Emocji ciąg dalszy. Komisja przyjmuje kluczowe poprawki do ustawy o zawodzie psychologa

Ponad dwie dekady środowisko psychologów czekało na ustawę, która wreszcie jasno określi ramy wykonywania tego zawodu. Podczas prac komisji sejmowej nad projektem nowej regulacji wybrzmiały nie tylko kwestie techniczne i legislacyjne, ale również głęboko ludzkie – dotyczące losów tysięcy absolwentów kierunków pokrewnych, którzy dziś nie wiedzą, czy będą mogli dalej wykonywać swoją pracę. W centrum uwagi znalazł się kierunek „psychologia zdrowia”. Czy nowa ustawa rzeczywiście ureguluje zawód psychologa, nie pomijając przy tym tych, którzy zaufali programom kształcenia?

W trakcie prac sejmowej komisji zajmującej się ustawą o zawodzie psychologa przyjęto szereg poprawek do artykułu 23. Jedną z najważniejszych było dodanie ustępu gwarantującego psychologowi ochronę prawną na poziomie funkcjonariusza publicznego.

W tym samym artykule doprecyzowano także kwestie związane z uprawnieniami do prowadzenia psychoterapii. Zgodnie z przyjętymi zapisami, psycholog, który chce świadczyć psychoterapię, musi spełnić wymogi wynikające z odrębnych przepisów – co potwierdzono jako powszechną praktykę legislacyjną.

Szeroką dyskusję wywołała poprawka do artykułu 26, w którym określono, że psycholog ma prawo odmówić udzielenia świadczenia psychologicznego wyłącznie z „ważnych powodów”. Zapis ten wzbudził wątpliwości co do jego precyzyjności.

Z kolei przedstawiciele strony rządowej argumentowali, że pojęcie „ważnych powodów” funkcjonuje już w polskim systemie prawnym – m.in. w ustawie o zawodzie lekarza, i zostało wypracowane przez lata poprzez praktykę orzeczniczą.

Psycholog, który odmówi udzielenia pomocy z ważnych powodów, będzie musiał odpowiednio to udokumentować. W razie wątpliwości sprawa może trafić do rzecznika odpowiedzialności zawodowej, a następnie przed sąd dyscyplinarny.

Duże emocje wzbudził artykuł 39, który umożliwia przyszłemu samorządowi psychologów prowadzenie działalności gospodarczej. Pojawiły się pytania, czy przepis ten nie otwiera furtki do nadużyć.

Przedstawiciel ministerstwa uspokajał, że podobne zapisy istnieją już w innych ustawach regulujących zawody zaufania publicznego, np. w ustawie o zawodzie ratownika medycznego. Działalność taka miałaby mieć głównie charakter edukacyjny, szkoleniowy czy organizacyjny.

Najwięcej emocji wzbudził temat absolwentów psychologii zdrowia - kierunku funkcjonującego na niektórych uczelniach. Podczas prac komisji padały pytania:

• Czy absolwenci psychologii zdrowia, którzy ukończyli studia, będą mogli wykonywać zawód psychologa po wejściu ustawy?
• Czy ich wykształcenie zostanie uznane w procesie wpisu do rejestru?
• Czy nie zostaną pozbawieni możliwości funkcjonowania w służbie psychologicznej, choć do tej pory pracowali?

Ministerstwo Nauki potwierdziło, że zespół opracował już wstępne standardy dla psychologii oraz planuje rozporządzenie w tej sprawie - standardy mają wejść w życie w roku akademickim 2026/2027, pod warunkiem uchwalenia ustawy regulującej zawód.

Jednak przedstawiciele komisji wskazali, że sama ustawa (w obecnym projekcie) nie daje gwarancji automatycznego uznania statusu tych absolwentów:

Strona rządowa, w tym Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, deklarowała, że problem będzie przedmiotem dalszych konsultacji z Ministerstwem Nauki. Choć rozwiązania mogą wykraczać poza ramy ustawy o zawodzie psychologa, to - jak zaznaczono - nie lekceważą trudnej sytuacji tych osób.

W dalszej części obrad komisji powrócono do kwestii absolwentów kierunku psychologia zdrowia. Kluczowym argumentem było odwołanie się do zasady praw nabytych - że osoby, które ukończyły kierunek z przekonaniem, że mogą wykonywać zawód psychologa, nie powinny być w późniejszym czasie tej możliwości pozbawione.

Jednocześnie przedstawiono dane porównawcze: absolwenci psychologii zdrowia osiągają ok. 40 proc. efektów kształcenia wymienianych w ustawie; inni absolwenci, np. psychologii biznesu - ponad 60 proc. To budziło pytania, na ile proporcja efektów wystarcza, aby stwierdzić spełnienie wymogów ustawowych.

Komisja zakomunikowała, że trwają rozmowy z Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Standardy kształcenia mają być nowelizowane - projekt rozporządzenia przewidziano na rok akademicki 2026/2027 - ale nie ma jeszcze pewności, że obecna ustawa umożliwi wpis do rejestru wszystkim absolwentom „psychologii zdrowia”.

Wśród przyjętych poprawek szczególną uwagę zwrócono na regulacje przejściowe dotyczące wpisu do rejestru psychologów:

• Osoby, które spełniają określone wykształcenie wymienione w art. 145 ust.1 (punkty 1–5), mogą być wpisane do rejestru na wniosek, w terminie dwóch lat od wejścia w życie ustawy, jeżeli spełniają dodatkowe wymogi z art.5 ust.5 pkt.4–6 (w tym znajomość języka polskiego, wymogi charakteru).
• W przypadku art. 146 - termin czterech lat na złożenie wniosku dla osób, które już rozpoczęły studia magisterskie, etc.
• W art. 148 zapisano, że jeżeli osoba nie złoży wniosku lub otrzyma odmowę wpisu, to traci możliwość wykonywania zawodu w oparciu o stosunek pracy lub służbę.

Cel tych przepisów: uniknąć sytuacji, w których ktoś złoży dokumenty tuż przed upływem terminu, otrzyma decyzję już po upływie, a mimo to byłby pozbawiony prawa wykonywania zawodu - choć spełniał warunki.

Padły też pytania, które dotycząc – czy prawo wykonywania zawodu będzie tracone w przypadku przerwy w wykonywaniu - podobnie jak u lekarzy, którzy po 5 latach braku praktyki mogą być wykreśleni z listy.

Komisja uznała, że nie wprowadza się takiego zapisu w tej ustawie. Zwrócono uwagę, że zawód psychologa różni się od medycznych: niekoniecznie przerwa w pracy oznacza utratę kwalifikacji, zwłaszcza że standardy i wiedza mogą być kontynuowane (np. przez dokształcanie).