Rządowy program in vitro. Sejm o aktualizacji, budżecie i skuteczności

Komisja Zdrowia wysłuchała raportu Ministerstwa Zdrowia na temat funkcjonowania oraz kierunków rozwoju programu „Leczenie niepłodności obejmujące procedury medycznie wspomaganej prokreacji, w tym zapłodnienia pozaustrojowego”, wraz z komponentem zachowania płodności u pacjentów onkologicznych. Wyniki za 2024-2025 oraz plan rozwoju programu w kolejnych latach przedstawił dr Tomasz Maciejewski, podsekretarz stanu w MZ.

Z ramienia Ministerstwa Zdrowia prezentację raportu po 18 miesiącach trwania programu przedstawił dr Tomasz Maciejewski, podsekretarz stanu w MZ. Przypomniał, że rządowy program leczenia niepłodności na lata 2024-2028 działa od 1 czerwca 2024 r. Obejmuje on zarówno procedury wspomaganego rozrodu, jak i zabezpieczanie płodności u osób przed lub w trakcie terapii onkologicznej. Realizuje go obecnie 58 ośrodków. W dniu 22 grudnia 2025 r. ogłoszono nabór uzupełniający, a termin składania ofert upłynął 15 stycznia br.

Z informacji przedstawionych przez resort wynika, że do końca 2025 r. w ramach programu urodziło się 9 525 dzieci, odnotowano 23 507 ciąż klinicznych; 41 856 par zakwalifikowało się do udziału w programie, a u 43 134 par rozpoczęto procedurę in vitro. Przeprowadzono też 10 286 kriotransferów zarodków utworzonych przed startem programu. W komponencie onkopłodności 1 626 osób zgłosiło chęć zachowania płodności, a 1 413 zamroziło komórki rozrodcze.

Resort zdrowia zapowiedział uruchomienie elektronicznego rejestru procedur oraz 60 kontroli u realizatorów programu w 2026 r. Skuteczność leczenia szacowana jest na ok. 30% (poziom porównywalny z europejskim), a orientacyjny średni koszt leczenia pary to ok. 20 tys. zł, zależnie od zakresu procedur i leków.

Zaktualizowany program, obowiązujący od 1 stycznia 2026 r., porządkuje kluczowe elementy organizacyjne i kliniczne.

• Po pierwsze, precyzuje pojęcie cyklu, czyli aż do wykorzystania wszystkich zarodków zdolnych do rozwoju, z odrębnymi wariantami dla procedur z własnymi gametami, z dawstwem oocytów oraz z dawstwem zarodków.
• Po drugie, rekomenduje hodowlę do stadium blastocysty i pojedynczy transfer zarodka, aby ograniczać ryzyko ciąż wielopłodowych.
• Po trzecie, wprowadza etapowe rozliczanie świadczeń: kwalifikacja - część kliniczna - część biotechnologiczna - kriotransfer. Każdy element jest finansowany osobno.

Doprecyzowano także wymagania kadrowe i sprzętowe m.in. obecność psychologa, minimalną obsadę embriologów, wymogi aparatury oraz zasady monitoringu i sprawozdawczości z docelowym raportowaniem do Rejestru Medycznie Wspomaganej Prokreacji. 

Na pytania posłów o proporcje publicznych i niepublicznych realizatorów, metodologię wycen oraz skuteczność dr Maciejewski odpowiedział, że do konkursu przystąpiło 65 z 78 uprawnionych podmiotów; ośrodków publicznych było początkowo niewiele ze względu na koszty uruchomienia i wieloletnią przerwę w finansowaniu, ale zaznaczył, że kolejne podmioty publiczne dołączają w ramach nowego konkursu.

Zapowiedział cykliczny nadzór, bieżące wyjaśnianie incydentów i przejście na elektroniczny rejestr raportowania. Wskazał również, że programy samorządowe są w dużej mierze wygaszane, bo zastępuje je program ogólnopolski.

Joanna Frątczak-Kazana z Fundacji Alivia zaprezentowała wyniki ankiety dotyczącej onkopłodności gdzie zaledwie 3 na 10 osób wiedziały przed rozpoczęciem terapii o możliwości zabezpieczenia płodności, choć 82% badanych uznaje ten temat za istotny. Organizacja rekomenduje standaryzację informacji z odnotowaniem w dokumentacji, prostą instrukcję typu „one-pager” dla pacjenta, koordynatora w ośrodkach onkologicznych, krótkie szkolenia e-learningowe oraz monitorowanie wdrożenia poprzez wskaźniki jakości.

Anita Fincham ze Stowarzyszenia Nasz Bocian oceniła program pozytywnie jako realne wsparcie dla osób zdecydowanych na rodzicielstwo, apelując jednocześnie o zwiększenie finansowania, centralny rejestr obejmujący także procedury komercyjne oraz zmiany w dostępie do leczenia m.in. dla kobiet samotnych.

Dr Katarzyna Kozioł, członkini zarządu PTMRiE i przedstawicielka realizatorów programu podkreśliła, że skala potrzeb przewyższa obecne środki, co skutkuje przekładaniem części par na kolejny rok budżetowy i ryzykiem przekroczenia limitu wieku po stronie pacjentek. Zdaniem środowiska realizatorów budżet rzędu 800 mln zł rocznie pozwoliłby zabezpieczyć aktualny popyt na świadczenia.

W trakcie dyskusji posłowie pytali również o praktyki selekcji i mrożenia zarodków, zgłoszenia błędów medycznych oraz o los materiału biologicznego w razie likwidacji kliniki. Resort zdrowia podkreślił, że zarodki i gamety są przekazywane do wskazanych podmiotów zgodnie z obowiązującymi przepisami i standardami, a nadzór będzie wzmacniany: na 2026 r. zaplanowano 60 kontroli placówek realizujących program.

Ministerstwo zapowiedziało rozstrzygnięcie konkursu uzupełniającego po 15 stycznia, kontynuację prac nad ogólnokrajowym elektronicznym rejestrem procedur oraz utrzymanie rozszerzonego nadzoru w 2026 r. Kwestia zwiększenia finansowania pozostaje otwarta i ma być rozstrzygana w toku prac budżetowych; obecnie ustawa gwarantuje co najmniej 500 mln zł rocznie do 2028 r.