95 proc. chorych może nie wiedzieć, że ich nerki są zagrożone. Alarmujące wyniki badań w Sejmie

Nerki nie bolą, dlatego przez lata mogą chorować niezauważone. Wyniki pierwszej w historii Sejmu RP akcji badań przesiewowych w kierunku chorób nerek pokazały, że problem jest znacznie większy, niż mogłoby się wydawać. Wśród 287 przebadanych parlamentarzystów oraz pracowników Sejmu i Senatu wykryto liczne nieprawidłowości mogące świadczyć o chorobach nerek, zaburzeniach metabolicznych i niewyrównanym nadciśnieniu tętniczym. Zdaniem ekspertów wyniki stanowią ważny sygnał ostrzegawczy dla całego systemu ochrony zdrowia i pokazują, że przewlekła choroba nerek powinna stać się jednym z priorytetów zdrowia publicznego w Polsce.

28 i 29 kwietnia 2026 roku na terenie Sejmu RP przeprowadzono pierwszą w historii parlamentu akcję badań przesiewowych w kierunku chorób nerek. Inicjatywa została zorganizowana przez Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki oraz Polskie Towarzystwo Nefrologiczne jako kontynuacja działań związanych ze Światowym Dniem Nerek 2026 i Rokiem Profilaktyki 2026.

W badaniach uczestniczyło 287 osób. Około 50–60 proc. stanowili parlamentarzyści, a pozostali uczestnicy byli pracownikami Sejmu i Senatu oraz osobami związanymi z funkcjonowaniem parlamentu. Podczas dwóch dni badań zainteresowanie było tak duże, że przez cały czas utrzymywały się kolejki oczekujących na udział w akcji.

Patronat nad przedsięwzięciem objęła wicemarszałek Sejmu RP Monika Wielichowska.

Znaczenie tej inicjatywy podkreślał prof. dr hab. Rajmund Michalski, prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Moje Nerki.

Badania prowadzono zgodnie ze standardami klinicznymi. Uczestnicy mogli wykonać badanie moczu metodą paskową, pomiar ciśnienia tętniczego oraz skorzystać z konsultacji pielęgniarskiej. Za realizację badań odpowiadała mgr Edyta Kaczmarek, pielęgniarka nefrologiczna i dializacyjna z ponad 30-letnim doświadczeniem zawodowym.

Wyniki okazały się alarmujące.

U 7 proc. uczestników wykryto białko w moczu. W liczbach bezwzględnych oznaczało to 19 osób ze śladowym białkomoczem oraz jedną osobę z bardzo wysokim poziomem białka w moczu wynoszącym 3 g, wymagającym pilnej konsultacji lekarskiej i dalszej diagnostyki nefrologicznej.

U 5 proc. badanych, czyli u 15 osób, stwierdzono obecność glukozy w moczu. Część z nich wiedziała o cukrzycy, jednak wyniki wskazywały na konieczność dalszej kontroli stanu zdrowia.

Jeszcze częściej wykrywano leukocyty. Nieprawidłowość tę stwierdzono u około 30 osób, co stanowiło 10,5 proc. uczestników. Wynik może świadczyć między innymi o zakażeniach lub stanach zapalnych układu moczowego.

U około 20 osób, czyli u 7 proc. badanych, wykryto erytrocyty w moczu. Krwinkomocz może być związany z infekcjami, kamicą nerkową lub chorobami nerek.

Szczególne zaniepokojenie wzbudziły wyniki dotyczące ciśnienia tętniczego. Podwyższone wartości odnotowano u 35 osób, co odpowiada 12 proc. uczestników. Wśród nich znalazła się osoba, której ciśnienie wynosiło aż 170/110 mmHg i która została skierowana do pilnej konsultacji lekarskiej.

Przewlekła choroba nerek należy dziś do najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego. Jest to postępujące uszkodzenie nerek trwające ponad trzy miesiące, prowadzące do stopniowej utraty ich funkcji filtracyjnych.

Problem polega na tym, że choroba przez wiele lat może rozwijać się całkowicie bezobjawowo. Pacjenci nie odczuwają bólu ani wyraźnych dolegliwości. Objawy pojawiają się często dopiero wtedy, gdy uszkodzenie nerek jest już zaawansowane.

