Jak właściwie komunikować się z pacjentem?

Podstawowym celem komunikacji jest nawiązanie interakcji pozwalającej na wymianę informacji, myśli czy emocji. Celem komunikacji lekarza z pacjentem jest dodatkowo m.in. wzajemne zrozumienie, a docelowo udzielenie choremu skutecznej opieki. Okazuje się jednak, że największym błędem komunikacji z pacjentem jest… brak jakiejkolwiek komunikacji a jednym z częściej stawianym przez pacjentów zarzutem niezrozumiały język personelu medycznego.

O istocie procesu komunikacji w relacji lekarz - pacjent mówi się coraz więcej, ale wciąż niewystarczająco dużo. Na problem zwraca uwagę m.in. Polskie Towarzystwo Komunikacji Medycznej, które w ubiegłym roku wystosowało rekomendacje dotyczące kształcenia kompetencji komunikacyjnych na kierunkach lekarskim i lekarsko-dentystycznym. 

Skuteczna komunikacja równa się właściwa diagnoza?

Dowiedziono, że nawet u 50 proc. pacjentów  umiejętne nawiązanie przez lekarza kontaktu z chorym umożliwia postawienie u niego trafnej diagnozy (nierzadko, bez konieczności realizacji dodatkowych badań diagnostycznych).

Z kolei, w sytuacji braku właściwej komunikacji, z której to nie jest zadowolony zarówno lekarz jak i pacjent, prawdopodobieństwo popełnienia błędów diagnostycznych czy wykonania nietrafionych badań znacząco wzrasta. Zauważono także, że lekarz, który potrafi właściwie rozmawiać z chorym i jest wobec niego miły, w momencie popełnienia błędu medycznego, nie jest narażony w tak dużym stopniu na postępowanie sądowe, jak ma to miejsce w przypadku nieuprzejmego kolegi po fachu, posiadającego znacznie większą wiedzę i doświadczenie w zawodzie. 

Badania pokazują także, że chorzy zdecydowanie częściej skarżą się na brak profesjonalnej informacji o swojej chorobie (ok. 60 proc.), niż na niedostateczną opiekę (ok. 20 proc.) czy samo leczenie oraz jego przebieg (ok. 10 proc.).

Wieloletnie zaniedbania 

Doświadczenia w tym zakresie pokazują, że pacjenci obawiają się zniecierpliwienia personelu, niechętnie proszę o dodatkowe wyjaśnienia. Nierzadko biernie podporządkowują się wystosowanym przez lekarza zaleceniom, nie wiedząc, co one rzeczywiście oznaczają. Suchym komunikatom towarzyszy wysoki poziom stresu u pacjentów, oczekujących zainteresowania, szacunku oraz wsparcia.

Niestety, polscy lekarze mają mało czasu na konsultacje. W Polsce lekarz poświęca pacjentowi średnio 10 minut (choć w skali krajów UE nie jest to najgorszy wynik). Istotną część czasu lekarza zajmuje jednak biurokracja. A podstawą efektywnego leczenia winna być efektywna komunikacja, do której przygotowanie w Polsce wciąż nie jest dostateczne. Szkolenia z tego zakresu obowiązkowo odbywają się np. Niemczech, Wielkiej Brytanii czy Kanadzie. W odpowiedzi na problem braku zajęć praktycznych z komunikacji, w programie kształcenia medyków, kilka lat temu z pomocą środków unijnych, część polskich uczelni zdecydowała się wprowadzić do swoich programów zajęcia i kursy z zakresu komunikacji z pacjentem.

Cechy poprawnej komunikacji 

Istnieje bardzo wiele opracowań, wskazujących na cechy właściwej komunikacji lekarza z pacjentem. Do najważniejszych z nich zalicza się m.in.: profesjonalizm, życzliwość, indywidualne podejście, zgodność zachowań werbalnych i niewerbalnych, prostotę przekazu, poznawanie potrzeb pacjenta i ich zaspokojenie, stosowanie pytań otwartych, dających możliwość swobodnej wypowiedzi czy zachęcanie do wyjaśniania problemów, które to chory sygnalizuje ogólnikowo.

Komunikacja z pacjentem onkologicznym

Umiejętność prowadzenia rozmowy z pacjentem ma szczególne znaczenie np. w przypadku schorzeń onkologicznych oraz konieczności przekazania choremu lub jego rodzinie niepomyślnych informacji. W tej sytuacji niezwykle ważna jest także ocena z jakim "typem" pacjenta lekarz ma do czynienia. 

Komunikacja w chorobie onkologicznej powinna przebiegać tak, aby chory czuł się bezpiecznie. Niedopuszczalne są zwroty typu: „nic nie da się już zrobić” albo "proszę sobie doczytać". Niezbędna okazuje się być budowa przyjaznej atmosfery, poczucia zrozumienia oraz umiejętności słuchania, ale i jednocześnie niezmuszania do rozmowy. Wiele cennych treści przekazuje w tym temacie m.in. Fundacja Alivia.

Warto pamiętać, że należycie zaopiekowani chorzy, który otrzymują wyczerpującą informację dotyczącą rozpoznania, prognoz, ewentualnego przebiegu choroby, z którą się mierzą czy opcji terapeutycznych, doświadczają znacznie mniejszego lęku. Są także bardziej skłonni do współpracy i zmotywowani do poddania się leczeniu. To wszystko przekłada się również na większe zadowolenie z procesu leczenia oraz wyraźniejszą zdolność do akceptacji choroby i spowodowanych nią ograniczeń. To fakty, o których lekarze w swojej codziennej praktyce, mimo wielu trudności i ograniczeń winni pamiętać.

Polecamy także: