Uniwersalna szczepionka przeciwnowotworowa? Nowe badanie daje realną nadzieję

Eksperymentalna szczepionka mRNA opracowana na Uniwersytecie Florydy może zrewolucjonizować leczenie nowotworów. W badaniach na modelach zwierzęcych skutecznie pobudziła układ odpornościowy do ataku na raka, nawet bez wycelowania w konkretny nowotwór. Jak podkreślają autorzy badania, to krok w stronę stworzenia pierwszej uniwersalnej szczepionki przeciwnowotworowej.

Zamiast celować w konkretne cechy komórek nowotworowych, zespół badaczy z Uniwersytetu Florydy postanowił inaczej podejść do walki z rakiem: pobudzić cały układ odpornościowy do działania tak, jakby walczył z infekcją wirusową. Ta strategia – połączenie eksperymentalnej szczepionki mRNA z inhibitorami punktów kontrolnych układu odpornościowego – przyniosła zaskakująco dobre efekty u myszy z nowotworami. Badanie opublikowano w prestiżowym czasopiśmie „Nature Biomedical Engineering”.

W przeciwieństwie do spersonalizowanych szczepionek przeciwnowotworowych, nowa formulacja mRNA nie była zaprojektowana z myślą o konkretnym nowotworze. Mimo to – jak tłumaczy dr Elias Sayour, główny autor badania – „nawet szczepionka niebędąca specyficzną dla żadnego nowotworu ani wirusa – o ile jest to szczepionka mRNA – może wywoływać efekty specyficzne dla danego nowotworu”.

Zastosowanie szczepionki w połączeniu z inhibitorami PD-1 – lekami immunoterapeutycznymi, które „odblokowują” odpowiedź odpornościową – okazało się wyjątkowo skuteczne. W niektórych modelach guzów (m.in. czerniaka, raka mózgu i kości) nowotwory zostały całkowicie wyeliminowane. Szczepionka zmieniała środowisko guza, zwiększając ekspresję białka PD-L1 i czyniąc komórki nowotworowe bardziej widocznymi dla układu odpornościowego.

To nie pierwszy przełom laboratorium Sayoura. W zeszłym roku badacze jako pierwsi na świecie przetestowali na ludziach spersonalizowaną szczepionkę mRNA stworzoną z własnych komórek nowotworowych pacjentów z glejakiem wielopostaciowym. Teraz jednak zespół poszedł o krok dalej:

Na razie badania prowadzone są wyłącznie na myszach, ale jak podkreśla Sayour, rezultaty są na tyle obiecujące, że zespół przygotowuje się do badań klinicznych. Celem jest przetestowanie technologii w szerszej populacji pacjentów, szczególnie w przypadkach nowotworów opornych na standardowe leczenie.

Nowa szczepionka opiera się na tej samej platformie mRNA, która została zastosowana w szczepionkach przeciw COVID-19. Zamiast jednak przenosić instrukcje do produkcji białka wirusa, modyfikuje odpowiedź immunologiczną tak, by uruchomić reakcję przeciw nowotworowi. To podejście otwiera nowe możliwości nie tylko w terapii raka, ale i w badaniach nad mechanizmami odporności.

Zespół z Uniwersytetu Florydy planuje dalsze udoskonalanie formuł szczepionki i rozpoczęcie badań klinicznych. Jeśli się powiodą, może to oznaczać ogromny postęp w immunoonkologii i nadzieję dla tysięcy pacjentów, u których dotychczasowe metody leczenia zawiodły.