Według danych przedstawionych w raporcie na świecie z chorobami nerek zmaga się około 850 mln ludzi. W Polsce przewlekła choroba nerek może dotyczyć od 4,5 do 5 mln osób. Najbardziej niepokojące jest jednak to, że nawet 90–95 proc. chorych nie ma świadomości swojej choroby.

Znaczenie tego problemu podkreśla prof. Rajmund Michalski.

Raport pokazuje, że jedną z największych luk w świadomości zdrowotnej Polaków pozostaje związek między nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą i chorobami nerek.

To właśnie te dwie choroby są najczęstszymi przyczynami przewlekłej choroby nerek. Cukrzyca prowadzi do uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych w nerkach, powodując nefropatię cukrzycową. Nadciśnienie natomiast stopniowo niszczy naczynia krwionośne nerek, pogarszając ich funkcjonowanie.

Eksperci zwracają uwagę, że wiele osób uczestniczących w badaniach nie wiedziało, iż źle leczone nadciśnienie może prowadzić do niewydolności nerek, a regularna kontrola ciśnienia jest jednym z najważniejszych elementów profilaktyki nefrologicznej.

Prof. Rajmund Michalski podkreśla, że wyniki badań są ostrzeżeniem również dla osób, które uważają się za świadomych pacjentów.

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z raportu jest fakt, że podstawowa diagnostyka chorób nerek jest prosta, szybka i stosunkowo tania.

Do najważniejszych badań należą badanie ogólne moczu, oznaczenie kreatyniny we krwi, wyliczenie wskaźnika eGFR oraz oznaczenie albuminurii lub wskaźnika UACR.

Badania przeprowadzone w Sejmie miały również ogromny wymiar edukacyjny. Wielu uczestników po raz pierwszy dowiedziało się, jak wiele informacji można uzyskać dzięki prostemu badaniu moczu.

O swoich doświadczeniach opowiada mgr Edyta Kaczmarek, pielęgniarka nefrologiczna i dializacyjna odpowiedzialna za realizację badań.

Raport wskazuje również na powszechny problem niewystarczającego nawodnienia organizmu. U wielu badanych obserwowano zagęszczony mocz świadczący o zbyt małym spożyciu płynów.

Autorzy raportu podkreślają, że sama profilaktyka nie wystarczy. Równolegle konieczne są zmiany systemowe dotyczące leczenia osób już chorujących na przewlekłą chorobę nerek.

Wśród najważniejszych problemów wskazano niedobór lekarzy nefrologów i wykwalifikowanych pielęgniarek nefrologicznych, trudności z tworzeniem dostępu naczyniowego do dializ, ograniczony dostęp do wielu specjalistów potrzebnych pacjentom z wielochorobowością, zbyt długi proces kwalifikacji do przeszczepienia nerki oraz niedoszacowanie finansowania dializoterapii.

Do tych wyzwań odniósł się dr hab. n. med. Szymon Brzósko, nefrolog, specjalista chorób wewnętrznych, transplantolog kliniczny, dyrektor medyczny DaVita Polska i konsultant merytoryczny raportu.

Eksperci nie mają wątpliwości, że wyniki badań przeprowadzonych w Sejmie wykraczają daleko poza grupę 287 uczestników. Ich zdaniem stanowią one obraz problemów obecnych w całym społeczeństwie.

Szczególnie ważnym postulatem jest rozszerzenie badań medycyny pracy o oznaczenie stężenia kreatyniny oraz wskaźnika UACR. Takie rozwiązanie mogłoby znacząco zwiększyć wykrywalność przewlekłej choroby nerek na wczesnym etapie.

Prof. Rajmund Michalski zwraca uwagę, że właśnie profilaktyka może zdecydować o przyszłości milionów pacjentów.

Wnioski płynące z raportu są jednoznaczne. Choroby nerek przestały być problemem wyłącznie pacjentów nefrologicznych. Dotyczą milionów Polaków, a ich bezobjawowy przebieg sprawia, że przez lata pozostają niewidoczne dla pacjentów i systemu ochrony zdrowia. Pierwsze badania przesiewowe przeprowadzone w Sejmie RP pokazały, że nawet osoby aktywne zawodowo, wykształcone i mające dostęp do opieki medycznej często zaniedbują profilaktykę. Dlatego eksperci apelują, by zdrowie nerek stało się jednym z najważniejszych tematów polskiej polityki zdrowotnej.