"Bez sin tax nie będzie pieniędzy na zdrowie" - Janusz Cieszyński o polityce alkoholowej i papierosach

Janusz Cieszyński: Obecna polityka Ministerstwa Zdrowia w zakresie cyfryzacji to de facto abdykacja. E-rejestracja po dwóch latach zmagań w praktyce nie działa, w kierownictwie Centrum e-Zdrowia trwa kadrowa karuzela, a już za kilka miesięcy wybuchnie gigantyczna afera związana z rozliczeniem wielomiliardowych projektów w KPO. Myślę, że pani Leszczyna nie była tym zainteresowana i zostawiła sprawy zabagnione, a obecna pani minister ma na głowie dużo poważniejsze sprawy związane z dziurą w finansach NFZ. Niestety, zapłacą za to pacjenci.

Reklama

J.C.: Kiedy skończą się podwyżki, zacznie się odpływ pracowników – najpierw do sektora prywatnego, a potem za granicę. Problemem nie są wynagrodzenia, a brak pomysłu na system, horrendalne wyceny, np. ablacji czy leczenia bólu i wydawanie setek tysięcy złotych miesięcznie na kontrakty wąskiej grupki specjalistów. Nikt mi nie powie, że problemem jest wzrost wynagrodzenia z 11 tys. na 12 tys. zł. Realnym wyzwaniem jest to, że taka waloryzacja sprawia, że pięciokrotnie wyższą podwyżkę dostaje automatycznie lekarz zarabiający 50 tys. zł miesięcznie. Jestem zwolennikiem szybkiego przepracowania wycen i zbilansowania systemu tak, aby z jednej strony zlikwidować kominy płacowe, a z drugiej – zasypać dziury spowodowane niedofinansowaniem, takie jak np. w położnictwie.

Reklama

J.C.: Myślę, że tacy politycy jak pani Leszczyna, którzy w swoich kalkulacjach nie kierowali się danymi, tylko ideologią, doprowadzili do kompletnej dewaluacji znaczenia danych i faktów w ochronie zdrowia. Lekką ręką wydano np. miliony złotych rocznie na możliwość wystawiania w prywatnych gabinetach recept na leki 65+ i 18-, pomimo że w resorcie były analizy jednoznacznie wskazujące na takie konsekwencje. Jak analityk danych ma poważnie podchodzić do swojej pracy w sytuacji, w której jego rekomendacje kierownictwo ma za nic? Dla mnie dane były ważne nie dlatego, że lubię tabelki w Excelu, tylko dlatego, że dawały fundamenty do podejmowania dobrych decyzji.

Reklama

J.C.: To weto było dla mnie dość oczywiste. Pan prezydent jasno wskazywał w trakcie kampanii, że wolność słowa w internecie będzie wartością, której będzie bardzo mocno bronił. Szczególnie że ludzie, którzy chcą ją regulować, stali bezczynnie, kiedy trwała warta 2 miliony złotych nielegalna i finansowana z zagranicy kampania Rafała Trzaskowskiego. Tymczasem rząd zaproponował ustawę, w której procedurę sądową dodano na ostatniej prostej i bez odpowiedniego przemyślenia. W efekcie teoretycznie można odwołać się do sądu, ale w praktyce trzeba do tego zaangażować prawnika i ma się bardzo ograniczone możliwości wykazania swoich racji. To nie tak powinno wyglądać. Procedura sądowa jest niezbędna, ale musi być realnie dostępna dla obywatela.

Reklama

J.C.: Dużo słyszę o zagrożeniach, a dużo mniej o sukcesach wdrożeń. To zły znak. Przepisy powinny nadążać za technologią, a nie próbować ją wyprzedzać. Polska nie jest dziś instytucjonalnie gotowa – nie ma żadnej rządowej instytucji, która zajmowałaby się na serio AI w ochronie zdrowia. To stracona szansa. Jeśli mamy jeden z niższych budżetów na leczenie w Europie, powinniśmy szukać każdej możliwości wdrożenia innowacji.

Reklama

J.C.: Nie można przesunąć środków z leczenia na zapobieganie, bo już dziś budżet na leczenie jest niedopięty. Wydatki na zdrowie w UE rosną i będą rosnąć dalej – przez nowe technologie i starzenie się społeczeństwa. Podstawowym wyzwaniem jest zwiększenie nakładów. Oczywiście udział profilaktyki powinien być większy, ale bez realnej cyfryzacji, systemu zachęt i rozliczania z celów nic się nie zmieni.

Reklama

J.C.: Zacząłbym od dużego programu oszczędnościowego – Programu 10%. Trzeba zaoszczędzić co dziesiątą złotówkę w systemie. Potem ścieżki pacjenta – na wzór Krajowej Sieci Kardiologicznej i Onkologicznej – standardy, monitoring i realne bodźce finansowe. A trzeci krok to trwałe źródła finansowania: sin tax, czyli opodatkowanie papierosów, alkoholu, napojów słodzonych i hazardu. Bez tego nie będzie zgody społecznej na zwiększenie nakładów.

