Czas pracy, kolejki i dokumentacja pod lupą NFZ. Kary do 30 tys. zł i szerszy pakiet zmian MZ

Pakiet projektowanych zmian w ochronie zdrowia, który trafił do konsultacji społecznych, obejmuje nie tylko zasady wynagradzania personelu medycznego. Ministerstwo Zdrowia proponuje zmiany dotyczące zatrudnienia i czasu pracy, NFZ ma uzyskać nowe uprawnienia kontrolne, a AOTMiT szerszy dostęp do danych o kosztach świadczeń i wynagrodzeniach. Rozwiązania te mają umożliwić dokładniejsze monitorowanie sposobu wykorzystania środków publicznych oraz wspierać podejmowanie decyzji dotyczących finansowania i taryfikacji świadczeń.

Obecnie największe dyskusje wzbudza propozycja ograniczenia maksymalnego wynagrodzenia personelu medycznego współpracującego z podmiotami finansowanymi ze środków publicznych. To jednak tylko jeden z elementów pakietu przedstawionego podczas wtorkowego spotkania w Ministerstwie Zdrowia.

Przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji zaprezentowali pakiet rozwiązań, które obejmują trzy obszary: 

• zasady zatrudniania personelu medycznego, 
• nowe kompetencje kontrolne NFZ,
• rozszerzenie zakresu danych wykorzystywanych przez AOTMiT przy analizie kosztów i taryfikacji świadczeń.

Pakiet rozwiązań, który trafił właśnie do konsultacji społecznych zakłada zwiększenie zakresu informacji o sposobie wykonywania świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Ministerstwo podkreśla, że zmiany mają poprawić przejrzystość finansowania i ułatwić podejmowanie decyzji dotyczących organizacji systemu ochrony zdrowia.

Pierwsza część pakietu przygotowanego przez Ministerstwo Zdrowia dotyczy zasad wykonywania pracy przez personel medyczny w podmiotach finansowanych ze środków publicznych. Projekt określa zarówno maksymalny wymiar zatrudnienia, jak i sposób zawierania umów oraz zasady wynagradzania.

Najbardziej dyskutowaną propozycją jest ograniczenie łącznego czasu pracy do wymiaru odpowiadającego dwóm etatom. Zgodnie z projektem limit ma obejmować wszystkie formy wykonywania pracy finansowanej ze środków publicznych, niezależnie od rodzaju zawartej umowy. Ministerstwo argumentuje, że rozwiązanie ma ograniczyć nadmierne obciążenie personelu i poprawić bezpieczeństwo pacjentów.

Projekt przewiduje również obowiązek wykonywania pracy w podmiocie leczniczym prowadzącym leczenie szpitalne w wymiarze co najmniej połowy etatu. Według przedstawicieli resortu ma to zwiększyć stabilność zatrudnienia i ułatwić organizację pracy oddziałów. Jednocześnie osoby podejmujące dodatkowe zatrudnienie będą zobowiązane do poinformowania o tym podstawowego pracodawcy, a w określonych przypadkach także do uzyskania jego zgody.

Zmiany obejmują również zasady zawierania umów. Ministerstwo proponuje, aby świadczenia zdrowotne wykonywane w zakładzie leczniczym były co do zasady realizowane na podstawie umowy zawartej bezpośrednio z osobą wykonującą zawód medyczny. Projekt ogranicza możliwość korzystania z podmiotów pośredniczących przy organizacji pracy personelu.

Nowe przepisy mają także uporządkować sposób ustalania wynagrodzeń. Projekt zakłada odejście od wynagrodzeń określanych jako procent wartości kontraktu z NFZ. W zamian wynagrodzenie miałoby być ustalane jako konkretna stawka wynikająca z zawartej umowy. Jak już wiemy resort proponuje wprowadzenie maksymalnej stawki godzinowej wynoszącej około 240 zł brutto dla świadczeń finansowanych ze środków publicznych.

Przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia podkreślali podczas spotkania, że projekt przewiduje możliwość stosowania wyjątków. Dotyczyć mają one m.in. osób pełniących funkcje kierownicze, specjalistów posiadających unikalne kompetencje oraz sytuacji, w których zastosowanie limitów mogłoby zagrozić ciągłości udzielania świadczeń. Szczegółowe kryteria mają zostać doprecyzowane na dalszym etapie prac legislacyjnych.

Resort zwraca uwagę, że proponowane rozwiązania mają uporządkować zasady zatrudnienia w publicznym systemie ochrony zdrowia. Z punktu widzenia organizacji systemu równie istotne jest jednak to, że pozwolą dokładniej określić, gdzie i w jakim wymiarze pracują osoby udzielające świadczeń finansowanych ze środków publicznych. To właśnie te informacje mają stanowić podstawę kolejnych elementów pakietu przedstawionego przez NFZ i AOTMiT.

Projekt rozszerza zakres kontroli prowadzonych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Oprócz prawidłowej realizacji umów z NFZ kontrolerzy będą mogli weryfikować także sposób organizacji świadczeń finansowanych ze środków publicznych.

Zgodnie z projektem kontrola będzie mogła obejmować m.in.:

• miejsce wykonywania świadczeń finansowanych ze środków publicznych,
• czas pracy personelu medycznego,
• informacje dotyczące zatrudnienia osób wykonujących świadczenia,
• dokumentację niezbędną do potwierdzenia realizacji świadczeń,
• dane pozwalające zweryfikować sposób prowadzenia list oczekujących i kolejność udzielania świadczeń.

