Treści suicydalne trafiają do dzieci? „Dzieciom się wyświetlają te treści”. Sejm o limicie wieku

Czy państwo ma prawo i obowiązek „odciąć” dzieci od części internetu, tak jak odcina je od alkoholu czy papierosów? Na posiedzeniu sejmowej Komisji do Spraw Dzieci i Młodzieży wybrzmiała diagnoza: media społecznościowe, komunikatory i algorytmy rekomendacji nie są neutralnym narzędziem, ale środowiskiem, które może wzmacniać kryzysy psychiczne, przemoc rówieśniczą, uzależnienia i kontakt z treściami suicydalnymi. W tle pojawiły się konkretne propozycje: ustawowa granica wieku, weryfikacja wieku przez rozwiązania cyfrowej tożsamości, większa odpowiedzialność platform oraz działania edukacyjne i zdrowotne.

Posiedzenie sejmowej Komisji do Spraw Dzieci i Młodzieży dotyczyło wpływu mediów społecznościowych, komunikatorów i czatbotów na osoby małoletnie oraz oceny, czy Polska powinna wprowadzić ustawową granicę wieku dostępu do platform cyfrowych. Jak podkreśliła przewodnicząca komisji Monika Rosa (KO), to kolejny etap debaty, w której danych i raportów nie brakuje, ale realna poprawa bezpieczeństwa dzieci wciąż nie nadąża za skalą zagrożeń.

Monika Rosa zaznaczyła, że zagrożenia są dobrze rozpoznane - od uzależnień i braku snu, przez kryzysy psychiczne, po przemoc i krzywdzenie seksualne - a kluczowe pytanie brzmi dziś, czy to wystarczające podstawy do bardziej zdecydowanych działań.

Jednocześnie przewodnicząca zwróciła uwagę, że formalne ograniczenia wiekowe nie działają, bo dzieci już są w sieci masowo - według raportu „Internet dzieci. Raport z monitoringu obecności dzieci i młodzieży w internecie” Instytutu Cyfrowego Obywatelstwa to 1,4 mln osób w wieku 7–12 lat — i od czasu ujawnienia tych danych sytuacja się nie zmieniła.

W centrum dyskusji znalazło się pytanie o ustawową granicę wieku dostępu do mediów społecznościowych, komunikatorów i innych usług cyfrowych. Monika Rosa nakreśliła spór: czy kopiować rozwiązania z Australii, Francji czy Danii, czy budować własny system, a także jak w ogóle zdefiniować „próg dojrzałości cyfrowej”.

Jednocześnie przewodnicząca komisji mocno podkreśliła, że regulacje nie mogą powstać „o dzieciach bez dzieci”. W jej ujęciu skuteczność prawa zależy od tego, czy zostanie ono przyjęte społecznie i czy będzie miało sens dla tych, których dotyczy:

Rosa zwróciła też uwagę na drugi filar: rodziców. Bez ich współudziału prawo może pozostać martwe albo prowokować masowe obchodzenie ograniczeń.

Wreszcie pojawia się najtrudniejsza część układanki: technologia i odpowiedzialność. Weryfikacja wieku w internecie nie jest prosta, bo dotyka prywatności, danych osobowych i tego, kto ma ponosić koszty systemu.

W imieniu Ministerstwa Zdrowia głos zabrał podsekretarz stanu Tomasz Maciejewski. Zarysował on argumentację, która łączy naukę o rozwoju dziecka, dane o cyberprzemocy i konsekwencje zdrowotne, zarówno psychiczne, jak i fizyczne.

Wiceminister zaczął od wniosku, że obecny próg 13 lat nie jest zgodny z tym, co wiemy o rozwoju dzieci, a w praktyce przypada na okres szczególnej podatności.

Maciejewski wskazał, że kluczowy jest wiek wczesnej adolescencji, kiedy presja rówieśnicza i porównywanie się z innymi stają się szczególnie silne, a kryzysy emocjonalne mogą się pogłębiać.

Drugim wątkiem były dane o cyberprzemocy, przedstawione jako problem systemowy, a nie incydentalny. Maciejewski podkreślił, że Polska znajduje się w niechlubnej czołówce.

Wiceminister zwrócił uwagę również na poziom dojrzałości cyfrowej młodzieży w Polsce, który w jego ocenie wypada słabo na tle Europy, a to przekłada się na większą podatność na ryzyka.

W jego wypowiedzi pojawił się także aspekt zdrowia fizycznego, często pomijany w dyskusji, gdy dominuje temat depresji czy przemocy. Maciejewski mówił o kosztach, które mogą ujawnić się w kolejnych dekadach.

Wiceminister wskazał, że regulacje można oprzeć na przesłankach konstytucyjnych i prawie unijnym, argumentując, że państwo ma obowiązek ochrony dzieci, zdrowia i bezpieczeństwa.

Wskazał też, że unijne przepisy o ochronie danych osobowych pozostawiają państwom możliwość ustalenia wieku zgody w pewnym przedziale.

Maciejewski przywołał przykłady innych krajów i różne progi wieku, pokazując, że Polska nie byłaby wyjątkiem, lecz dołączałaby do trendu regulacyjnego.

Wreszcie pojawiła się propozycja narzędzi weryfikacji wieku, w tym rozwiązań państwowych, gdzie rodzice mogliby potwierdzać wiek dziecka, oraz wątek regulacji szkolnych.

I dalej:

Maciejewski podkreślił jednak, że samo prawo karne czy zakazy nie wystarczą, bo potrzebna jest edukacja, a zwłaszcza praca z rodzicami.

Jednym z najbardziej poruszających fragmentów posiedzenia była wypowiedź Halszki Witkowskiej, suicydolożki i specjalistki od profilaktyki samobójstw. W jej ujęciu problemem nie jest tylko „czas ekranowy”, ale mechanizm działania platform, w którym algorytmy mogą dostarczać dzieciom treści suicydalne niezależnie od ich intencji.

Witkowska zaczęła od przedstawienia wyników badań przeprowadzonych „wiosną tego roku” na reprezentatywnej próbie, realizowanych w zespole ekspertów. Wskazała na zjawisko, które w jej ocenie powinno być sygnałem alarmowym dla ustawodawcy.

Witkowska tłumaczyła, dlaczego jest to szczególnie niebezpieczne dla dzieci w kryzysie psychicznym, które mogą być „dopompowywane” przez rekomendacje treści, zamiast otrzymywać pomoc.

Zwróciła uwagę także na mechanizm „przypominajki”, który może uruchamiać powrót do treści suicydalnych nawet wtedy, gdy dziecko jest na etapie zdrowienia.

Witkowska odwołała się również do doświadczeń australijskich, podkreślając, że tamtejsze społeczeństwo odczuło ulgę po wprowadzeniu zmian, a „higiena cyfrowa” stała się normą kulturową.

I dalej mówiła:

W jej wypowiedzi pojawiły się też świeże dane Komendy Głównej Policji dotyczące zachowań samobójczych wśród dzieci i młodzieży w 2025 roku, które pokazują dramatyczny wzrost liczby samobójstw, przy jednoczesnym spadku prób.

Witkowska zaznaczyła jednak, że spadek prób może świadczyć o skuteczności profilaktyki, ale system wciąż nie radzi sobie z dziećmi w najcięższym kryzysie.

Szczególnie mocno wybrzmiały dane o najmłodszych dzieciach, które w debacie publicznej często „nie mieszczą się” w wyobrażeniu o samobójstwach.

Wątek technologiczny i legislacyjny rozwinął wiceminister Michał Gramatyka, odnosząc się do pytania o to, czy administracyjnie da się wymusić granicę wieku dostępu do platform społecznościowych.

