Pacjenci nie zawsze świadomie wyrażają zgodę lekarzowi

Dentyści w gabinetach szkolnych i personel medyczny w szpitalach ma problem z odebraniem świadomej zgody pacjenta przed zabiegiem. Wszelkie potknięcia i niepowodzenia z tym związane pacjenci lub ich rodziny mogą wykorzystać później w procesach o odszkodowanie za błąd medyczny.

Rok szkolny trwa. A wraz z nimi ruszyły m.in. gabinety szkolne, gabinety stomatologiczne, które bez zgody rodzica dziecku udzielić pomocy medycznej nie mogą. Dentysta bez zgody rodzica nie może zrobić nawet przeglądu stomatologicznego dzieciom. 

Zgodę na leczenie musi wyrazić każdy pacjent, albo opiekun prawny pacjenta małoletniego. Szkopuł w tym, że podmioty wykonujące działalność leczniczą, w tym działalność stomatologiczną i opiekuńczą, mają duże problemy z pobieraniem od pacjenta lub jego opiekunów prawnych, a także pacjentów w podeszłym wieku, świadomej zgody na interwencje medyczne. 

W odwecie proces o błąd medyczny

Zagadnienie zgody pacjenta na hospitalizację oraz interwencje medyczne jest regulowane w wielu aktach prawnych. W art. 41 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej zapewniono każdemu obywatelowi nietykalność cielesną oraz wolność osobistą.

- W praktyce mamy z tym duży problem. Zwłaszcza jeśli trafiają do nas pacjenci w podeszłym wieku, mający problemy z komunikacją. Problem pojawia się także, gdy przybywa do szpitala osoba z wypadku. Odebrać zgodę na leczenie jakoś trzeba, a narażamy się na to, że w razie wystąpienia błędu medycznego, pacjent albo jego rodzina wskaże, że nie było zgody na zabieg, który w ich ocenie doprowadził do pogorszenia stanu zdrowia lub śmierci pacjenta - mówi Krzysztof Zaczek, prezes Szpitala Mruckiego na Śląsku.

Ten brak zgody, lub niedostateczne jej wyrażenie,  jest tez argumentem podnoszonym często przez prawników reprezentujących później pacjenta lub jego rodzinę w procesie o odszkodowanie za błąd medyczny. 

Kilka lat temu Stowarzyszenie Chirurgów Polskich przygotowało wielostronicowy dokument, który został początkowo rozesłany do szpitali i podawany pacjentom do podpisu przed zabiegiem. Znajdowały się w nim wyliczenia wszelkich możliwych negatywnych aspektów operacji, jakiej poddaje się pacjent. Chodziło o to, że miał wskazać, iż rozumie wszelkie ewentualności i powikłania jakie mogą się pojawić w trakcie zabiegu czy po nim i rezygnuje z dochodzenia odszkodowania.  Na dłuższą metę rozbudowany dokument jednak się nie przyjął. 

Kodeks Dobrych Praktyk

Nieodebranie od pacjenta świadomej zgody, w ujęciu prawnym sprawia, że zachowanie lekarza nabiera cechy czynu niedozwolonego. To z kolei uzasadnia odpowiedzialność zakładu opieki zdrowotnej za wszystkie negatywne następstwa wykonywanego świadczenia medycznego, nawet w sytuacji, w której świadczenie to wykonane zostało zgodnie z aktualną wiedzą medyczną.

Jednak w orzecznictwie przyjmuje się, że pacjent, który podpisuje zgodę na świadczenia medyczne po uzyskaniu wyczerpującej lub chociażby adekwatnej informacji na jego temat, przejmuje na siebie ryzyko zwykłych powikłań, przy założeniu, że wspomniane powikłania nie stanowią konsekwencji winy lekarza.

Rozwiązanie tego problemu nie jest łatwe, ale zdaniem prawników powinno uwzględniać następujące działania:

- Chodzi o to aby stworzyć przejrzysty kodeks dobrych praktyk udzielania zgody czy uwzględnienić nowoczesne rozwiązań technologicznych w zakresie udzielania zgody, w tym szersze wykorzystanie Internetowego Konta Pacjenta, Profilu Zaufanego i podpisu elektronicznego - wskazuje Michał Modro, którego kancelaria zajmuje się obsługą szpitali. 

Niedawno ukazał się raport NIK dot. obciążenia personelu medycznego czynnościami administracyjnymi, przeniesienie większości czynności administracyjnych na personel pomocniczy, w tym asystentów medycznych (szersze propagowanie i umożliwienie wykonywania zawodu np. asystenta medycznego).

Poza tym zdaniem mecenasa Modro, należy tak zmienić prawo, aby uprościć zasady pozyskiwania zgody, przy jednoczesnym zachowaniu i poszanowaniu praw jednostki, np. poprzez czytelne określenie zasad wyrażania zgody przez rodziców rozwiedzionych, ale nie pozbawionych władzy rodzicielskiej.