Z zaburzeniami psychicznymi, jak np. z depresją, może się zmierzyć każdy z nas. Choroba taka jak depresja dotyka również artystów, których na co dzień widzimy i podziwiamy na wielkim ekranie czy scenie. Warto więc nieustannie przypominać o tym, że sięganie po pomoc to nie wstyd. Sięganie po pomoc w razie potrzeby sprawia, że twórczość artystów zawiera mniej konfliktowych tendencji, jest bardziej zdyscyplinowana i bogatsza - podkreśla Justyna Dworczyk, psychoterapeutka, doktor sztuk filmowych i teatralnych na co dzień kieruje ośrodkiem „Konteksty Miejsce Psychoterapii”.

Profilaktyka zdrowia psychicznego nie jest zamachem na kreatywność

Justyna Dworczyk na co dzień pracuje z osobami ze środowiska artystycznego: aktorami, muzykami, plastykami przeżywającymi trudności w relacjach prywatnych i zawodowych.

Anna Ginał: Czy osoby poruszające się w szeroko pojętym obszarze artystycznym faktycznie są bardziej wrażliwe?

Dr Justyna Dworczyk: Może odpowiem tak: wrażliwość twórczości pomaga - to bez wątpienia, jednak to, co mogłoby nas zaintrygować, to brak bezpośredniego przełożenia. Gdyby tak było, każdy, kto jest wrażliwy musiałby być artystą. A póki co jest tak, że nie każdy, kto jest wrażliwy realizuje się w jakieś formie twórczości, ani też niestety, nie każdy artysta jest wrażliwy. Być może niektórzy zakwestionują, czy taki ktoś jest w ogóle artystą i może będą mieli rację, ale sugerowałabym się skupić na czymś zgoła innym: na tym, co to jest wrażliwość, inaczej - rodzaj pewnej inności w stosunku do pozostałych, mniej twórczych osób. Otóż Ernst Kris - badacz nieświadomych procesów psychicznych w twórczości zaobserwował, że twórcy doświadczają chwil w swojej pracy, w których w kontrolowany sposób zachodzi stosunkowo swobodna komunikacja między nieświadomą i świadomą częścią umysłu. Oznacza to, że kreatywni ludzie cofają się do prymitywniejszej formy funkcjonowania psychicznego, takiej, która umożliwia im dostęp do ich nieświadomych pragnień – oraz do części powiązanego z nim potencjału twórczego. Ponieważ myślenie nieświadome jest swobodniejsze i zwykle skojarzeniowe – cechuje się obrazowością w odróżnieniu od stosowania abstrakcyjnych pojęć - przyczynia się do powstawania momentów „aha”, które to właśnie owocują nowymi kombinacjami myśli. Pomysł, że twórczość jest skorelowana z dziwnością, dziwacznością a nawet czasem chorobą psychiczną to fałszywy mit romantyków. Dziś wiemy na pewno, że kreatywność nie wypływa z zaburzeń umysłowych; jest nieodrodną częścią ludzkiej natury. Wrażliwość nie wytwarza geniuszu artystycznego, ale znowu uwalnia moce wyobraźni, które w normalnych okolicznościach mogłyby pozostawać ograniczone konwencją społeczną i wychowawczą. Te ograniczenia bardzo często są „wyłączane” poprzez mniejsze lub większe nieprawidłowości w funkcjonowaniu lewej półkuli mózgu, a ponieważ jest ona antagonistyczna, w stosunku do prawej, będącej odpowiedzialną za aspekt kreatywności, to skutkuje to zwiększonym potencjałem prawej półkuli czyli zwiększoną predyspozycją do tworzenia.

Wsparcie dla studentów kierunków artystycznych

AG: Jak wspierać np. studentów kierunków artystycznych? Czy jest na to pomysł?

JD: Kilka lat temu stworzyłam pierwsze przyuczelniane poradnie wsparcia psychologicznego w Filmówce w Łodzi oraz w Akademii Teatralnej w Warszawie. Widziałam palącą konieczność wspierania osób, które pracując dla nas - widzów i słuchaczy, dostarczając nam - odbiorcom ich twórczości niecodziennych przeżyć oraz przyczyniając się do rozwoju naszej wrażliwości - nadużywają często własnej, narażając się nierzadko na załamanie się czy utratę zdrowia psychicznego i fizycznego. Obecnie jesteśmy jako ośrodek „Konteksty” w trakcie konstytuowania się fundacji, której głównym celem będzie udzielanie bezpłatnego wsparcia psychologicznego studentom szkół artystycznych, a drugim celem będzie kształtowanie właściwej postawy społeczeństwa wobec artystów, która naszym zdaniem odznacza się niewystarczającym szacunkiem, brakiem świadomości jak funkcjonuje człowiek, który wychodzi do pracy na osiem godzin, gdzie głównym narzędziem pracy będzie jego emocjonalność.

Jesteś artystą czynnym zawodowo? O tym musisz wiedzieć!

AG: O czym powinny pamiętać osoby planujące dopiero swoją artystyczną drogę?

JD: Jedną z największych nieświadomych i świadomych obaw artystów i adeptów różnych sztuk jest to, że jakaś forma dbania o swój dobrostan może ich wyleczyć ze swobody, płynności, kreatywności, że zabierze im jakość. Sam artysta utożsamia niekiedy swój talent z szaleństwem,
czyli jego decyzja o sięgnięciu po ewentualną pomoc, kiedy zrobi się trudniej, jest obarczona na wstępie potężnym konfliktem. Warto się tym obawom przeciwstawić i zadbać o profilaktykę zdrowia psychofizycznego ustalając ze sobą przejrzyste granice pomiędzy tym, co jest z uwagi na wykonywany zawód i związane z nim obowiązki wymagane i konieczne, a tym, co będzie nadużyciem ze strony pracodawcy czy uczelni. Wyznaję pogląd, że dbałość o swoją równowagę, higienę emocjonalną i granice, a w przypadku załamania się zdrowia sięganie po pomoc sprawia, że twórczość artystów zawiera mniej konfliktowych tendencji, jest bardziej zdyscyplinowana i bogatsza.

AG: Dziękuję za rozmowę.