Rosnące wyzwania zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży – potrzeba kompleksowej opieki terapeutycznej

Stres, szybkie tempo życia, nadmierne wymagania, brak wsparcia i zapracowanie rodziców to tylko niektóre z czynników wpływających na kondycję psychiczną młodego pokolenia. Jak pokazują badania przeprowadzone na zlecenie Rzecznika Praw Dziecka w 2021 roku, aż 14% uczniów wymaga interwencji psychologicznej, a blisko 15% uczniów szkół podstawowych i średnich zgłasza złe samopoczucie i niezadowolenie z życia.

Zaburzenia psychiczne dotykają około 10% dzieci i młodzieży, a pandemia COVID-19 dodatkowo pogłębiła kryzys zdrowia psychicznego. Wyniki badań wskazują, że troje na czworo dzieci gorzej radzi sobie z emocjami, a niemal 30% stale odczuwa złość, przygnębienie lub osamotnienie. 

Samobójstwo to druga, co do częstości, przyczyna zgonów nastolatków na świecie. Myśli samobójcze ma 16% nastolatków w Europie, a 15% na całym świecie. W grupie tych, którzy posiadają aktywne myśli samobójcze, 17% podejmuje próbę samobójczą! Stąd tak ważne jest tworzenie i rozwój kompleksowej opieki terapeutycznej oraz opieki środowiskowej, ukierunkowanej na wszechstronne wsparcie dla dzieci i młodzieży z różnorodnymi trudnościami - wynika z przedstawionych podczas śniadania prasowego pt."Luki w systemie opieki zdrowotnej w Polsce w obszarze zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Uczelnia Łazarskiego w odpowiedzi na potrzeby rynku".

W Polsce problemem pozostaje również zbyt mała liczba specjalistów – obecnie działa jedynie 564 psychiatrów dziecięcych, co przy ponad 600 tysiącach potrzebujących wsparcia dzieci powoduje długie kolejki i utrudniony dostęp do pomocy.

Eksperci podkreślają konieczność rozwijania kompleksowej opieki terapeutycznej i środowiskowej. Kluczowe znaczenie ma zintegrowane podejście, w którym współpracują psychiatrzy, psycholodzy, terapeuci i koordynatorzy procesu terapeutycznego. Dzięki temu możliwe jest indywidualne podejście do każdego pacjenta oraz holistyczne wsparcie rodzin i opiekunów.

Proces diagnozy i leczenie są prowadzone przez grupę ekspertów, obejmującą psychiatrów specjalizujących się w pracy z dziećmi i młodzieżą, psychiatrów, psychologów oraz terapeutów środowiskowych dzieci i młodzieży, którzy odwiedzają pacjentów, zarówno w ich domach, jak i w szkołach. Dodatkowo koordynatorzy programu dbają o sprawną organizację procesu, pomagając w ustalaniu terminów spotkań i badań.

Po zakończeniu procesu diagnostycznego, pacjentowi i rodzicom przedstawiane są zalecenia i plan leczenia. W zależności od potrzeb, mogą być one realizowane przez pojedynczego lub kilku specjalistów,  co oznacza, że dziecko może zostać objęte opieką zespołu specjalistów, którzy współpracują ze sobą w procesie terapeutycznym. Wspólne działania, zapewniające kompleksową pomoc, mogą być prowadzone równolegle przez psychologa, psychiatrę dzieci i młodzieży, psychoterpeutę oraz terapeutę środowiskowego, którzy świadczą pomoc w domu i w środowisku edukacyjnym (szkole, przedszkolu).  Jeśli zachodzi taka potrzeba, opieką obejmowani są również rodzice, do których skierowana jest oferta pomocy psychologicznej, psychoterpeutycznej i psychiatrycznej.

Dzięki koordynacji całego procesu optymalizowane są koszty związane z diagnozą i leczeniem. To także oszczędność czasu oraz profesjonalne wsparcie rodziny w znalezieniu rozwiązań.

Nadzór merytoryczny nad prawidłowością przebiegu procesu diagnostyczno-terapeutycznego i superwizja oddziaływań psychoterapeutycznych prowadzone są przez wybitnych specjalistów w dziedzinie psychiatrii wieku rozwojowego oraz terapii poznawczo-behawioralnej.

