowane w programie „Moje Zdrowie” oraz regularna ocena funkcji poznawczych.

Ekspert zwrócił uwagę na rolę szczepień ochronnych, które wraz z wiekiem nabierają szczególnego znaczenia ze względu na naturalne osłabienie odporności.

Jednocześnie przedstawił skalę niedoborów kadrowych.

W Polsce pracuje obecnie około 600 aktywnych zawodowo geriatrów. Funkcjonuje niewiele ponad 120 poradni geriatrycznych i 74 oddziały geriatryczne. Tymczasem specjalistycznej opieki geriatrycznej może wymagać nawet od 3 do 4 mln seniorów.

Prof. Targowski postulował włączenie geriatrów do opieki koordynowanej oraz rozwój wielodyscyplinarnych poradni ambulatoryjnych, w których obok lekarzy pracowaliby również psychologowie, fizjoterapeuci i pielęgniarki.

O rosnącym znaczeniu profilaktyki mówił również Marek Augustyn, zastępca prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.

Poinformował, że nakłady na programy profilaktyczne wzrosły od 2020 roku o ponad 288 proc. – ze 176 mln zł do planowanych 684 mln zł w 2026 roku.

Dodatkowo na realizację programu „Moje Zdrowie” Fundusz przeznaczył w pierwszym roku funkcjonowania ponad 1,24 mld zł. Refundacja szczepień ochronnych kosztowała natomiast niemal 1 mld zł.

NFZ rozwija także działania edukacyjne realizowane za pośrednictwem infolinii pacjenta, portali internetowych oraz kampanii społecznych prowadzonych wspólnie z ZUS i KRUS.

Prof. Janina Kokoszka-Paszkot z Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego przypomniała, że Polska należy do najszybciej starzejących się społeczeństw Unii Europejskiej.

Zdaniem prof. Kokoszki-Paszkot profilaktyka zdrowotna i szczepienia są jednym z najważniejszych narzędzi pozwalających utrzymać samodzielność osób starszych.

Ekspertka apelowała o uproszczenie procedur szczepień oraz poprawę dostępności informacji dla seniorów.

Drugą część debaty poświęcono aktywności zawodowej osób starszych.

Minister Małgorzata Baranowska z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazała, że jeszcze dwie dekady temu trudno było wyobrazić sobie tak dużą aktywność zawodową emerytów.

Obecnie seniorzy stanowią już 5 proc. wszystkich pracujących, a w ciągu ostatnich czterech lat liczba pracujących seniorów wzrosła o 10 proc.

Minister przypomniała również, że nowa ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia, która weszła w życie 1 czerwca, umożliwia osobom pobierającym emeryturę dalszą rejestrację w urzędach pracy i korzystanie z instrumentów wsparcia, takich jak szkolenia, dokształcanie czy środki z Krajowego Funduszu Szkoleniowego.

Prof. Jolanta Walusiak-Skorupa, dyrektor Instytutu Medycyny Pracy, podkreślała, że wydłużanie aktywności zawodowej wymaga współpracy pracownika, pracodawcy, służby medycyny pracy i systemu zdrowia publicznego.

Ekspertka zwróciła uwagę, że choroby przewlekłe pozostają jedną z najważniejszych przyczyn wcześniejszego kończenia aktywności zawodowej.

Wskazała również na konieczność dostosowywania stanowisk pracy do naturalnych zmian związanych z wiekiem oraz rozwijania programów przekwalifikowania zawodowego.

Jej zdaniem zdrowe starzenie zaczyna się znacznie wcześniej niż po ukończeniu 55. roku życia i wymaga budowania właściwych nawyków zdrowotnych od najmłodszych lat.

Były minister Michał Boni, ekspert opieki senioralnej Pracodawców RP, zwracał uwagę zarówno na ekonomiczne, jak i społeczne znaczenie aktywności zawodowej osób starszych.

Boni podkreślił, że obecnie pracuje już blisko 900 tys. emerytów, a ich liczba rośnie każdego roku o około 100–150 tys. osób.

Jego zdaniem największym zagrożeniem pozostaje niedopasowanie kompetencyjne wynikające z rozwoju nowych technologii oraz utrzymujący się ageizm na rynku pracy.

Prezes KRUS Tomasz Ślusarczyk wskazał, że problemy związane ze starzeniem się społeczeństwa są szczególnie widoczne na obszarach wiejskich.

Podkreślił, że rolnictwo starzeje się szybciej niż wiele innych sektorów gospodarki, a coraz większym wyzwaniem stają się problemy zdrowia psychicznego wynikające między innymi ze stresu ekonomicznego.

Przypomniał również, że KRUS prowadzi sześć centrów rehabilitacji rolników oraz dysponuje siecią 256 placówek terenowych, dzięki którym może realizować działania profilaktyczne i rehabilitacyjne na terenie całego kraju.

Przedstawiciele sektora prywatnego i ubezpieczeń zwracali uwagę na znaczenie nowych technologii.

Marcin Mikos, członek zarządu PZU Zdrowie SA, podkreślał rolę edukacji zdrowotnej, profilaktyki oraz szczepień ochronnych. Szczególną uwagę poświęcił problemowi upadków osób starszych, które generują poważne konsekwencje zdrowotne, społeczne i ekonomiczne.

Ryszard Olszanowski z Krajowej Izby Pracodawców wskazał natomiast na potencjał opasek teleopiekuńczych posiadających status wyrobu medycznego.

Ekspert postulował dalszy rozwój programu „Korpus Wsparcia Seniorów”, szersze wykorzystanie telemedycyny oraz telerehabilitacji, a także rozważenie finansowania opasek teleopiekuńczych dla pracowników przechodzących na emeryturę.

Najważniejszy wniosek płynący z Forum jest jednoznaczny: dobrostan seniorów w Polsce nie może być traktowany wyłącznie jako zadanie systemu ochrony zdrowia. Eksperci zgodnie wskazywali, że skuteczna polityka senioralna wymaga współpracy administracji publicznej, samorządów, organizacji społecznych, pracodawców, instytucji ubezpieczeniowych oraz sektora ochrony zdrowia.

Rosnąca liczba seniorów oznacza konieczność inwestowania w profilaktykę zdrowotną, rozwój geriatrii, aktywizację zawodową, mieszkalnictwo, transport, teleopiekę oraz nowoczesne technologie wspierające samodzielność osób starszych. Tylko zintegrowane działania pozwolą przekształcić starzenie się społeczeństwa z wyzwania w szansę na budowę nowoczesnego i przyjaznego systemu opieki senioralnej.