Podczas spotkania przedstawiciele NFZ wskazywali, że nowe przepisy mają ułatwić wyjaśnianie sytuacji, w których pojawiają się wątpliwości dotyczące organizacji świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Jako przykłady wskazywano możliwość sprawdzenia czasu pracy personelu oraz analizowania przypadków, w których zachodzi potrzeba zweryfikowania relacji pomiędzy świadczeniami udzielanymi komercyjnie i finansowanymi przez NFZ.

Projekt przewiduje możliwość żądania dokumentów i informacji od podmiotów, które nie mają zawartej umowy z NFZ, jeżeli pozostają one w związku z prowadzoną kontrolą świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Ma to umożliwić przeprowadzenie kontroli także wtedy, gdy część dokumentacji znajduje się poza podmiotem posiadającym kontrakt z Funduszem.

Za utrudnianie kontroli prowadzonej przez NFZ będzie mogła zostać nałożona kara pieniężna w wysokości do 30 tys. zł. Projekt doprecyzowuje także odpowiedzialność za składanie nieprawdziwych oświadczeń. Według przedstawicieli Funduszu rozwiązania te mają zwiększyć skuteczność postępowań kontrolnych i egzekwowania obowiązków wynikających z przepisów.

Podczas spotkania przedstawiono również dane dotyczące obecnego potencjału kontrolnego NFZ. Fundusz zatrudnia około 5,5 tys. pracowników, z czego 115 posiada uprawnienia kontrolera. Przedstawiciele NFZ zwracali uwagę, że wraz z rozszerzeniem kompetencji konieczne będzie stopniowe zwiększanie potencjału Korpusu Kontroli.

Projekt przewiduje także doprecyzowanie odpowiedzialności za utrudnianie kontroli oraz składanie nieprawdziwych oświadczeń. Zgodnie z przedstawionymi założeniami rozwiązania te mają ujednolicić zasady prowadzenia kontroli i zwiększyć skuteczność postępowań.

Trzecia część omawianego pakietu dotyczy zmian przygotowanych przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Ich celem jest zwiększenie zakresu danych wykorzystywanych do analiz kosztów świadczeń oraz przygotowywania taryf.

Podczas spotkania przedstawiciele AOTMiT podkreślali, że obecny zakres przekazywanych informacji nie zawsze pozwala dokładnie ocenić rzeczywiste koszty udzielania świadczeń. Projekt zakłada rozszerzenie obowiązków sprawozdawczych oraz pozyskiwanie danych, które będzie można przypisać do konkretnych osób wykonujących zawody medyczne na podstawie numeru PESEL lub numeru prawa wykonywania zawodu.

Pierwsze raportowanie według nowych zasad ma objąć dane za wrzesień 2026 r. Jednocześnie AOTMiT zapowiada pozyskanie, w zakresie przewidzianym przepisami, również danych retrospektywnych od początku roku. Ma to umożliwić przygotowanie pełniejszych analiz kosztowych jeszcze przed zgromadzeniem pełnego rocznego materiału.

Projekt przewiduje także zmiany dotyczące procesu taryfikacji świadczeń. Zgodnie z propozycją Agencja będzie mogła wszcząć postępowanie w sprawie weryfikacji taryfy z własnej inicjatywy po poinformowaniu ministra zdrowia. Obecnie wymaga to ujęcia takiego postępowania w planie taryfikacji lub odrębnego zlecenia ministra. W ocenie AOTMiT rozwiązanie ma skrócić czas potrzebny na analizę świadczeń, których wycena wymaga aktualizacji.

Nowe obowiązki obejmą również świadczeniodawców. Projekt zakłada przekazywanie szerszego zakresu danych kosztowych zgodnie ze standardem rachunku kosztów. Za niewywiązanie się z tego obowiązku przewidziano możliwość nałożenia kary umownej w wysokości do 0,5 proc. wartości rocznego kontraktu z NFZ. Jak wskazywali przedstawiciele AOTMiT, rozwiązanie ma zwiększyć kompletność danych wykorzystywanych przy wycenie świadczeń.

Przedstawiciele Agencji podkreślali, że celem proponowanych zmian nie jest samo zwiększenie zakresu raportowania. Zebrane dane mają służyć analizie kosztów udzielania świadczeń i stanowić podstawę do przygotowywania lub aktualizacji taryf. Według AOTMiT dokładniejsze informacje o strukturze kosztów mają ułatwić ocenę, czy obowiązujące wyceny odpowiadają rzeczywistym kosztom ponoszonym przez świadczeniodawców.

Przedstawione rozwiązania znajdują się obecnie na etapie konsultacji społecznych. Oznacza to, że zarówno organizacje pracodawców, samorządy zawodowe, związki zawodowe, jak i organizacje pacjentów będą mogły zgłaszać uwagi do proponowanych przepisów.

Dyskusja będzie dotyczyła nie tylko limitów wynagrodzeń i czasu pracy personelu medycznego, ale również nowych kompetencji kontrolnych NFZ oraz zakresu danych przekazywanych do AOTMiT.

Po zakończeniu konsultacji projekty trafią do dalszych prac legislacyjnych. Dopiero wtedy będzie wiadomo, które rozwiązania zostaną utrzymane w obecnym kształcie.