Przestępczość na tle seksualnym. RPO krytycznie o projekcie zmian w ustawie o ochronie małoletnich

Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek nie pozostawia złudzeń – rządowy projekt nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu przestępczości na tle seksualnym i ochronie małoletnich wymaga pilnych poprawek. W piśmie skierowanym do Ministra Sprawiedliwości wskazuje na nieprecyzyjne zapisy, wątpliwą funkcjonalność wielu przepisów oraz rozwiązania, które w praktyce mogą zagrozić skutecznej ochronie dzieci i młodzieży.

Nowelizacja, oznaczona jako druk UD 176, rozszerza katalog przestępstw dyskwalifikujących z pracy z dziećmi, porządkuje definicje oraz wprowadza nowe obowiązki dla pracodawców i organizatorów działalności obejmującej kontakt z małoletnimi. Jednak – jak podkreśla RPO – wiele z tych zmian budzi niepokój.

Projektowany art. 2a wprowadza słowniczek pojęć, ale zamiast uporządkować kluczowe terminy w jednym miejscu, rozrzuca je po różnych przepisach ustawy. Co więcej, pomija część istotnych definicji – co może rodzić problemy interpretacyjne i chaos w stosowaniu prawa.

Szczególne kontrowersje budzi propozycja ograniczenia obowiązku sprawdzania karalności osób dopuszczanych do pracy z dziećmi. Choć – jak przyznaje RPO – weryfikacja karalności wykracza często poza przestępstwa na tle seksualnym, to właśnie ten aspekt ma kluczowe znaczenie w prewencji. Projekt zakłada rozdzielenie obowiązków ochronnych na zbyt ogólne i nieczytelne kategorie, co może skutkować faktycznym osłabieniem istniejących zabezpieczeń.

Projekt wyłącza uczelnie z części obowiązków związanych z weryfikacją osób mających kontakt z dziećmi. To budzi wątpliwości – uniwersytety prowadzą przecież akademiki, stołówki i inne jednostki, w których mogą przebywać osoby małoletnie. Takie wyłączenie może osłabić spójność systemu i tworzyć nieuzasadnione wyjątki. RPO przypomina, że już wcześniej interweniował w sprawie obowiązku przedstawiania zaświadczenia o niekaralności przez nauczycieli akademickich, zwracając uwagę na ryzyko naruszenia ich prywatności. Jednak obecne propozycje zamiast wyważyć interesy – idą zbyt daleko w stronę zwolnień.

Jedną z najbardziej alarmujących kwestii pozostaje problem nieletnich trafiających automatycznie do Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. RPO wielokrotnie apelował o zmianę mechanizmu, który powoduje, że młodzi sprawcy – często bez wiedzy własnej i ich opiekunów – zostają wpisani do rejestru z mocy prawa, bez orzeczenia sądu. Choć resort deklarował zrozumienie dla tych postulatów, obecna wersja projektu nie zawiera żadnych konkretnych zmian w tym zakresie.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca także uwagę na nieprecyzyjną definicję „standardów ochrony małoletnich” w art. 22b. Brakuje jasnego zapisu, że ich celem ma być stworzenie bezpiecznego środowiska dla dzieci. Niektóre wyjątki od obowiązku weryfikacji – np. w przypadku gości prowadzących zajęcia pod opieką nauczycieli – są zrozumiałe, ale ogólny kierunek zmian może doprowadzić do sytuacji, w której system ochrony stanie się niespójny i pełen luk.