W sejmie zawrzało. Odbyło się posiedzenie podkomisji nadzwyczajnej w sprawie ustawy o zawodzie psychologa

Prace nad ustawą o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym trwają od lat, jednak dopiero teraz nabierają realnych kształtów. Choć dokument ma uporządkować sytuację w środowisku psychologów i zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów, to coraz częściej słychać głosy, że zamiast upraszczać, wprowadza kolejne kontrowersje, a momentami wręcz pogłębia chaos. Ostatnie posiedzenie podkomisji pracującej nad ustawą obnażyło liczne napięcia – nie tylko między stroną rządową a posłami opozycji, ale również w samym środowisku psychologów i psychoterapeutów.

Ostatnie posiedzenie Podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia rządowego projektu ustawy o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów, obnażyło liczne napięcia – nie tylko między stroną rządową a posłami opozycji, ale również w samym środowisku psychologów i psychoterapeutów. Spór dotyczy m.in. kwestii obowiązkowej opieki nad młodymi psychologami, roli samorządu zawodowego oraz możliwości wykonywania psychoterapii przez osoby po studiach psychologicznych.

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych przepisów jest artykuł 17, który wprowadza obowiązek sprawowania opieki nad początkującymi psychologami przez doświadczonych członków samorządu. W teorii – chodzi o wsparcie i rozwój zawodowy. W praktyce – jak zauważyła jedna z posłanek – przepis wydaje się wewnętrznie sprzeczny.

Z kolei przedstawiciele strony społecznej – m.in. Komitet Psychologii PAN – bronili rozwiązania. Jak argumentowali, obowiązek opieki to nie forma kontroli czy „stażu”, ale mechanizm wsparcia zawodowego.

Tyle że problem nie leży tylko w intencjach, ale również w brzmieniu przepisów. Sam artykuł 17 zawiera elementy takie jak „opinia opiekuna” wpływająca na dalsze losy zawodowe młodego psychologa. Jak zauważają niektórzy – ustawa nie daje pewności, czy negatywna opinia nie stanie się narzędziem nacisku, wykluczenia czy wręcz eliminowania z rynku niepokornych czy niezależnych specjalistów.

Wątpliwości budzi również finansowanie systemu opiekunów. W projekcie ustawy znalazł się zapis o wynagrodzeniu „nie wyższym niż 10 proc. przeciętnego wynagrodzenia” za opiekę – jednak nie jest jasne, czy to stawka miesięczna, jednorazowa, czy za cały okres współpracy. Jak ostrzegają organizacje psychologiczne – jeśli nie będzie realnego wynagrodzenia, trudno będzie znaleźć opiekunów. Tym bardziej że – jak podkreślił przedstawiciel ministerstwa – każdy psycholog spełniający warunki zostanie do tej roli zobowiązany. Brak zgody – bez naprawdę ważnego powodu – grozi odpowiedzialnością dyscyplinarną.

To rozwiązanie rodzi kolejne pytania: czy środowisko psychologów, opłacane ze składek samorządowych, udźwignie ten system? Czy nie spowoduje to dodatkowych napięć i rywalizacji wewnątrz środowiska? A wreszcie – czy nie pojawi się zjawisko „opiekunów fikcyjnych”, za symboliczną opłatą podpisujących opinie, bez realnej współpracy?

Jeszcze bardziej burzliwa okazała się dyskusja nad artykułem 23. Na posiedzeniu pojawiła się silna reprezentacja organizacji psychoterapeutycznych, które wskazują na ogromne zagrożenie: że każdy absolwent psychologii – bez względu na jakość uczelni, bez dodatkowego szkolenia i superwizji – będzie mógł legalnie świadczyć psychoterapię, przynajmniej na rynku prywatnym.

Dodatkowo organizacje te podniosły zarzut, że mimo wielokrotnych prób kontaktu nie zostały dopuszczone do rzeczywistego dialogu z ministerstwem. Głos w tej sprawie zabrała minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, odpierając te zarzuty.

Emocje nie opadły. Główne obawy organizacji dotyczą włączenia psychoterapii w zakres świadczeń psychologicznych i poddania jej pod nadzór samorządu psychologów – środowiska, w którym zdecydowana większość nie ma przeszkolenia psychoterapeutycznego. 

Jednak zgodnie z art. 23, ust. 5 projektu: „prowadzenie psychoterapii przez psychologa w przypadku nabycia przez niego uprawnień psychoterapeuty na podstawie odrębnych przepisów”. Oznacza to, że psycholog nie będzie mógł prowadzić psychoterapii bez ukończenia odrębnego szkolenia i uzyskania stosownych uprawnień psychoterapeuty.

Po kilku godzinach debaty, posiedzenie zakończono bez rozstrzygnięcia najważniejszych sporów. Artykuły 17 i 22 zostały „zawieszone” – mają zostać przeanalizowane jeszcze raz, z uwzględnieniem potencjalnych poprawek ze strony parlamentarzystów i środowisk psychologicznych.

Ministerstwo zapowiada otwartość na propozycje, ale daje też jasno do zrozumienia: nie cofnie się od koncepcji samorządu psychologów i nadzoru nad nowymi członkami zawodu. Organizacje psychoterapeutyczne nie składają broni – zapowiadają dalszą walkę o uszczegółowienie przepisów i ograniczenie możliwości wykonywania psychoterapii wyłącznie do osób odpowiednio przeszkolonych.

To nie tylko walka o kształt przepisów, ale o to, czym tak naprawdę ma być zawód psychologa w Polsce – zawodem autonomicznym, wspieranym przez samorząd, czy środowiskiem pod coraz większą kontrolą i naciskiem z góry?