Choroba Alzheimera może działać podobnie jak choroby prionowe. Prof. Beata Sikorska wskazuje na nowe dowody

Choroba Alzheimera, choroba Parkinsona i choroby prionowe mogą mieć więcej wspólnego, niż dotąd sądzono. Jak wyjaśnia prof. Beata Sikorska z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, coraz więcej badań wskazuje na podobny mechanizm działania patologicznie zwiniętych białek w różnych chorobach neurodegeneracyjnych. Naukowcy podkreślają jednak, że Alzheimer i Parkinson nie są chorobami zakaźnymi w klasycznym znaczeniu tego słowa.

Prof. Beata Sikorska z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi od lat bada choroby prionowe, które należą do najrzadszych, ale jednocześnie najbardziej tajemniczych schorzeń układu nerwowego. W rozmowie z PAP ekspertka zwróciła uwagę, że mechanizmy znane z chorób prionowych mogą występować również w przypadku powszechnych chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera czy choroba Parkinsona.

Jak podkreśliła badaczka:

Priony to nieprawidłowo zwinięte białka, które potrafią zmieniać strukturę zdrowych cząsteczek tego samego rodzaju. Nie zawierają DNA ani RNA, a mimo to mogą wywoływać poważne choroby neurologiczne.

Według prof. Beaty Sikorskiej, gdy patologiczne białko zetknie się z prawidłową formą, może wymusić na niej zmianę struktury. W efekcie w organizmie stopniowo przybywa nieprawidłowych białek, a ubywa tych zdrowych.

To właśnie ten mechanizm odpowiada za rozwój takich schorzeń jak choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD), choroba Gerstmanna-Sträusslera-Scheinkera (GSS) oraz śmiertelna bezsenność rodzinna (FFI).

Jednym z najbardziej zaskakujących elementów tych schorzeń jest bardzo długi okres rozwoju. Jak wyjaśnia ekspertka, objawy mogą pojawić się nawet po kilkudziesięciu latach od rozpoczęcia procesu chorobowego.

W Polsce każdego roku diagnozuje się około 40 przypadków choroby Creutzfeldta-Jakoba.

Największe zainteresowanie naukowców budzi obecnie podobieństwo między chorobą Alzheimera a schorzeniami prionowymi.

W przypadku Alzheimera kluczową rolę odgrywają patologicznie zmienione białka amyloid beta i tau, natomiast w chorobie Parkinsona jest to alfa-synukleina. Badania eksperymentalne pokazują, że mogą one rozprzestrzeniać się w organizmie w sposób przypominający zachowanie prionów.

Jak tłumaczy prof. Beata Sikorska, środowisko naukowe unika jednak określania ich mianem prionów.

To pytanie od lat budzi emocje. Naukowcy podkreślają, że nie istnieją dowody na przenoszenie pełnoobjawowej choroby Alzheimera między ludźmi.

Istnieją jednak obserwacje wskazujące, że patologiczne białka mogą być przekazywane podczas niektórych procedur medycznych, takich jak dawne przeszczepy opony twardej czy stosowanie hormonu wzrostu pozyskiwanego od zmarłych dawców.

Jak zaznacza ekspertka:

Szczególną uwagę zwraca się dziś na procedury związane z neurochirurgią. Problem polega na tym, że priony są wyjątkowo odporne na standardowe metody sterylizacji.

Według badaczki zwykłe autoklawowanie nie wystarcza do ich zniszczenia. Dlatego w przypadku podejrzenia choroby prionowej stosowane są specjalne procedury wykorzystujące między innymi stężony wodorotlenek sodu lub bardzo wysokie temperatury.

Eksperci coraz częściej dyskutują również o dodatkowych zabezpieczeniach przy operacjach pacjentów cierpiących na chorobę Alzheimera i inne choroby neurodegeneracyjne.

Obecnie nie ma terapii, która pozwalałaby skutecznie zatrzymać rozwój chorób prionowych. Naukowcy prowadzą jednak badania nad nowymi metodami leczenia.

Największe nadzieje wiązane są z przeciwciałami monoklonalnymi, oligonukleotydami antysensownymi (ASO) oraz technologią siRNA, które mogłyby ograniczać rozwój patologicznych białek.

Na razie wszystkie te rozwiązania pozostają jednak na etapie badań.

Zespół kierowany przez prof. Beatę Sikorską uczestniczy w międzynarodowym projekcie Prionomics. Konsorcjum siedmiu ośrodków badawczych analizuje próbki krwi, płynu mózgowo-rdzeniowego, płynu łzowego i tkanek pobranych od pacjentów.

Celem projektu jest znalezienie biomarkerów umożliwiających wykrywanie chorób jeszcze przed pojawieniem się pierwszych objawów. Badacze współpracują także z międzynarodowymi inicjatywami, takimi jak PRIONIER oraz International CJD Surveillance Network.

Zdaniem prof. Beaty Sikorskiej zrozumienie działania prionów może pomóc w walce z najczęstszymi chorobami neurodegeneracyjnymi na świecie.

Jeżeli naukowcy dokładnie poznają sposób, w jaki patologiczne białka rozprzestrzeniają się w organizmie, może to otworzyć drogę do nowych metod diagnostyki i leczenia choroby Alzheimera, choroby Parkinsona oraz innych schorzeń neurologicznych dotykających miliony ludzi na całym świecie.