Porozumienie w sprawie Antynikotynowej Strategii w Polsce (KASP). Eksperci zgodni

Jak skutecznie ograniczać palenie w Polsce, nie pogłębiając chaosu regulacyjnego? To pytanie wraca dziś z nową siłą w kontekście prac nad ustawą antynikotynową (UD213) oraz narastających problemów zdrowotnych związanych z paleniem tytoniu i używaniem nikotyny. W listopadzie 2025 roku grupa ekspertów ochrony zdrowia i polityki publicznej wypracowała wspólny mianownik – Konsensus dotyczący celów Antynikotynowej Strategii w Polsce (KASP), który został opublikowany. Dokument pokazuje, że mimo ostrych sporów wokół metod i narzędzi, co do celów panuje zaskakująca zgodność.

Eksperci uczestniczący w spotkaniu zgodzili się, że skuteczna polityka antynikotynowa powinna realizować równolegle dwa nadrzędne cele:

1. Ochrona młodych przed inicjacją nikotynową

Priorytetem jest zapobieganie sięganiu po produkty nikotynowe przez dzieci i młodzież, niezależnie od ich formy – papierosów tradycyjnych, e-papierosów czy innych wyrobów. Inicjacja nikotynowa w młodym wieku istotnie zwiększa ryzyko uzależnienia i długofalowych konsekwencji zdrowotnych.

2. Ograniczanie szkód zdrowotnych u dorosłych palaczy

Drugim celem jest zmniejszanie ryzyka chorób odtytoniowych w populacji osób, które już palą, przy jasno określonym dążeniu do abstynencji nikotynowej. To podejście odwołuje się do pragmatycznych narzędzi zdrowia publicznego, które w innych krajach przyniosły realny spadek zachorowań i zgonów.

Eksperci podkreślają, że ochrona młodych i redukcja szkód u dorosłych nie są sprzeczne, o ile regulacje są spójne, proporcjonalne i oparte na danych naukowych.

Na bazie konsensusu KASP zapowiedziano prace nad kompleksową krajową strategią antynikotynową, która opiera się na dowodach naukowych, uwzględnia doświadczenia innych państw, łączy regulacje prawne z edukacją i prewencją, odpowiada na realne zachowania społeczne, a nie wyłącznie postulaty ideologiczne.

Sygnatariuszami dokumentu są wybitni eksperci: Krzysztof Łanda, Jacek Charmast, Janusz Cieszyński, Edward Gorzelańczyk, Irena Rej, Krzysztof Tempes, Zbigniew Gaciong, Norbert Pietrykowski, Marcin Wojnar, Katarzyna Łukowska, Adam Fronczak.

Konsensus został opublikowany przy wsparciu Fundacji Watch Health Care (WHC) – organizacji, która od lat analizuje rozbieżność między koszykiem świadczeń gwarantowanych a realnym finansowaniem ochrony zdrowia.

WHC zwraca uwagę, że choroby odtytoniowe: generują wysokie koszty hospitalizacji, przeciążają system opieki specjalistycznej, prowadzą do wieloletniej utraty zdrowia i produktywności.

Z perspektywy systemowej skuteczna polityka antynikotynowa jest nie tylko kwestią zdrowia publicznego, ale też stabilności finansowej systemu ochrony zdrowia.

Projekt UD213 to nowelizacja przepisów antynikotynowych, która ma na celu m.in.: ograniczenie dostępności wybranych produktów nikotynowych, zaostrzenie regulacji dotyczących e-papierosów i wyrobów alternatywnych, wzmocnienie ochrony nieletnich.

Kontrowersje wokół UD213 dotyczą jednak nie samych celów, lecz sposobu ich realizacji. Krytycy wskazują, że projekt może traktować wszystkie produkty nikotynowe jednakowo, bez różnicowania ryzyka, brakuje spójnego powiązania regulacji z edukacją i leczeniem uzależnień, ustawa powstaje fragmentarycznie, bez całościowej strategii antynikotynowej.

W tym kontekście konsensus KASP jest próbą przesunięcia debaty z poziomu emocji i zakazów na poziom długofalowej polityki zdrowotnej, w której kluczowe są dane, proporcjonalność i skuteczność.

Debata wokół nikotyny w Polsce pokazuje jedno: bez spójnej strategii nawet najlepsze intencje mogą przynieść odwrotny skutek. Konsensus KASP wyznacza ramy, w których: ochrona dzieci, wsparcie dla dorosłych palaczy, stabilność systemu ochrony zdrowia nie muszą się wzajemnie wykluczać.

Pytanie nie brzmi już, czy potrzebujemy strategii antynikotynowej, lecz czy ustawodawca zdecyduje się oprzeć ją na faktach, a nie wyłącznie na politycznej presji.