Rząd kontra lobby nikotynowe. Co dalej z ustawą UD213? Mamy odpowiedź RCL

Rząd przygotowuje się do jednego z najbardziej napiętych sporów zdrowotno-gospodarczych tej kadencji. W centrum konfliktu znalazł się zakaz jednorazowych e-papierosów oraz aromatyzowanych saszetek nikotynowych. Presja branży jest potężna, a projekt ustawy nikotynowej UD213 – który w ostatniej chwili spadł z obrad Komitetu Stałego Rady Ministrów – stał się symbolem starcia polityki zdrowotnej z wpływami tytoniowego biznesu. Co dalej z ustawą nikotynową UD213? PolitykaZdrowotna.com dotarła do informacji od Rządowego Centrum Legislacyjnego.

Niedawno Jolanta Sobierańska-Grenda w rozmowie z TVP Info wyjaśniła, że wprowadzenie zakazu sprzedaży jednorazowych e-papierosów i aromatyzowanych woreczków nikotynowych jest konieczne, ale politycznie skomplikowane. Zwróciła uwagę, że temat nie jest „zero-jedynkowy”, bo wymaga konsensusu między zdrowiem publicznym a interesami gospodarczymi.

Jednocześnie ministra zdrowia jasno podkreśliła:

To jedno z najmocniejszych dotąd stanowisk resortu w debacie o rosnącej fali nikotynowej inicjacji wśród młodzieży.

Sobierańska-Grenda nie ukrywała również skali presji, mówiąc wprost, że „lobby jest bardzo silne”. To zdanie błyskawicznie obiegło branżę i środowiska zdrowia publicznego, zapowiadając, że nadchodzące miesiące będą kluczowe dla przyszłości rynku nikotynowego w Polsce.

Projekt UD213 to najdalej idąca reforma przepisów nikotynowych od dekady. Przewiduje całkowite wycofanie z rynku jednorazowych e-papierosów – zarówno z nikotyną, jak i tych „beznikotynowych”, które często i tak trafiają do młodszych użytkowników. Zakaz obejmie również niemal wszystkie aromaty, pozostawiając jedynie tytoniowy, a woreczki nikotynowe mają zostać objęte znacznie ostrzejszym reżimem regulacyjnym.

To nie tylko kwestia zdrowia publicznego, ale pełna przebudowa rynku, która uderza w tysiące przedsiębiorców: producentów, importerów, dystrybutorów i punkty sprzedaży. Branża ostrzega, że tak głębokie zmiany mogą doprowadzić do gwałtownego wzrostu szarej strefy i miliardowych strat budżetowych z tytułu akcyzy.

Rząd odpowiada, że zagrożenie społeczne jest na tyle poważne, iż „mniej dotkliwe alternatywy nie istnieją”. Według Ministerstwa Zdrowia skala inicjacji nikotynowej wśród nastolatków osiągnęła poziom, który wymaga natychmiastowej reakcji.

Najwięcej kontrowersji wywołuje jednak sposób procedowania ustawy. Organizacje branżowe, w tym BPCC i KIG, mówią wprost o braku koordynacji między resortami, ignorowaniu części uwag i ryzyku destabilizacji całego segmentu rynku. Swoje zastrzeżenia zgłaszały także Ministerstwo Finansów i rolnictwa, ostrzegając przed możliwym uszczupleniem wpływów publicznych i utratą miejsc pracy.

Ministerstwo Zdrowia odpiera krytykę, ale projekt UD213 niewątpliwie obnażył głębokie podziały w rządzie i brak wspólnej strategii dotyczącej przyszłości rynku nikotyny.

Spór wokół projektu UD213 to nie tylko kwestia zakazu jednorazówek. To konflikt dwóch modeli państwa. Pierwszy, twardy, interwencyjny, zakłada, że dla ochrony zdrowia publicznego potrzebne są najbardziej restrykcyjne środki, nawet jeśli oznacza to uderzenie w całe segmenty gospodarki. Drugi, bardziej liberalny, domaga się proporcjonalności, przewidywalności regulacji i uwzględnienia skutków ekonomicznych.

W tym kontekście ustawa nikotynowa stała się testem, gdzie przebiega granica między realną ochroną zdrowia a nadmiernym interwencjonizmem.

Polityka Zdrowotna zapytała Rządowe Centrum Legislacji o to, co dalej z ustawą UD213. W odpowiedzi na nasze pytanie o powody zdjęcia projektu UD213 ze Stałego Komitetu Rady Ministrów, RCL wskazało, że ustawa została skierowana do dalszych prac „w celu omówienia zgłoszonych uwag i wątpliwości”. 

Odpowiedź RCL sugeruje więc, że zdjęcie projektu z obrad nie jest równoznaczne z jego odrzuceniem, a raczej z próbą dopracowania regulacji przed ponownym skierowaniem jej do procedury legislacyjnej. W tle wciąż pozostaje jednak pytanie, jak ustawa UD213 wpłynie na rynek e-papierosów i saszetek nikotynowych oraz na interesy branży i zdrowie publiczne.