Gramatyka tłumaczył, że rolą Ministerstwa Cyfryzacji jest stworzenie narzędzi, które pozwolą na weryfikację wieku przy dostępie do usług cyfrowych bez przekazywania nadmiarowych danych osobowych.

My jesteśmy odpowiedzialni za wprowadzenie narzędzi, które docelowo będą umożliwiały weryfikację przy dostępie do dowolnej usługi cyfrowej, weryfikację polegającą na tym, że będziemy mogli się zweryfikować przekazując tylko atrybut na przykład wieku, czyli przekazując tylko informacje o tym, że jesteśmy pełnoletni, nie przekazując żadnych innych danych osobowych.

Kluczowym elementem ma być wdrożenie rozporządzenia eIDAS 2.0, które wprowadza europejską cyfrową tożsamość. Gramatyka zaznaczył, że formalnie będzie ona dotyczyć osób pełnoletnich, ale Polska ma już mObywatela Junior, co otwiera możliwość implementacji podobnego mechanizmu dla młodszych.

Gramatyka mówił również o pracach nad ustawą mającą odciąć dzieci od treści dla dorosłych, wskazując, że dziś dostęp bywa oparty o fikcyjną „samodeklarację”.

Minister cyfryzacji mówił też o zmianie mechanizmu „checkboxa”:

W jego wypowiedzi pojawił się też problem zgodności krajowych przepisów z regulacjami unijnymi i konieczność notyfikacji.

Jednym z najmocniejszych politycznie fragmentów była wypowiedź wiceministra Michała Gramatyki o zawetowaniu ustawy wdrażającej przepisy związane z Digital Services Act. Wiceminister wskazał, że to uderzyło w możliwość budowania systemu bezpieczeństwa dzieci w internecie.

Gramatyka ocenił to weto jednoznacznie i bez eufemizmów:

W dalszej części nawiązał też do obecnego na sali posła Janusza Cieszyńskiego, podkreślając, że mimo pozytywnych wypowiedzi byłego ministra cyfryzacji ustawa „nie wytrzymała konfrontacji” z decyzją prezydenta.

Perspektywę prawną przedstawiła Agata Dawidowska, radczyni prawna i rzeczniczka praw uczniowskich w Poznaniu. Jej ekspertyza dotyczyła progów dojrzałości, obowiązków państwa oraz tego, jak bardzo prawo „nie nadąża” za cyfrowym środowiskiem.

Dawidowska wskazała, że z punktu widzenia praw dziecka nie chodzi wyłącznie o zdrowie psychiczne czy dekoncentrację, ale o systemowe naruszenia praw w przestrzeni cyfrowej. Przywołała też wskaźnik z raportu Fundacji Orange.

W jej ocenie fundamentem prawnym działań jest Konstytucja, zwłaszcza obowiązek ochrony dzieci przed przemocą, wyzyskiem i demoralizacją.

Dawidowska argumentowała, że paternalizm prawny już istnieje w polskim systemie i chroni dzieci w wielu obszarach, więc wprowadzenie granicy wieku dla mediów społecznościowych nie byłoby precedensem.

Szczególnie ważny był jej argument o odpowiedzialności rodziców. W przeciwieństwie do koncepcji, w której to rodzice mają być „bramką” do internetu, Dawidowska uznała ten pomysł za chybiony, wskazując na niską świadomość rodziców.

Ekspertka porównała też różne progi wiekowe funkcjonujące w polskim prawie, pokazując, że granice wieku są standardowym narzędziem regulacji. Wskazała m.in. 15 lat jako „twardą granicę” w obszarze seksualności oraz 16 lat jako próg związany z RODO.

O RODO mówiła tak:

Dawidowska podkreśliła też analogię do regulacji hazardu, energetyków, alkoholu i telewizji, pokazując, że internet pozostaje „luką”, w której dziecko może dostać więcej niż w tradycyjnych mediach.

