Dr hab. n. med. Andrzej Silczuk: „Uzależnienia są ceną za chroniczny stres ratowników medycznych”

- Nie heroizm, lecz przewlekły stres kształtuje psychikę ratownika medycznego – mówił dr hab. n. med. Andrzej Silczuk z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego podczas X Ogólnopolskiej Konferencji Naukowo–Szkoleniowej pt. „Wsparcie psychologiczne w ratownictwie medycznym”. Psychiatra ostrzegał, że chroniczne pobudzenie i brak systemowego wsparcia sprzyjają uzależnieniom, a najlepszym „lekiem” po dyżurze nie są tabletki ani alkohol.

Ratownicy medyczni należą do grupy zawodowej funkcjonującej w stanie trwałej aktywacji układu stresu. Jak tłumaczy dr hab. n. med. Andrzej Silczuk, psychiatra z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, to nie pojedyncze kryzysy, lecz nieustanne napięcie decyzyjne sprawia, że organizm ratownika nigdy nie wraca do stanu równowagi.

Według badań, które przywołał prelegent, 40 proc.t pracowników medycyny ratunkowej spełnia kryteria zaburzeń używania substancji psychoaktywnych. To skala, którą można porównać z danymi dotyczącymi żołnierzy po misjach wojennych.

W zawodzie, który wymaga natychmiastowego działania i emocjonalnego dystansu, brakuje przestrzeni na odreagowanie. Po zakończeniu dyżuru często nie ma rozmowy o tym, co się wydarzyło – a stres i napięcie zostają w ciele.

Badania międzynarodowe potwierdzają, że 16-40 proc. ratowników przyznaje się do używania alkoholu po pracy, a 10-15 proc. stosuje leki uspokajające. W ostatnich latach rośnie też odsetek osób sięgających po stymulanty – amfetaminę, mefedron lub kruszone leki na ADHD – by utrzymać czujność podczas kolejnych dyżurów.

Podczas wykładu dr hab. n. med. Andrzej Silczuk nawiązał do wygenerowanego przez sztuczną inteligencję eseju o stresie ratowników i remedium na niego. Tekst – poprawny językowo, logiczny i spójny – nazwał banalnym i płaskim.

Przywołany przez prelegenta wygenerowany przez chata GPT tekst poradnikowy stał się symbolicznym kontrastem między mechanicznie opisanym stresem a rzeczywistym doświadczeniem człowieka, który codziennie styka się ze śmiercią, cierpieniem i poczuciem bezsilności.

A oto co AI zalicza do skutecznych interwencji:

• powolne, rytmiczne oddychanie (około sześciu oddechów na minutę z wydłużonym wydechem), które aktywuje nerw błędny i redukuje napięcie,

• umiarkowaną aktywność fizyczną po dyżurze – 20–30 minut marszu lub jazdy na rowerze stacjonarnym,

• terapię snu i higienę zasypiania – bez światła niebieskiego, z ustalonym rytmem dobowym,

• rozmowy wspierające (peer support), czyli krótkie rozmowy między ratownikami po trudnych zdarzeniach,

• praktyki uważności (mindfulness) – nawet 10 minut dziennie poprawia regulację emocji i zmniejsza objawy pourazowe.

  Reklama

Jak mają się te porady do rzeczywistości? Prof. Silczuk wyjaśnia.

Psychiatra przypomniał, że współczesne klasyfikacje WHO i Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego traktują uzależnienia jako kontinuum, a nie zero-jedynkowy stan.

Według niego, zjawisko to pogłębia kultura heroizmu i brak przyzwolenia na słabość.

Z badań i danych przywołanych przez prof. Silczuka wynika, że wielu ratowników pracuje ponad 300 godzin miesięcznie. To oznacza chroniczne przeciążenie i brak czasu na regenerację.

To zjawisko psychiatra nazywa „dostymulowaniem pracą” – próbą utrzymania pobudzenia na wysokim poziomie, by nie dopuścić do emocjonalnego spadku.

Zdaniem prof. Silczuka, kluczem do profilaktyki jest normalizacja rozmowy o emocjach i korzystaniu z pomocy psychologicznej.

Z wystąpienia prof. Andrzeja Silczuka wyłania się jasny wniosek: uzależnienia wśród ratowników medycznych to nie indywidualna słabość, lecz społeczny koszt chronicznego stresu i braku wsparcia. Psychiatra apeluje, by system zdrowia przestał oczekiwać heroizmu i zaczął inwestować w psychologiczną profilaktykę.