W 2050 roku 40 proc. społeczeństwa to będą seniorzy. Nie mamy już czasu na czekanie na zmiany systemowe

Starzejące się społeczeństwo stawia przed systemem opieki zdrowotnej nowe wyzwania. W Polsce coraz częściej mówi się o kompleksowej opiece geriatrycznej, w której nie tylko lekarz, ale cały zespół specjalistów – fizjoterapeuci, pielęgniarki, psycholodzy czy farmaceuci – wspólnie dbają o zdrowie seniorów. To właśnie wielodyscyplinarne podejście jest kluczem do zmniejszenia problemu polipragmazji, czyli niewłaściwej farmakoterapii, oraz tzw. kaskady lekowej, czyli narastającej liczby niepotrzebnych leków przepisywanych starszym pacjentom.

Jednym z kluczowych problemów jest niewiedza i brak świadomości w zakresie zdrowia psychicznego i fizycznego. Jak zauważyli uczestnicy konferencji organizowanej przez SeniorApp, wielu mężczyzn nie jest przyzwyczajonych do dzielenia się emocjami. W odpowiedzi powstają grupy wsparcia, gdzie pod okiem psychologa rozmawiają o swoich problemach.

Jednak edukacja i rozwój świadomości pozostają fundamentem zmian – jeśli senior nie wie, jak rozpoznać objawy chorób psychosomatycznych lub depresji, nie będzie w stanie odpowiednio reagować.

Raporty i badania jasno pokazują, że seniorzy obawiają się chorób i bycia ciężarem dla bliskich. Ponad połowa ankietowanych wskazuje strach przed chorobami i niedołężnością, a niemal 30% boi się obciążać rodzinę.

Jednocześnie prawie połowa seniorów preferuje opiekę domową, świadczoną przez bliskich, ale przy wsparciu profesjonalistów. To wskazuje na potrzebę reformy systemu opieki środowiskowej, obejmującej zarówno bliskich, jak i wyspecjalizowane wsparcie. Model taki wpisuje się w ideę deinstytucjonalizacji, gdzie opieka nie jest przerzucana wyłącznie na rodzinę.

Każdy, kto opiekuje się starszą osobą, wie, że wypalenie i zmęczenie emocjonalne to codzienność. Opiekunowie często są przemęczeni, osamotnieni i pozostawieni sami sobie. Eksperci apelują, by systemowo wspierać także opiekunów, zapewniając im pomoc psychologiczną, szkolenia i programy wytchnieniowe.

Eksperci wskazują, że zdrowie psychiczne osób starszych wciąż jest marginalizowane. O ile o bólu fizycznym mówi się głośno, o depresji – cicho lub wcale. Na wizytę u psychologa w ramach NFZ czeka się nawet od 6 do 24 miesięcy, a wielu seniorów rezygnuje z pomocy po drodze. Z kolei psychoterapia prywatna jest często poza zasięgiem finansowym.

W Polsce rocznie kończy studia psychologiczne nawet tysiąc osób, ale niewielu zostaje psychoterapeutami. Powód? Wysokie koszty szkoleń – nawet 80 tysięcy złotych. To zniechęca młodych specjalistów i sprawia, że luka w opiece psychologicznej dla seniorów wciąż się powiększa.

Polscy seniorzy coraz częściej stają w obliczu wyzwań zdrowotnych, które wymagają kompleksowego podejścia i świadomej profilaktyki. Z danych przedstawionych podczas ostatniej debaty wynika, że aż jedna trzecia seniorów wydaje miesięcznie od 200 do 400 zł na prywatne wizyty u specjalistów, a jedna piąta seniorów przeznacza na leki powyżej 200 zł. To wyraźny sygnał, że koszty zdrowotne dla osób starszych w Polsce są znaczące, a często związane są z koniecznością wielokrotnego korzystania z usług medycznych.

Jednym z kluczowych zagadnień poruszanych podczas debaty była adherencja do leków, czyli stopień przestrzegania zaleceń terapeutycznych przez seniorów. Eksperci wskazują, że wiele osób starszych przyjmuje leki w sposób nieuporządkowany, często na własną rękę uzupełniając terapię suplementami czy preparatami reklamowanymi w mediach. Jak podkreślała Pani Irena Rej, prezes Farmacji Polskiej, kluczową rolę w poprawie bezpieczeństwa seniorów odgrywają farmaceuci i rodzina, którzy powinni edukować i monitorować stosowanie leków.

