Od 1 września zmiany w szkołach. Ma być zdrowiej w kuchni i automatach z przekąskami

Koniec roku szkolnego, a od 1 września zmiany. Nie chodzi tylko o obowiązkową edukacją zdrowotną, ale o żywienie. Zaczną obowiązywać nowe przepisy dotyczące dostępnej w szkole żywności. Jednym słowem: ma być zdrowiej. Gdzie szukać informacji, porad – przedstawiamy pomocne materiały.

Sanepid przypomina:

Oznacza to, że nowy rok szkolny uczniowie zaczną w nowej „rzeczywistości spożywczej”.

I tłumaczy, że właśnie placówki oświatowe są miejscem, w którym dzieci spędzają znaczną część dnia i zapewnienie im wartościowych posiłków ma fundamentalne znaczenie dla ich zdrowia.

Nowe regulacje mają:

• Ograniczyć dostęp do wysoko przetworzonej żywności o niskiej wartości odżywczej.

• Zachęcić placówki do promowania zdrowych nawyków od najmłodszych lat, z uwzględnieniem zasad tzw. diety planetarnej.

Od września roślinny obiad bazujący na strączkach stanie się stałym elementem szkolnego menu. Działania te wpisują się w szerszą strategię resortu zdrowia, mającą na celu przeciwdziałanie głównym przyczynom utraty zdrowia wśród Polaków.

Rozporządzenie wprowadza nowe, konkretne wymagania dotyczące komponowania jadłospisów w przedszkolach i szkołach:

• Obiady roślinne: Co najmniej raz w tygodniu posiłek obiadowy musi być w pełni roślinny, przygotowany na bazie nasion roślin strączkowych.

• Mniej cukru i więcej wody: Wprowadzono wyraźną preferencję dla podawania wody w żywieniu zbiorowym oraz zmniejszono dopuszczalną ilość cukru dodawanego do przygotowywanych napojów.

• Zupy na wywarach warzywnych: Co najmniej dwa razy w tygodniu zupy muszą być przygotowywane wyłącznie na wywarach warzywnych.

  Reklama

• Sezonowość i lokalność: Zwrócono szczególną uwagę na wykorzystywanie produktów sezonowych i lokalnych.

• Alternatywy dla nabiału i zbóż: Umożliwiono zamianę produktów mlecznych na ich roślinne odpowiedniki oraz podkreślono rolę produktów zbożowych pełnoziarnistych.

Ważne dla rodziców: Uwzględniając postulaty opiekunów dzieci na dietach roślinnych, wprowadzono obowiązek zapewnienia alternatywnej potrawy roślinnej (bez produktów odzwierzęcych) w dniach, w których standardowo serwowane są posiłki mięsne i rybne.

Nowe przepisy określają zamknięty katalog grup produktów spożywczych dopuszczonych do sprzedaży na terenie szkół i przedszkoli (w tym w automatach vendingowych).

W oficjalnym katalogu znalazły się m.in.:

• Pieczywo (w tym półcukiernicze i cukiernicze spełniające kryteria), kanapki, sałatki oraz surówki.

• Mleko, produkty mleczne oraz napoje roślinne (wzbogacane w wapń i witaminę B12).

• Produkty zbożowe (w tym śniadaniowe).

• Warzywa, owoce (także suszone), orzechy i nasiona bez dodatku cukrów, substancji słodzących i soli.

  Reklama

• Soki, przeciery, musy oraz koktajle (bez dodatku cukru i słodzików).

• Naturalna woda mineralna, źródlana i stołowa.

• Gorzka czekolada o wysokiej zawartości kakao oraz bezcukrowe gumy do żucia.

W nowym katalogu wyraźnie uwzględniono produkty bezglutenowe i bezlaktozowe, co jest odpowiedzią na potrzeby dzieci na dietach eliminacyjnych. Co kluczowe, usunięto kategorię „inne”, która dotychczas pozwalała na sprzedaż produktów o niskiej wartości odżywczej.

Wbrew pierwotnym planom i doniesieniom medialnym, w rozporządzeniu zrezygnowano z zakazu sprzedaży kawy. Nie jest to jednak ukłon w stronę branży komercyjnej, ale efekt konsultacji społecznych.

Postulat ten zgłosili rodzice, opinia publiczna oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej, a poparł go Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-PIB. Eksperci uznali zakaz za zbyt konserwatywny, szczególnie w kontekście szkół ponadpodstawowych. Co ciekawe, badania programu DINO-PL (2022/23) wykazały, że mimo braku zakazu w przepisach z 2016 r., aż 70% szkół podstawowych i tak nie prowadziło sprzedaży kawy.

Aby ułatwić wdrożenie nowych przepisów, Ministerstwo Zdrowia we współpracy z NIZP PZH-PIB przygotowało zestaw bezpłatnych narzędzi, gotowych jadłospisów i poradników dla intendentów oraz kucharzy:

• E-book: „Obiady szkolne – 60 zbilansowanych zestawów obiadowych”

• E-book: „Żywienie w przedszkolu w praktyce”

• E-book: „Żywienie w przedszkolu w praktyce. 30 zbilansowanych jadłospisów”

• E-book: „Zdrowe dzieciaki to my!” – materiały dla nauczycieli i uczniów

• Filmy instruktażowe i warsztaty kulinarne online

Dodatkowe inspiracje oraz informacje o nowych normach żywienia z 2024 roku można znaleźć bezpośrednio na stronach Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ), m.in. w publikacjach dotyczących zalet roślin strączkowych oraz praktycznych przewodnikach po dietach roślinnych.

Dla osób odpowiedzialnych za szkolne menu uruchomiono dedykowany kanał komunikacji. Pytania dotyczące interpretacji przepisów można kierować bezpośrednio do ekspertów:

• Adres e-mail: zywieniezbiorowe_dzieci@pzh.gov.pl

Dodatkowo w klasopracowni NIZP PZH-PIB corocznie organizowane są teoretyczno-praktyczne warsztaty edukacyjno-kulinarne dla uczniów oraz realizatorów żywienia zbiorowego. Pozwalają one w praktyce opanować sztukę przygotowywania zdrowych, smacznych i zgodnych z przepisami posiłków.

Nowe przepisy to element długofalowej strategii państwa. Dzięki precyzyjnym wymogom szkoła staje się miejscem, w którym „zdrowy wybór” staje się dla dziecka wyborem najprostszym i najbardziej naturalnym.

Kluczowe korzyści z wprowadzenia regulacji:

1. Ograniczenie ekspozycji dzieci na produkty bogate w cukier, sól i niezdrowe tłuszcze.

2. Zwiększenie spożycia warzyw, owoców, pełnego ziarna i strączków.

3. Promowanie wody jako napoju pierwszego wyboru.

4. Wdrażanie zasad diety planetarnej i przeciwdziałanie marnowaniu żywności.

W perspektywie lat zmiany te mają znacząco obniżyć statystyki nadwagi i otyłości wśród młodego pokolenia oraz zredukować ryzyko chorób cywilizacyjnych w ich dorosłym życiu.

Standardy zdrowego żywienia będą rozszerzane. Ministerstwo Zdrowia, we współpracy z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, wypracowało propozycję przepisów regulujących żywienie w instytucjach opieki nad najmłodszymi dziećmi – w żłobkach i klubach dziecięcych.

Nowelizacja ustawy zakłada m.in. wprowadzenie wymagań żywieniowych oraz określenie grup produktów dopuszczonych w placówkach opieki do lat 3, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci z wymaganiami zdrowotnymi i na dietach eliminacyjnych.