Bezpieczeństwo dzieci podczas wakacji zależy od edukacji dorosłych. Jak rozpoznać sygnały krzywdzenia i właściwie zareagować?

Aż 90 proc. dzieci doświadczających wykorzystania seksualnego jest krzywdzonych przez osoby im bliskie. Wakacje, które sprzyjają wyjazdom mogą być dla nich chwilą wytchnienia, ale też szansą na ujawnienie dramatu, który rozgrywa się w domu. Konferencja "Stawiam na bezpieczeństwo" zebrała głosy ekspertów, którzy podkreślali, jak ważna jest edukacja, profilaktyka i ochrona dzieci. Opiekunowie, wychowawcy i wszyscy dorośli muszą być na to przygotowani.

Okres wakacyjny kojarzy się z odpoczynkiem, przygodą i beztroską. Jednak dla części dzieci wyjazd na kolonię czy obóz to coś więcej niż letnia rozrywka, to pierwsze od dawna miejsce, w którym czują się bezpiecznie. To właśnie tam mogą po raz pierwszy zacząć mówić o tym, co przeżywają na co dzień.

Konrad Ciesiołkiewicz, wiceprzewodniczący Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 (PKDP), podkreślił podczas czerwcowej konferencji „Stawiam na bezpieczeństwo", że z zorganizowanego wypoczynku z dala od domu korzysta blisko 1,5 miliona dzieci.

Ekspert zaznaczył też, że pobyt na obozie czy kolonii daje dzieciom możliwość porównania własnej sytuacji z sytuacją rówieśników. Dzięki temu mogą uświadomić sobie, że pewne granice są w ich domu przekraczane, a zachowania dorosłych nieodpowiednie.

Konferencja „Stawiam na bezpieczeństwo. Edukacja, profilaktyka i ochrona dzieci podczas wakacji" odbyła się 3 czerwca 2026 r. w Centrum Prasowym PAP w Warszawie. Wzięli w niej udział specjaliści z Państwowej Komisji, Komendy Wojewódzkiej Policji w Gdańsku oraz Ośrodka Rozwoju Edukacji. Wydarzenie objęło Honorowym Patronatem Ministerstwo Sportu i Turystyki.

Wychowawcy kolonijni, ratownicy, pielęgniarki obozowe i wszyscy dorośli pracujący z dziećmi powinni znać symptomy, które mogą świadczyć o krzywdzeniu. Starszy aspirant Aleksandra Góralska z Komendy Wojewódzkiej Policji w Gdańsku wymieniła najważniejsze z nich. Pierwszym z nich jest wycofanie z grupy rówieśniczej. Dziecko, które dotychczas było aktywne i towarzyskie, nagle unika kontaktu z innymi. Niepokój powinno też wzbudzić nadmierne korzystanie z telefonu i mediów społecznościowych, co może wskazywać na próbę ucieczki od trudnej rzeczywistości lub na kontakt z osobą, która je krzywdzi. Sygnałem alarmowym jest również noszenie długich rękawów i spodni w upalne dni. Może to sygnalizować chęć ukrycia śladów po samookaleczeniu, siniaków lub zadrapań.

Eksperci podkreślają, że każdy z tych sygnałów sam w sobie nie musi oznaczać krzywdzenia, jednak ich nagromadzenie lub nagła zmiana zachowania dziecka powinny wzbudzić czujność.

Ciesiołkiewicz wskazał na szczególnie niepokojący mechanizm, który pojawia się w przypadkach wykorzystywania seksualnego dzieci, na nakaz zachowania tajemnicy. 

W środowisku rodzinnym, w którym dochodzi do przemocy, presja na zachowanie milczenia jest ogromna. Podczas wakacyjnego wyjazdu ta presja opada. Dziecko, czując się bezpiecznie, może po raz pierwszy zdecydować się na rozmowę. Dlatego tak ważne jest, by dorosły, do którego się zwróci, umiał właściwie zareagować.

Podkomisarz Rafał Wohlfeil z gdańskiej KWP zaznaczył, że podstawą jest uważność i gotowość do wysłuchania.

Ekspert zalecił też, by zarówno rodzice, jak i opiekunowie ustalili z dzieckiem hasło bezpieczeństwa, umówiony sygnał, który dziecko może wykorzystać w sytuacji zagrożenia, gdy nie jest w stanie wprost poprosić o pomoc.

Zdaniem uczestników konferencji kluczowymi czynnikami ochrony przed krzywdzeniem są: uważność dorosłych, czyli regularna obserwacja i gotowość do rozmowy; budowanie relacji opartych na zaufaniu, tak by dziecko wiedziało, że ma do kogo się zwrócić; oraz psychoedukacja, uczenie dzieci o granicach, cielesności i prawie do mówienia „nie".

Dyrektor Ośrodka Rozwoju Edukacji w Warszawie Mariusz Biniewski przypomniał, że zgodnie z rozporządzeniem Ministerstwa Edukacji Narodowej wydanym pod koniec maja 2026 r., wszystkie organizowane w Polsce kolonie i obozy muszą być rejestrowane na stronie wypoczynek.men.gov.pl. Co więcej, w każdym miejscu, w którym przebywają dzieci, powinny obowiązywać standardy ochrony małoletnich.

To oznacza, że organizatorzy wypoczynku, stowarzyszenia, fundacje, firmy turystyczne, są zobowiązani do posiadania i stosowania wewnętrznych procedur chroniących dzieci przed krzywdzeniem.

Dla dzieci, rodziców i opiekunów przygotowano praktyczne zasoby dostępne online. Ośrodek Rozwoju Edukacji (ore.edu.pl) udostępnia materiały edukacyjne w formie komiksów i infografik, które w przystępny sposób tłumaczą dzieciom w każdym wieku, jak bezpiecznie wypoczywać i stawiać granice, w tym w sferze seksualnej. Z kolei na stronie Państwowej Komisji ds. pedofilii (pkdp.gov.pl) dostępne jest bezpłatne szkolenie e-learningowe dla dorosłych z zakresu przeciwdziałania krzywdzeniu seksualnemu dzieci. Legalność organizatora kolonii lub obozu można natomiast zweryfikować w rejestrze prowadzonym na stronie wypoczynek.men.gov.pl.

Letni wypoczynek to dla milionów dzieci w Polsce cenny czas. Jednak dla tych, które doświadczają przemocy w domu, może być też momentem przełomowym, chwilą, gdy po raz pierwszy poczują się wystarczająco bezpieczne, by powiedzieć komuś prawdę.

Zadaniem dorosłych, rodziców, wychowawców, lekarzy, pielęgniarek, ratowników, jest nie zmarnować tej szansy. Znajomość sygnałów ostrzegawczych, gotowość do wysłuchania i właściwa reakcja mogą dosłownie uratować życie dziecka.