Choć technologii nie da się porównać z ludzką obecnością, może być ona realnym wsparciem. Aplikacje, teleopieka i platformy online pomagają utrzymać kontakt z rodziną, zapewniają dostęp do konsultacji i wsparcia psychologicznego.
Dla wielu seniorów z małych miast czy wsi to jedyny sposób na rozmowę z psychologiem lub terapeutą.

Badania wykazały, że seniorzy najczęściej czerpią informacje o szczepieniach z internetu, co niesie ryzyko dezinformacji. Tylko 4% osób starszych konsultuje swoje wątpliwości ze swoim lekarzem POZ. Dlatego eksperci apelują o wzmocnienie edukacji zdrowotnej w mediach i aptekach, aby zapewnić seniorom rzetelną i powtarzalną informację o korzyściach szczepień, np. przeciw RSV czy grypie.

Profesor Tomasz Targowski podkreśla, że dostęp do geriatrii w Polsce jest wciąż ograniczony, a seniorzy trafiają do specjalistów zazwyczaj z przypadku. Wskazuje, że wiek metrykalny nie jest najważniejszym kryterium, lecz sprawność funkcjonalna pacjenta.

Wielochorobowość – czyli obecność co najmniej dwóch przewlekłych chorób – dotyczy aż 70% seniorów w wieku 70 lat i 90% osób po 80. roku życia. To oznacza, że większość polskich seniorów powinna mieć dostęp do geriatrycznej opieki profilaktycznej i leczenia skoordynowanego.

Pani profesor Marta Podchorecka, działająca w radzie przy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, wskazuje, że głównym zadaniem tego gremium jest inicjowanie działań i opiniowanie ustaw wpływających na życie seniorów. Przykładem jest bon senioralny, który ma poprawić dostępność usług i produktów dla osób starszych, a także szeroka edukacja zdrowotna i wsparcie systemowe w zakresie opieki geriatrycznej.

Wnioski – jak poprawić jakość życia seniorów w Polsce?

Eksperci jednogłośnie wskazują, że kluczem do poprawy jakości życia seniorów jest:

1. Wzmocnienie edukacji zdowotnej – zarówno w mediach, jak i w aptekach, z naciskiem na rzetelne informacje o lekach i szczepieniach.
2. Wsparcie farmaceutyczne i rodzinne – monitorowanie stosowania leków i suplementów oraz edukacja w zakresie interakcji i bezpieczeństwa.
3. Dostęp do opieki geriatrycznej – szczególnie dla osób z wielochorobowością i obniżoną sprawnością funkcjonalną.
4. Rozwój profilaktyki systemowej – programy takie jak „Moje Zdrowie” pozwalają na wczesne wykrywanie problemów zdrowotnych i kierowanie seniorów do odpowiednich specjalistów.

Polscy seniorzy, mimo coraz dłuższego życia, pozostają grupą wysoce narażoną na choroby przewlekłe i wielochorobowość. Poprawa jakości ich życia wymaga koordynowanej polityki zdrowotnej, edukacji i wsparcia społecznego, a także współpracy między systemem opieki zdrowotnej, farmaceutami, rodziną i mediami.

Farmaceuci coraz częściej pełnią rolę nie tylko wydawcy leków, ale także eksperta w zakresie przeglądów lekowych i depreskrypcji. Jak wskazują eksperci, odciążają oni lekarzy w codziennej pracy, oferując natychmiastowe konsultacje dotyczące suplementów, interakcji lekowych czy dawkowania. W praktyce oznacza to skrócenie czasu oczekiwania na specjalistyczną poradę i poprawę bezpieczeństwa farmakoterapii u seniorów.

Jednak problemem pozostaje brak finansowania dla przeglądów lekowych w ramach publicznej opieki zdrowotnej. Rozwiązaniem mogłoby być wprowadzenie systemowego wsparcia dla tego typu usług, co znacząco poprawiłoby jakość życia osób starszych.

Eksperci wskazują, że przyszłością opieki nad seniorami jest:

• Wzmacnianie roli farmaceutów w przeglądach lekowych i edukacji pacjentów,
• Integracja usług medycznych i pozamedycznych w ramach platform koordynujących opiekę,
• Indywidualne konto pacjenta umożliwiające lekarzom POZ i specjalistom wgląd w historię leczenia,
• Edukacja społeczeństwa i młodych lekarzy w zakresie geriatrii i przeciwdziałania ageizmowi.

W dobie starzejącego się społeczeństwa system opieki zdrowotnej musi ewoluować. Od lekarzy wymaga się współpracy z innymi specjalistami, a od państwa – wsparcia w tworzeniu narzędzi i regulacji, które uczynią opiekę nad seniorami skuteczną, bezpieczną i sprawiedliwą.