Reklama

J.C.: Jestem przekonany, że ograniczanie dostępności do używek prowadzi w długim okresie do spadku ich spożycia. Chodzi zarówno o ceny, jak i promocję oraz liczbę punktów sprzedaży. Dlatego popieram zakaz reklamy alkoholu oraz produktów zachęcających do spożywania alkoholu. Uważam, że dobrze, iż w Sejmie pojawiają się inicjatywy dotyczące ograniczania nadużywania alkoholu, bo w tej sprawie – mimo wielu różnic politycznych – istnieje wspólne rozumienie skali problemu i jego konsekwencji zdrowotnych oraz społecznych. Promocja piwa 0% kojarzy mi się z pewną łódką, która pływała pod banderą znanego producenta wódki…

Reklama

Gdyby jednak w projektach ustawy o wychowaniu w trzeźwości Lewicy i Polski 2050 znalazło się to, o czym mówiły posłanki Joanna Wicha i Wioleta Tomczak w uzasadnieniach, wielu rozwiązaniom można by przyklasnąć, bo ich deklarowanym celem jest ograniczenie spożycia alkoholu. Problem polega na tym, że w samych projektach tych rozwiązań po prostu nie ma, a dodatkowo brakuje im rządowego zaplecza legislacyjnego, co niestety bardzo wyraźnie widać.

To są projekty pełne poważnych błędów. Zawierają rozwiązania, które w praktyce prowadzą choćby do zakazu sprzedaży piwa w małych sklepach. Nie wierzę, że autorzy naprawdę mieli taki zamiar – raczej nie dopilnowali jakości legislacyjnej. To jest szczególnie niepokojące, bo mówimy o regulacjach dotyczących branży wartej wiele miliardów złotych. Takie niedoróbki kompromitują te propozycje w obecnym kształcie.

Reklama

Brakuje w nich także elementarnej równowagi. Sprawiają wrażenie projektów uderzających przede wszystkim w branżę piwną, a jednocześnie pomijających inne segmenty rynku alkoholu. Owszem, piwo w Polsce korzysta z wielu preferencji, choćby w akcyzie liczonej na czysty alkohol, ale dziś rynek ten jest zdominowany przez zagraniczne koncerny i nie ma żadnego racjonalnego powodu, by utrzymywać historyczne przywileje. Tym bardziej niezrozumiałe jest to, że projekty pozostawiają na półkach tzw. małpki, czyli kategorię alkoholu, która realnie generuje poważne problemy zdrowotne i społeczne.

Mam w tym zakresie konkretne doświadczenie, bo jako członek rządu prowadziłem projekt wprowadzający opłatę od małych opakowań alkoholu. Wiem, że konfrontacja z tą branżą nie jest łatwa, ale jeżeli mówimy o realnej walce z alkoholizmem, z patologiami na SOR-ach i z konsekwencjami picia alkoholu, to pomijanie „małpek” jest logicznie niewytłumaczalne.

Reklama

Szczególnie niezrozumiała jest dla mnie propozycja sięgania po środki z NFZ w ramach walki z alkoholizmem. W sytuacji, gdy system ochrony zdrowia zmaga się z wielomiliardową luką finansową, wyjmowanie z niego kolejnych pieniędzy jest absurdem.

Podobnie wygląda kwestia zakazu sprzedaży alkoholu przez internet. Brzmi to poważnie, ale w praktyce sprowadza się do zmuszania ludzi do pójścia do fizycznego punktu sprzedaży, mimo że istnieje wiele skutecznych narzędzi zdalnej weryfikacji wieku, takich jak aplikacja mObywatel. To nie jest nowoczesna ani skuteczna regulacja. Nie przekonuje mnie również zakaz sprzedaży alkoholu na stacjach paliw, skoro po drugiej stronie ulicy można go kupić w sklepie. Jeżeli dostępność w żaden sposób się nie zmniejsza, to trudno mówić o realnym wpływie na ograniczenie spożycia. Wierzę, że intencje projektodawców są dobre, ale oba projekty wymagają bardzo gruntownego przepracowania w komisji. Trzeba usunąć błędy, absurdy i uzupełnić je o rozwiązania, które rzeczywiście ograniczają szkodliwe spożycie alkoholu. Dopiero wtedy mogą stać się punktem wyjścia do poważnej, merytorycznej rozmowy o polityce alkoholowej państwa.

To jest projekt o marginalnym znaczeniu. Obawiam się, że chodzi wyłącznie o odwrócenie uwagi od dwóch pozostałych projektów, które zawierają realne rozwiązania. Oczywiście nie mam nic przeciwko temu, aby polscy winiarze przestali zmagać się ze zbędnymi regulacjami, ale to jest de facto temat poboczny wobec kluczowej debaty która odbędzie się wokół projektów posłanek Wichy i Tomczak.