Głos organizacji badawczej przedstawiła Zofia Włodarczyk z Fundacji More in Common Polska, prezentując wyniki badania na próbie 1500 rodziców dzieci w wieku 0–18 lat.

Włodarczyk zaczęła od obrazu codzienności, który ma działać jak test rzeczywistości: dziecko w przestrzeni publicznej i telefon jako przedłużenie ręki.

Zwróciła uwagę, że już najmłodsze dzieci są obecne w mediach społecznościowych, a skala może być niedoszacowana, bo rodzice nie zawsze wiedzą, co robi dziecko w internecie.

W badaniu bezpieczeństwo dzieci w sieci znalazło się na szczycie obaw rodziców. Włodarczyk podała konkret:

I dodała, że w jakościowych rozmowach nie było to tylko „zaniepokojenie”, ale emocje graniczne:

Włodarczyk wskazała też dwa główne źródła lęku: uzależnienie od ekranów oraz hejt i przemoc rówieśnicza.

Czym najbardziej rodzice się niepokoją, jeśli chodzi o korzystanie ich dzieci z internetu i mediów społecznościowych, uzależnieniem od ekranów oraz hejtem i przemocą rówieśniczą w sieci.

Co istotne, rodzice próbują działać, ale czują, że to za mało. Włodarczyk podkreśliła, że ogromna większość potrzebuje wsparcia „z zewnątrz”.

W jej relacji pojawiła się też ważna obserwacja polityczna: temat jest „szansą”, bo działania na rzecz bezpieczeństwa dzieci w sieci mogą poprawić nastawienie wyborców.

Minister edukacji Barbara Nowacka w swojej wypowiedzi podkreśliła, że komisja doszła do momentu, w którym spór nie dotyczy już tego, czy działać, ale jak działać.

Nowacka mówiła o odpowiedzialności państwa i o tym, że nie może ono pozostawać bierne, jeśli problem jest tak powszechny i społecznie widoczny.

W jej ujęciu konieczne jest wyjście poza „silosy” resortowe, a działania muszą łączyć edukację, regulacje i wymuszenie odpowiedzialności platform.

Nowacka wyraźnie postawiła też analogię do ograniczeń dotyczących alkoholu, papierosów czy energetyków, wskazując, że podobny standard powinien dotyczyć treści cyfrowych.

I dodała mocny kontrast, który w praktyce streszcza sens dyskusji o granicy wieku dla mediów społecznościowych:

Z przebiegu posiedzenia Komisji ds. Dzieci i Młodzieży wyłania się wspólny rdzeń: dzieci są w mediach społecznościowych wcześniej, niż zakładają regulaminy, a państwo rozważa wprowadzenie ustawowych narzędzi, by ten stan zmienić.

W tej debacie spotkały się trzy porządki: zdrowie publiczne i psychiczne, prawo i obowiązki państwa oraz technologia weryfikacji wieku w internecie. Wspólnym mianownikiem była teza, że bez regulacji i bez wymuszenia odpowiedzialności na platformach, problem nie rozwiąże się sam.

Jak mówiła Monika Rosa, komisja chce dojść do rozwiązań, które będą skuteczne, a jednocześnie możliwe do wdrożenia w praktyce, także z uwzględnieniem głosu małoletnich i rodziców. Z kolei eksperci i przedstawiciele rządu wskazywali, że stawką jest nie tylko komfort cyfrowy, ale zdrowie psychiczne, bezpieczeństwo i przyszłość całego pokolenia.

Wypowiedź Halszki Witkowskiej o treściach suicydalnych, które „wyświetlają się” dzieciom nawet bez ich poszukiwania, była jednym z tych momentów, które zmieniają debatę z teoretycznej w pilną. A słowa o „higienie cyfrowej” jako podstawie pokazują, że rozwiązania nie kończą się na ustawowym limicie wieku dla mediów społecznościowych, ale muszą obejmować także normy społeczne, edukację i realne wsparcie dla rodzin.