Obecnie jednym z największych problemów w systemie ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży jest niewystarczająca liczba specjalistów. W Polsce populacja osób poniżej 18. roku życia liczy ponad 600 tysięcy dzieci wymagających wsparcia psychiatrycznego, podczas gdy liczba psychiatrów dziecięcych wynosi zaledwie 564. Skutkiem tego są:

• długie kolejki do specjalistów - pacjenci często czekają miesiącami na pierwszą wizytę w ramach publicznej opieki zdrowotnej;
• niewystarczająca współpraca między specjalistami – brak wymiany informacji między psychiatrą, psychologiem a terapeutą prowadzi do fragmentarycznego leczenia;
• brak wspólnego wypracowywania rozwiązań – system nie zapewnia zintegrowanej opieki, co skutkuje koniecznością samodzielnego organizowania pomocy przez rodziców;
• obciążenie organizacyjne dla rodziców – to oni często muszą szukać odpowiednich specjalistów i koordynować proces leczenia swojego dziecka.

Efektywne kształcenie psychologów może znacząco poprawić sytuację poprzez zwiększenie dostępności i jakości świadczonych usług psychologicznych. Wprowadzenie bardziej praktycznych metod kształcenia może przyspieszyć proces nauki, co pozwoli na szybsze przygotowanie nowych psychologów do pracy. Dostosowanie programów nauczania do najnowszych metod diagnostycznych i terapeutycznych zwiększy efektywność przyszłych specjalistów i podniesie standardy opieki psychologicznej.

Wprowadzenie ujednoliconych procedur diagnostycznych i terapeutycznych już na etapie kształcenia pozwoli na zwiększenie spójności i jakości świadczonej pomocy psychologicznej. Standaryzacja zapewni jednolite podejście do diagnozy i terapii, co poprawi skuteczność leczenia oraz ułatwi współpracę między specjalistami.

Efektywne kształcenie psychologów powinno obejmować naukę współpracy z innymi specjalistami medycznymi, takimi jak lekarze, pielęgniarki, fizjoterapeuci, czy pedagodzy. Interdyscyplinarne podejście do opieki zdrowotnej umożliwia lepsze koordynowanie leczenia i zapewnia pacjentom kompleksowe wsparcie.

Jednym z najważniejszych aspektów skutecznej opieki psychologicznej jest profilaktyka, której celem jest zapobieganie rozwojowi zaburzeń psychicznych. Praktyczne nauczanie powinno kłaść duży nacisk na wczesne rozpoznawanie czynników ryzyka oraz na działania profilaktyczne, które mogą znacząco zmniejszyć liczbę przypadków wymagających intensywnej interwencji terapeutycznej.

Praktyczne podejście do nauczania pozwala studentom psychologii lepiej przyswajać wiedzę i rozwijać umiejętności niezbędne do pracy w zawodzie. Zwiększenie nacisku na naukę poprzez doświadczenie i symulacje przypadków klinicznych może prowadzić do lepszego przygotowania absolwentów do pracy, co przełoży się na większą skuteczność ich działań w przyszłości.

Efektywne kształcenie psychologów może również przyczynić się do lepszego wykorzystania zasobów systemu opieki zdrowotnej. Szkolenia oparte na praktycznych metodach umożliwiają szybsze wdrażanie nowych specjalistów do pracy, co pozwala na lepszą organizację świadczeń psychologicznych i skuteczniejsze zarządzanie zasobami.

Przy stale zwiększającej się liczbie dzieci i młodzieży z problemami w zakresie funkcjonowania psychicznego oraz złożoności i różnorodności czynników, które je powodują, narasta potrzeba organizowania i rozwoju profesjonalnej, wieloaspektowej opieki, nakierowanej na udzielanie pomocy w wielu obszarach. Praktyczne metody nauczania, standaryzacja procedur, integracja wiedzy medycznej i psychologicznej, a także współpraca między specjalistami mogą znacząco poprawić jakość i skuteczność opieki psychologicznej. Wdrażanie nowoczesnych metod szkoleniowych to inwestycja w przyszłość zdrowia psychicznego młodego pokolenia i istotny krok w stronę poprawy systemu opieki zdrowotnej.

Sytuacja wymaga wspólnego zaangażowania na poziomie systemowym, edukacyjnym i terapeutycznym. Kompleksowa opieka terapeutyczna, wzmocnienie kadr specjalistycznych i efektywne kształcenie to fundamenty skutecznej pomocy młodemu pokoleniu w radzeniu sobie z problemami psychicznymi.

--

źródło: mat. prasowe